|

در سوگ «سیمین بهبهانی»

او یار ندارد، بی‌یار

پیمان قدیمی

غزل، این آهوبره کوهی، چه سرنوشتی را که از سر نگذرانده است. چه جهانی را که از پیش چشم عبور نداده، گویی نه شاهد تاریخ بلکه خود تاریخ است. در دامان رودکی و شهید بلخی به جهان دری که دراندن نمی‌دانست پا گذاشت. «شاد زی با سیاه‌چشمان شاد/ که جهان نیست جز فسانه و باد». پس، در دشت‌ها و کوهستان‌های فلات ایران ‌یله شد. چه مردانی که به او راه‌رفتن، سخن‌گفتن، دویدن و عشق یاد ندادند. سنایی، نظامی، عطار، سعدی و مولانا تا اینکه؛ «فکند زمزمه عشق در حجاز و عراق/ نوای بانگ غزلهای حافظ شیراز»؛ این پیر که بی او هیچ؛ اما همیشه همه‌چیز خوب نیست. همیشه درد از جایی سراغ آدم را می‌گیرد. تاراج، تازیانه و کشتار در کشتزار ادب فارسی او را رماند سوی هند. نه اینکه فیلش یاد هندوستان کرده باشد تا بخواهد طوطی‌وار قافیه‌ای را مکرر کند. نه، این آهوی کوهی زخم‌خورده تاراج در آغوش بیدلانی آرام گرفت و فال رند شیراز این قند پارسی روانه بنگاله شد تا طوطیان هند شکرشکن شوند. اما این دویده در دشت‌ها و کوهستان‌های فلات درد، این اهلی کوچه‌های شیراز، این شاهد نظربازی‌های تبریز، غم غربت و قربت غم را تاب نمی‌آورد. مگر نه‌اینکه غریب را دل سرگشته با وطن باشد. پس، سرگردان، سرگرداند سوی خراسان و به بازگشت گردن کشید. باز که گشت مشروطه بود و خون، قیام بود و سرکوب، لکنت بود و نکبت، پس قاطی مردم شد. هم‌عصیان مردانی از جنس دهخدا، بهار، عارف، ایرج‌میرزا و میرزاده عشقی در کوچه‌های قیام دوشادوش مردم ایستاد. نه، این آهو دیگر هراسی از تفنگ نداشت. پس، ایستاد و گلوله خورد. حوالی مرداد و کودتای لعنتی‌اش، خُنکای سایه ابتهاج، پیکر نیمه‌جان‌ او را که هنوز قلبش از مهیب حوادث خون‌آلود شدید می‌زد در آغوش کشید. پس، دست در دست فروغ، این پری کوچک غمگین، به منزوی و سیمین رسید. سیمین چه خوب با او انس گرفت و نشست به تیمارش و ایستاد تا زخم‌هایش یکی‌یکی خوب شود. ایستاد تا غبار تلخ را از خاطراتش بروبد و دوباره او را در حوالی زبان و زمان امروز با مادرش، عشق، روبه‌رو کرد. خبرِ سفر به دیگر سوی سیمین آدم را کلافه می‌کند، مات می‌کند، طعمی شبیه تلخ قاطی ذایقه می‌شود تا مدام زمزمه کنی: «آهوی کوهی در دشت چگونه بوذا/ او یار ندارد بی یار چگونه بوذا؟» نه، این آهوی کوهی شاید دیگر یار ندارد، یارانِ موافقش همه از دست شده‌اند، یاران و رفیقان اخیر او، منزوی و دست آخر سیمین. سوگ سیمین سوگ آهوی سرگشته فلات درد است. سوگ بی‌یاری و بی‌همزبانی آهوی هزاره دوم. بانوی غزل، حالا که راهی دیگرسوی این جهان نُه تو شده‌ای، حالا که پاشنه بالا کشیده‌ای به دیدار یاران موافق، هم‌کنار فروغ و حافظ که نشستی، هم‌لبخند سعدی و غلام قمر که شدی، هم‌صراحی عطار و بیدل، همخوان صائب و رودکی که بودی، شما را به درخت یاد آرید از ما مردمانی که با غزل‌هایتان لب و چشم‌ تر می‌کنیم؛ مایی که دلخوشیم به سایه‌‌ای در صلات این ظهر مردادی، به سایه‌ای که هنوز هست، بر سر ماست و مستدام باشد. خدایت حافظ بود و خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.