|

فقط کاهش درد برخی بیماری‌ها

سمیه رستمیان . پژوهشگر دانشگاه لیدن

طب سوزنی که منشاء آن کشورهای آسیای شرقی به‌ویژه چین است، از زیرشاخه‌های طب سنتی محسوب می‌شود. مدعیان این روش درمانی بر این عقیده‌اند که می‌توانند در کنار درمان‌های مدرن امروزی به تسهیل روند درمان بیماران کمک کنند. در این روش برای ایجاد تعادل در جریان انرژی بدن، سوزن‌های ظریفی را در نقاط خاصی از بدن فرو می‌کنند. طی‌دهه‌های اخیر این روش درمانی در محافل علمی دنیا مطرح شده و از سوی دانشمندان علوم پزشکی به چالش کشیده شده است. این روش، بسیاری از بیمارانی را که از درمان‌های متداول به نتیجه مطلوب نرسیده‌اند یا اصولا به پزشکی مدرن اعتقاد ندارند به خود جذب کرده است. با توجه به انفجار اطلاعات و امکاناتی که فاصله‌ها را به هم نزدیک کرده است، طب سوزنی از مکان اصلی خود یعنی آسیای شرقی به سمت غرب روانه شده و جایی در محافل طب مکمل برای خود باز کرده است. همانند بسیاری از روش‌های مطرح‌شده در طب مکمل، این شاخه نیز مورد پرسش است و صحت ادعاهای مطرح‌شده از سوی مدعیان آن همچنان مورد تردید است. در این نوشتار به نقد و بررسی اثرات طب سوزنی براساس یافته‌های علمی پرداخته‌ایم. تسکین درد شاید مهم‌ترین دستاورد طب سوزنی باشد. پژوهشی که در سال 2102 در مجله «انجمن پزشکی آمریکا» (JAMA) که از معتبرترین مجلات علم پزشکی است، منتشر شد، نشان می‌دهد طب سوزنی می‌تواند تا حدی دردهای مزمن در برخی از نقاط بدن را کاهش دهد، هرچند کیفیت اثربخشی آن متوسط گزارش شده است. بیماران مبتلا به گردن‌درد مزمن، آرتروز، دردهای عضلانی، سردرد و میگرن می‌توانند تا حدی از این روش برای تسکین درد بهره بگیرند، اگرچه اثرات این کاهش درد قابل‌توجه و در طولانی‌مدت نیست. از سوی دیگر بر اساس تحقیقات موجود این روش برای کسانی که دچار دردهایی در سایر قسمت‌های بدن مانند شانه و کمر هستند یا درد در بیماران مبتلا به سرطان، موثر نیست. مطالعات نشان می‌دهد این روش نمی‌تواند درد افرادی را که تحت عمل جراحی قرار گرفته‌اند، کاهش دهد. همچنین این روش نمی‌تواند مانع از حالت تهوع و استفراغ پس از عمل جراحی شود. از دیگر موارد مورد ادعا در این روش، درمان ناباروری و نازایی است. در ایران نیز بسیاری با ادعای درمان ناباروری، دست به درمان بیماران با طب سوزنی می‌زنند. از آنجایی که هیچ مدرک مستدل علمی در مورد اثربخشی این روش درمانی در مورد نازایی و ناباروری وجود ندارد، این عمل غیرعلمی محسوب می‌شود. توانبخشی بیماران مبتلا به سکته مغزی و سایر بیماری‌های قلبی- عروقی، بیماری‌های عصبی و روانی از جمله مواردی هستند که ادعا می‌شود می‌توان با طب سوزنی به نتیجه مطلوب رسید، هرچند تحقیقات علمی موجود رد بطلان بر این ادعا می‌کشد. از سوی دیگر تحقیقاتی که به «تجزیه و تحلیل هزینه اثربخشی» می‌پردازد که شامل مدیریت و برنامه‌ریزی در درمان می‌شود، نشان می‌دهد این روش هیچ ارجحیتی بر سایر روش‌های درمانی موجود در درمان و کاهش درد ندارد. از این روش سنتی اگر به‌صورت کنترل‌شده و در مکان‌های غیربهداشتی استفاده شود، می‌تواند باعث به‌وجودآمدن عوارض جانبی در مراجعان شود. بی‌حالی، سردرد، سرگیجه، تورم، عفونت‌های خونی و حتی خونریزی در افرادی که داروهای ضدانعقاد خون مصرف می‌کنند، از جمله مشکلات این روش‌هاست. این عوارض می‌توانند کوتاه‌مدت باشند یا در طولانی‌مدت فرد را دچار مشکل کنند و صد البته خطر بیماری‌های سختی مانند ایدز و هپاتیت را نیز نباید دست‌کم گرفت. تحقیقاتی که تا امروز صورت گرفته است، اغلب به علت ضعف در روش‌های مطالعه، نقص در طراحی آن و تعداد کم مشارکت‌کنندگان، قابل استناد نیستند و به‌جز «کاهش درد در برخی از بیماری‌ها» نتایج مثبتی از این تحقیقات حاصل نیامده است. در آخر باید یادآور شویم آنچه در این نوشتار مطرح شد تنها بر پایه شواهد موجود است و بدیهی است که با پیشرفت علم و تحقیقات بیشتر روی این روش، نتایج موجود می‌توانند تغییر کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.