|

«فریبرز فرساد» در گفت‌وگو با «شرق» بررسی کرد

اهمیت دارودرمانی در جمعیت‌های خاص

بنفشه پورناجی

دارودرمانی در جمعیت‌های خاص مانند نوزادان، خردسالان، سالمندان، مادران باردار و زنان شیرده از جمله مباحثی است که در «سیزدهمین همایش انجمن علمی داروسازان ایران» که از دیروز (چهارشنبه پنجم‌شهریور) و همزمان با روز داروساز در مرکز همایش‌های رازی تهران آغاز به کار کرده از سوی داروسازان و پزشکان مورد بحث و هم‌اندیشی قرار گرفته است. دارودرمانی در دیگر گروه‌های خاص شامل استفاده‌کنندگان از داروهای روانگردان در میان گروه‌های سنی مختلف و استفاده گسترده زنان از دخانیات، دیگر مباحث این همایش سه‌روزه را تشکیل می‌دهد. به همین مناسبت با دکتر «فریبرز فرساد» متخصص داروسازی بالینی و دبیر علمی این همایش، گفت‌وگویی داشته‌ایم که در ادامه می‌آید. جناب دکتر در خبرها به‌نقل از شما آمده بود، نزدیک نیمی از بیماران بستری در مراکز درمانی از یکی از اشکال سوءمصرف دارویی، به‌ویژه داروهای موثر بر سیستم عصبی مرکزی، محرک‌ها و مواد افیونی رنج می‌برند. لطفا در این مورد بیشتر توضیح دهید. اصولا در حال حاضر، آهنگ مصرف انواع داروهای روانگردان، محرک‌ها و مواد افیونی در جامعه شتاب زیادی گرفته است. به هر حال باید این حقیقت را بپذیریم که بخشی از جامعه دچار افسردگی و اختلالات خلق یا رفتار هستند، در کنار این مشکل استرس، مشکلات اقتصادی و بیماری‌های زمینه‌ای همه دست به دست هم داده و فرد را به سمت مصرف داروها یا مواد محرک یا افیونی سوق می‌دهد. عوارض سوءمصرف دارویی به اشکال مختلف حتی به صورت مواد محفلی که مشخصا دارای عوارض خاص جنسی و آثار سرخوشی و نشئه‌کننده هستند، هم می‌توانند در فرد ظاهر شوند. تمامی این تظاهرات خصوصا در جمعیت‌های ویژه مثل سالمندان، بارداران یا مادران شیرده باعث بروز مشکلات و بحران‌های جدی سلامتی در جامعه می‌شود. علایم سوءمصرف دارویی به صورت چه عوارضی بیشتر بروز و نمود می‌یابد؟ این عوارض بسته به مصرف حاد یا مزمن داروها و طول مدت مصرف، به اشکال خفیف تا شدید بروز پیدا می‌کند. نوع راه مصرف هم که به شکل تزریقی یا تدخینی یا خوراکی می‌تواند متغیر باشد که هر کدام تظاهرات خاص خود را دارد. خماری، خواب‌آلودگی یا در صورت مصرف محرک‌ها، هیجان و نیاز به آزادکردن انرژی و تحریک‌پذیری از علایم اولیه وابستگی هستند. بر همین اساس اگر والدین با تغییر قابل‌توجهی در خواب فرزندان خود مواجه شدند، می‌تواند سرنخی مبنی بر احتمال سوءمصرف دارو در این گروه سنی باشد. به عوارض این قبیل داروها در میان سالمندان اشاره داشتید، در حالی که به‌نظر می‌رسد جوانان هم به استفاده از این نوع روانگردان‌ها گرایش داشته باشند. بله. متاسفانه تحت فشار رفقا روی‌آوردن به این دسته از داروها در نوجوانی شروع می‌شود. نکته‌ای که در این خصوص باید در نظر داشته باشیم عطش فرد به توسعه مصرف این داروهاست یعنی عادت سوءمصرف دارویی به یک دارو متوقف نمی‌شود. به‌عبارت دیگر ابتدا مثلا جوان دنبال مصرف دارویی برای رفع اضطراب و بی‌قراری‌اش است، به‌تدریج دنبال دارویی برای مشکل پرخوابی خود می‌رود که مثلا شب امتحان را بتواند با موفقیت پشت سر بگذارد، بعد به‌تدریج دامنه مصرف از دارو به مواد گسترش پیدا می‌کند و در این مقطع به‌دنبال موادی می‌گردد که حس قوی‌تر جنسی به او ببخشد. بعد با توجه به وابستگی به دارو و مواد دنبال تکرار تجربه نشئگی در خود می‌روند و چون نسبت به این علایم تولرانس و تحمل پیدا می‌کند به افزایش دوز و میزان مصرف مجبور می‌شود و متاسفانه ظرف چند دهه از یک عادت تفننی در مصرف داروی ضد اضطراب در نوجوانی به ورطه اعتیاد به مواد در میانسالی تا سالمندی می‌افتد. به عبارت دیگر وقتی امروز به سالمندی می‌رسد که الان گرفتار اعتیاد شیشه شده است، اگر دقیق بررسی کنیم در سابقه‌‌اش سال‌ها قبل به سوءمصرف ترامادول و بعد تریاک و مواد افیونی دیگر برخورد خواهیم کرد. با توجه به روند پیر شدن جمعیت کشور، بحث دارودرمانی در سالمندان از مباحث اساسی این همایش است. لطفا در این مورد نیز بیشتر توضیح دهید. برای روشن‌تر شدن موضوع به ذکر مثالی ساده در این رابطه می‌پردازم. هر سالمند (فردی با داشتن 65-60 سال سن) مبتلا به یک بیماری مزمن نظیر آرتروز یا تصلب شرایین و چربی خون بالاست. حالا با اضافه‌شدن یک بیماری حاد مثلا بروز سکته قلبی یا مغزی این بیمار لااقل به‌طور معمول چهار قلم داروی نسخه‌شده را مصرف می‌کند که با توجه به اینکه از سوی دیگر به‌طور متوسط هر سالمند، خود بیش از دو داروی بدون نسخه هم دریافت می‌کند (البته به غیر از داروهای گیاهی، مکمل‌ها، ویتامین‌ها و داروهای ماهواره‌ای) این رقم بیش از استاندارد معمول تعداد اقلام دارویی در نسخه محسوب می‌شود. به همین دلیل اغلب سالمندان ما دچار عارضه «پلی‌فارماسی» داروهای متعدد در نسخه هستند. از سویی دیگر به دلیل اینکه طبق آمارهای موجود، سندروم متابولیک در کشور ما به مراتب بیش از ایالات متحده آمریکا گزارش شده، دیابت و اختلالات متابولیک و ناراحتی‌های قلبی در سالمندان از جمله مشکلات دارودرمانی سالمندان‌مان به‌شمار می‌رود. از دیگر محورهای این همایش، دارودرمانی در جمعیت‌های خاص شامل بیمارانی است که بر اثر استفاده از دارو دچار عوارض ثانویه شده‌اند. لطفا در این مورد هم توضیح دهید. همانطور که اشاره شد، سالمندان به دلیل مصرف همزمان چند دارو دچار مشکلاتی می‌شوند. برای مثال سالمندی که به مشکل اولیه قلبی و همزمان به آرتروز و افسردگی نیز مبتلاست، به‌دلیل تداخل مصرف داروی قلبی و افسردگی دچار بیماری‌های ثانویه هم می‌شود. هر چند این مساله تنها مختص سالمندان نیست، اما در سالمندان بیشتر مشهود است. دارودرمانی در زنان باردار، مادران شیرده، نوزادان و کودکان با چه مخاطراتی همراه است؟ بسیاری از داروها به‌دلیل عبور از جفت و ورود به بدن جنین برای وی خطرآفرین است. مصرف برخی از داروها در مادران شیرده نیز به دلیل ورود دارو به شیر مادر برای شیرخوار ممنوع است. از طرف دیگر برخی داروها مانند آنتی‌هیستامین‌ها را، که حساسیت و آلرژی ایجاد می‌کند، نباید در کودکان زیر دوسال به کار برد. یا اینکه مصرف آسپرین در کودکانی که به «سندروم ری» مبتلا هستند، منع مصرف دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.