لزوم توجه و حمایت از داروسازی بالینی
نخستین گام، مسوولیتپذیری داروسازان است
خیرالله غلامی . رییس انجمن متخصصان داروسازی بالینی ایران
1- امروزه استفاده از کلمه دارو تداعیکننده ظرافتها و پیچیدگیها در سهحوزه تولید، توزیع و تجویز این فرآورده حیاتی است. بهدلیل گسترش عرصه دارودرمانی، استفاده بهینه از نیروهای انسانی متخصص در حوزه دارو میتواند تا حدود زیادی پاسخگوی نیازهای کنونی باشد. 2- داروسازان بهعنوان یکی از اعضای مثلث بیمار، پزشک و داروساز میتوانند نقش بسزایی ایفا کنند و داروسازی بالینی، نمادی از تمامی خدمات داروسازان در بیمارستانها، داروخانهها و درمانگاههاست و تضمینکننده استفاده صحیح و مناسب از فرآوردههای دارویی بهشمار میآید. این خدمات در سهمقطع قبل، حین و بعد از تجویز دارو انجام میشود. 3- داروسازی بالینی یکی از رشتههایی است که در روزگار ما اهمیت آن بیش از هر زمان دیگری برای پزشکان و بیماران آشنا با این رشته ملموس است. مهمترین هدف این رشته ارتقای مصرف صحیح و منطقی داروها و کمک به بهبود نتایج و پیامدهای درمانی در بیماران است. متخصصان این رشته، هم در حیطه بیماران بستری و هم در حیطه بیماران سرپایی خدمات ارزشمندی ارایه میکنند. متخصصان داروسازی بالینی با مرور تاریخچه قبلی و فعلی دارودرمانی بیماران و نیز ارزیابی و پایش
درمان و نیز مشکلات احتمالی مرتبط با دارودرمانی، به استفاده ایمنتر و موثرتر داروها کمک میکنند. برخی از وظایف این گروه از متخصصان عبارتست از بررسی تاریخچه دارویی بیمار، نظارت بر مصرف صحیح دارو توسط بیمار، بررسی عوارض جانبی داروها و گزارش آنها، پیگیری غلظتهای دارویی در بیماران برای جلوگیری از مسمومیتها، دستیابی به دز صحیح درمانی (پایش) و سعی در کمکردن مدت بستری شدن بیماران و ارایه مشاورههای مرتبط با دارودرمانی به پزشکان و سایر اعضای تیم درمانی. 4- بحث داروسازی بالینی، طی50سال گذشته مطرح شد و به مرور اعتلا پیدا کرد و امروزه بهعنوان یکی از رشتههای ضروری در حیطه سلامت و دارودرمانی پذیرفته شده است. نگاه متفاوت و نوین داروسازان بالینی به بیمار، ارتقای کیفیت خدمات دارویی و تلاش برای به حداقل رساندن عوارض و خطاهای دارویی، از جمله اقداماتی است که باعث شکوفایی خدمات داروسازی در عرصه خدمات بالینی میشود. 5- در حال حاضر داروسازان بالینی ایران دانش و تجربه کاری بسیار خوبی دارند، اما زیرساختهای لازم برای ارایه خدمات حیاتی و کسب مهارتهای مرتبط به اندازه کافی توسعه نیافته است و در نتیجه در مقایسه با داروسازان
بالینی کشوری مانند آمریکا (که البته مهد داروسازی بالینی است) دارای تواناییهای کمتری در ارایه خدمات مرتبط هستند. دانشگاههای ما علم را بسیار خوب به دانشجو منتقل میکنند، اما در حوزه مهارتآموزی ضعف دارند. به همین دلیل باید همزمان با افزایش زیرساختهای ضروری جهت افزایش مهارتهای دانشجویان داروسازی، نحوه عرضه خدمات و عملکرد داروسازان بهطور اساسی تغییر کند تا داروسازان در محیطهای درمانی و بیمارستانها بتوانند بسیاری از کارها را با دانش و مهارت کافی به اجرا در بیاورند. 6- حوزه آکادمی و دانشگاهی در کشور طی یکدهه اخیر به وظیفه خود در حد مقدورات نسبت به آموزش و تربیت کادر تخصصی عمل کرده که نتیجه آن، تغییر تدریجی نگرش داروسازان عمومی و تربیت حدود صدمتخصص داروسازی بالینی بوده است در نظام سلامت کشوری مانند آمریکا، طی 30سال گذشته، حدود 14هزار داروساز بالینی به ازای حدود 140هزار داروساز عمومی برای خدمترسانی پرورش یافتهاند. اما متاسفانه در کشور ما، این نسبتها چندان مطلوب نیست. طبق یک ارزیابی اولیه، امروز در کشور ما حدود 15هزار داروساز عمومی فعال و درحال خدمت هستند، اما در مقابل تنها حدود صد داروساز بالینی
آموزشدیده درحال خدمت هستند که این آمار، نشان از کمبود شدید داروسازان بالینی و نیاز به توجه همهجانبه جهت افزایش این متخصصان برای بهوجودآوردن رویکرد بیمارمحور در سیستم دارویی و نظام سلامت کشور است. امکانات مجموعههای داروخانههای بیمارستانی دانشگاه، وابسته به دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران بهگونهای است که میتواند در تربیت نسلهای آتی داروسازان بالینی متخصص و عمومی، کمکهای اساسی، بنیادی و متمرکز کند. به همین ترتیب سایر مراکز آموزش عالی و دانشگاهی میتوانند با ورود به این حوزه، بر تغییر نگرش به علوم نوین دارویی و تغییر رفتار اجتماعی در نظام سلامت کشور را بر محورهای شاخص توسعه انسانی، صحه بگذارند. 7- رشته داروسازی بالینی مانند هر رشته نوپای دیگری به حمایتهای قانونی و اجرایی نیاز دارد تا هویت حرفهای، اقتصادی و اجتماعی خود را تثبیت کند. وجود ابهاماتی در حدود وظایف و اختیارات متخصصان داروسازی بالینی، نبود حمایتهای قانونی، مشخص نبودن تعرفه خدمات و نبودن داروخانههای استاندارد و فعال بیمارستانی در کشور، چالشهایی هستند که باید مسوولان وزارت بهداشت آنها را رفع و بستر لازم برای حضور هرچه بیشتر
داروسازان بالینی در عرصه خدمات دارویی در مراکز درمانی را فراهم کنند. چشمانداز رشته داروسازی بالینی در آینده علاوه بر تربیت نیروی انسانی مورد نیاز، رسیدن به استاندارد یک داروساز بالینی برای هر ۵۰،۶۰تخت و تربیت نیروی انسانی برای صنایع داروسازی با هدف تشکیل بخش تحقیقات بالینی است. 8- واژه بالینی تنها مختص فعالیت داروسازان در بیمارستانها نیست بلکه خدماتی است که در نهایت در حلقه درمان باعث کاهش مرگومیر بیماران، کمشدن عوارض قابل پیشگیری و خطاهای دارویی، کاهش هزینههای دارویی و بهبود اثربخشی و کاهش عوارض ناخواسته داروها میشود و برای رسیدن به این هدف، اولین قدم، مسوولیتپذیری توسط داروسازان است. براساس تحقیقات انجامشده در کشورهای پیشرفته، حضور داروسازان بالینی در حلقه درمان، اثربخش است و موجب افزایش کیفیت مراقبتهای پزشکی میشود. 9- داروخانه دارای جایگاه ویژهای است که باید در آن به فرد مراجعهکننده به عنوان بیمار نگریست و نه بهعنوان مشتری. علاوه بر آن، لازم است عرضه دارو را بهعنوان ارایه خدمات پزشکی تلقی کرد نه صرفا ارایه یک کالا به مشتری. در صورت تحقق این نگرش، داروخانه و داروسازان میتوانند تاثیر
بسزایی در ارتقای کیفیت خدمات درمانی و کسب اقتدار حرفهای خود داشته باشند. 10- در پایان ذکر این نکته ضروری است که داروسازان بالینی با توجه به گستردگی روزافزون علوم دارویی، تغییرات مستمر در ترکیبات ساختاری داروها و تغییرات مستمر در متغیرهای میدانی و مطالعاتی، به عنوان عالیترین مقام مشاورهای در کنار پزشک معالج حضور دارند تا تجویز دارو به شکل منطقی و بهینه صورت گیرد. همچنین با توجه به پیشرفت علوم تخصصی، بهنظر میرسد داروسازی بالینی نیز باید در بخشهای مختلف درمان مانند گوارش، قلب و عروق، مغز و اعصاب و... مسیر تخصصی خود را بپیمایند. هماکنون گروهی از داروسازان بالینی آغازگر این راه هستند و دستاوردهای آنان در حال حاضر در خدمت مردم قرار گرفته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.