|

تکمیل چرخه درمان با رویکرد بیمارمحوری

داروساز، داروفروش نیست

احمد رهنمای‌چیت‌ساز. موسس و مسوول فنی داروخانه دکتر چیت‌ساز

برخلاف آنچه از لغت داروسازی برداشت می‌شود، فعالیت‌های حرفه‌ای داروسازان فقط به ساختن دارو که صدالبته فرآیند پیچیده و کاملا تخصصی‌ای است، خلاصه نمی‌شود. بلکه این داروسازان هستند که بعد از ورود یک دارو به عرصه مصرف، تمامی اطلاعات و مهارت‌های خود را به‌کار می‌برند تا به قولی عامیانه، دارو به بیمار بسازد. شاید جالب باشد اگر بدانید همین سازگاری دارو به بیمار که در ظاهر، امری آسان و گاهی مرتبط با شانس تلقی می‌شود، بدون به‌کارگیری اطلاعات تخصصی و مهارت‌های تجربی اتفاق نمی‌افتد. پس از آنکه پزشک به‌دنبال انجام معاینات و بررسی‌های لازم، با وجود تمامی پیچیدگی‌ها به تشخیص بیماری رسید، داروساز می‌تواند به‌عنوان مشاور دارویی برای پزشک قبل از تجویز دارو، نقشی منحصر‌به‌فرد ایفا کند. پس از تجویز دارو توسط پزشک، داروساز می‌تواند با راهنمایی بیمار و ارایه مشاوره دارویی به وی، چون پلی باشد میان پزشک و بیمار که در به‌ثمرنشستن زحمات پزشک و تلاش بیمار برای بهبودی و درمان بسیار موثر واقع شود. شاید با توجه به کمرنگ‌بودن نقش حقیقی داروسازان در بسیاری از داروخانه‌ها، پذیرش این امر که داروساز «داروفروش» نیست، بلکه دارای جایگاهی موثر و کلیدی در روند درمان است، دشوار باشد. پس از آنکه بیمار نسخه داروهای تجویزشده توسط پزشک را به داروخانه می‌آورد، تکنیسین‌های دارویی شاغل در داروخانه به‌اصطلاح نسخه را می‌پیچند، یعنی پس از خواندن و ارایه اطلاعات اولیه در مورد موجودی و قیمت داروها به بیمار، با توجه به چگونگی پوشش بیمه، قیمت داروها و مبلغ پرداختی را در نسخه درج می‌کنند و داروهای مذکور را همراه با نسخه در سبدی می‌گذارند و آن را به داروساز تحویل می‌دهند. داروساز نیز به بررسی مطابقت داروها با نسخه می‌پردازد و نوع داروها، شکل دارویی (قرص، آمپول، پماد، شربت و...) و تعداد آنها را کنترل کرده و به صورتی گذرا نسخه را نیز از نظر قیمت داروها و تطبیق آن با قوانین بیمه در صورت پوشش اقلام دارویی موجود، مرور می‌کند. در مرحله بعد داروساز به بررسی علمی نسخه می‌پردازد تا دارو، این حاصل زحمات چندین‌ساله متخصصان شاخه‌های مختلف داروسازی در سراسر دنیا، به‌صورتی درست و صحیح مصرف شود. گاهی اوقات به دلیل پیچیدگی و شرایط پرمشغله طبابت، بروز برخی اشتباهات در تجویز داروها اجتناب‌ناپذیر است، به‌ویژه آنکه به دلایل متعدد و مختلف، نقش داروسازان به‌عنوان مشاوران دارویی در مراکز درمانی کشور ما، تعریف نشده است و میان پزشکان به‌عنوان تجویزکنندگان دارو و داروسازان به‌عنوان داروشناسان متبحر در زمینه کاربرد و مصرف دارو، فاصله زیادی وجود دارد. داروساز در صورت برخورد با چنین اشکالاتی، می‌تواند با وجود این فاصله زیاد مکانی و گاهی فکری با پزشک، ارتباطی درست و اصولی با وی برقرار کند. پس از برقراری این ارتباط، داروساز ضمن استفاده و بهره‌مندی از اطلاعات تخصصی حوزه طب طی مکالمه با پزشک، اطلاعات و مهارت‌های دارویی خود را بی‌دریغ و خالصانه در اختیار او قرار دهد، از این تبادل اطلاعات، مثلث پزشک، داروساز و بیمار، هر سه استفاده می‌کنند و زمینه چنین همفکری‌هایی که در بهبود شیوه درمان بیماری‌ها و تجویز مصرف منطقی دارو بسیار تاثیرگذار است، فراهم خواهد شد. عوامل مختلفی از جمله پیچیدگی‌ها و مشغله موجود در حوزه طبابت، به‌ویژه در کشور ما، ‌سبب می‌شود بیشتر بیماران برای شروع دارودرمانی و اهمیت مصرف دارو توجیه نشده باشند. در نتیجه زمانی که بیمار برای تهیه داروهای خود به داروخانه مراجعه می‌کند، در مورد علل تجویز داروها و اهمیت مصرف آنها سوالات، ابهامات و تردیدهای بسیاری دارد. اینجاست که داروساز با اطلاعاتش در مورد بیماری‌ها، جایگاه داروها در درمان هر نوع بیماری و اهمیت مصرف دارو در هر مورد، می‌تواند به سوالات بیمار پاسخ دهد و با رفع تردیدها و ابهامات موجب دلگرمی وی در شروع مصرف داروها شود. از آنجایی که تمایل بیمار برای شروع درمان و اعتماد وی به پزشک و روش درمانی در ادامه درمان و کسب نتایج مثبت بسیار مهم است، ایفای چنین نقشی توسط داروساز می‌تواند در روند درمان بسیار سرنوشت‌ساز باشد. در کنار دلایل تجویز دارو و اهمیت مصرف آن، بیمار سوالات بسیاری در مورد چگونگی مصرف دارو، تفاوت کیفیت‌های محصولات شرکت‌های مختلف، عوارض احتمالی با تداخلات و... خواهد داشت. داروساز باید پس از بررسی علمی نسخه، توصیه‌های لازم را در مورد شیوه مصرف داروها علاوه‌بر درج آن به صورت کامل و خوانا روی دارو، به‌طور شفاهی برای بیمار توضیح دهد. به‌عنوان نمونه، چگونگی استفاده از اسپری‌های استنشاقی دهانی و همچنین فواید استفاده از وسیله‌های کمک به استنشاق و اهمیت آنها در رسیدن بهتر دارو به ریه، بهبود جذب و کاهش عوارض آن از مواردی است که توضیح آن توسط داروساز ضروری به‌نظر می‌رسد، توصیه به مصرف برخی داروها همراه با غذا به‌منظور کاهش عوارض گوارشی و همچنین مصرف‌نکردن بعضی دیگر از داروها، همراه با غذا به‌دلیل کاهش جذب یا تشدید برخی عوارض گوارشی نیز نمونه‌ای دیگر از خدمات مذکور است. گاهی بیمار هنگام مراجعه به داروخانه به ‌خاطر می‌آورد که در مورد مصرف داروهایی که قبلا توسط پزشکی دیگر برای مشکلی متفاوت تجویز شده، با پزشک کنونی صحبت نکرده است و این مساله را با داروساز در میان می‌گذارد. داروساز با بررسی احتمال وجود تداخلات دارویی، می‌تواند برای رفع نگرانی بیمار و مهم‌تر از آن جلوگیری از بروز مشکلات جدی برای وی یکی از وظایف اصلی خود را ایفا کند. داروساز می‌تواند در صورت وجود تداخل دارویی جدی و مهم، این مساله را با هر دو پزشک در میان بگذارد یا در صورت نبود امکان تماس، از بیمار بخواهد در اولین فرصت این موضوع را ترجیحا به هر دو پزشک یا حداقل به پزشک کنونی اطلاع دهد تا وی روش درمانی را طبق صلاحدید خود تغییر دهد یا اصلاح کند. گاهی نیز با اعمال روش‌هایی خاص، تداخل میان داروها به حداقل می‌رسد. به‌عنوان مثال در صورتی که بیمار قرار است مکمل حاوی کلسیم و آنتی‌بیوتیک سیپروفلوکساسین مصرف کند، با رعایت حداقل فاصله زمانی دو، سه‌ساعته میان مصرف این دو دارو، کلسیم به سیپروفلوکساسین در دستگاه گوارش متصل نمی‌شود و مانع جذب آن نخواهد شد. در نتیجه عفونتی که به موجب آن پزشک سیپروفلوکساسین را تجویز کرده است، به‌خوبی درمان می‌شود. در بسیاری از مواردی که بیمار به‌دنبال مصرف دارو دچار عارضه می‌شود، بیش از هر کس این مساله را با اولین داروساز در دسترس در میان می‌گذارد. در صورتی که داروساز به‌طور کامل در مورد وضع بیمار، سایر بیماری‌ها، کل داروهای مصرفی و چگونگی مصرف آنها، مصرف برخی مواد غذایی یا داشتن یکسری عادات خاص با بیمار صحبت و توصیه‌هایی برای کاهش یا رفع عارضه ارایه و در موارد لزوم بیمار را برای مراجعه دوباره به پزشک ترغیب کند، نقش مهمی در حفظ پیوستگی روند درمان ایفا کرده است. داروساز باید این ارتباط را به‌گونه‌ای با بیمار برقرار کند که ضمن مخدوش‌نکردن ارتباط پزشک و بیمار و جلب اعتماد بیمار نسبت به پزشک و روش درمانی، اطلاعات علمی مناسب و لازم را در اختیار وی قرار دهد و به‌عنوان مشاور دارویی، امین و رازدار بیمار باشد. این امر زمانی محقق خواهد شد که پزشکان، داروسازان و بیماران همه‌وهمه نسبت به جایگاه، وظایف و نقش داروساز در تجویز و مصرف منطقی دارو واقف باشند و آن را جزیی جدایی‌ناپذیر از حلقه درمان بدانند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.