پایان مالکی و تمایل ایران برای همکاری
اردشیر زارعیقنواتی . کارشناس بینالملل
تحولات شتابناک اخیر عراق از دو زاویه نظامی و سیاسی، همچنان خبرساز است و این واقعیت را گوشزد میکند که بحران این کشور بهلحاظ امنیتی و سیاسی بسیار پیچیده است و برخورد داخلی و خارجی با آن باید بر اساس درک درست از وقایع جاری انجام شود. درحالیکه با ورود آمریکا به عرصه نبرد با «داعش» تا حدود زیادی معادلات موجود دستخوش تغییر شد و بالاخره بعد از چرتکهاندازیهای زیاد، سیاستمداران واشنگتن تصمیم گرفتند تا در این کشمکش ویرانگر جانب حفظ تمامیت ارضی، ثبات، مبارزه با تروریسم بنیادگرا و تکفیری و مهمتر از همه شراکت جمعی جناحهای عراقی حول دفاع از مصالح ملی را بگیرند. همزمان اکثریت بزرگ احزاب و جریانات شیعه تحتعنوان «ائتلاف ملی عراق» اینبار با همراهی بخش بزرگی از نمایندگان «حزبالدعوه» که جدیدا در ائتلاف «دولت قانون» گرد آمدهاند، با پیوستن آنان به ائتلاف ملی توانستند روی «حیدر عبادی» بهعنوان کاندیدای نخستوزیری عراق به توافق جمعی دست یابند. هرچند شب قبل از آن با سخنان تند «نوری المالکی»، درخصوص شکایت از «فواد معصوم» رییسجمهوری این کشور به دادگاه عالی عراق بهدلیل مسامحه در معرفی وی بهعنوان نامزد نخستوزیری، از
صبح دوشنبه گذشته با حضور پررنگ ماموران امنیتی و پلیس در نقاط حساس بغداد، تنش سیاسی به بالاترین سطح خود رسیده بود. با استدلال مالکی و رهبران ائتلاف دولت قانون مبنیبر اینکه طبق قانون اساسی عراق، بزرگترین حزب یا ائتلاف در پارلمان میبایست مامور تشکیل کابینه و معرفی نخستوزیر شود آنان این سمت را حق قانونی خود میدانستند. این در شرایطی است که روز دوشنبه «ائتلاف ملی» که اکثریت بزرگ احزاب شیعی را در خود جای داده، گویا، نامهای با امضای بیش از 120نماینده تسلیم فواد معصوم کرده که بهلحاظ عددی به جایگاه بزرگترین فراکسیون پارلمانی ارتقا یافته است. بالاخره بعد از ادامه فشارها به نوری مالکی برای کنارهگیری از مسند نخستوزیری، وی در آخرین دقایق شب پنجشنبه در یک نطق تلویزیونی، از قدرت کنارهگیری و حمایت خود از نخستوزیر منتخب حیدرالعبادی را اعلام کرد. این اجماعنظر اکثریت احزاب و فراکسیونهای شیعی بر سر نخستوزیری «حیدر عبادی» به نظر میرسد که بهدلیل نفوذ تهران بر این جریانات متحد با خود، با چراغ سبز ایران برای یک همکاری ملی جهت خروج از بنبست سیاسی عراق صورت گرفته باشد. از آنجا که احزاب شیعه در پارلمان جدید عراق
حدود 180کرسی را در اختیار دارند و با توجه به حمایت بیش از 120نماینده شیعه از عبادی نشان میدهد که نزدیک به نیمی از ائتلاف دولت قانون با عبور از مالکی به ائتلاف ملی عراق پیوستهاند. در این ائتلاف که متحدان سنتی ایران همچون احزاب مجلس اعلای اسلامی، صدریون و تشکیلات بدر در کنار بخشی از الدعوه حضور دارند، جای هیچ شکی باقی نمیگذارد که نقش سازنده تهران برای سامانبخشی به اوضاع متشنج عراق و حرکت در مسیر مصالحه ملی این کشور که تاکنون به دلیل مخالفت دیگر جناحهای کرد و سنی با مالکی موجب بروز یک بنبست سیاسی شده بود، هرگز قابل انکار نخواهد بود. از آنجا که یکروز قبل از این تصمیم مالکی، شورای امنیت ملی ایران و بالاترین مقامات، از روند انتخاب نخستوزیر حمایت کرده بودند نقش تعیینکننده تهران را نشان داد. استقبال اکثریت جامعه عراق، بازیگران اصلی در هر سه طیف شیعه، سنی و کرد و همچنین جامعه بینالمللی از جمله تهران، واشنگتن و بروکسل از این روند و معرفی حیدر عبادی بهعنوان نخستوزیر آینده این کشور تا حدود زیادی تکلیف دولت جدید را مشخص و تضمین کرده است. در این شرایط اصرار نوری المالکی و حامیان وی بر درخواست قبلی خود
برای معرفی او بهعنوان کاندیدای نخستوزیری هیچ وجاهت قانونی و اعتبار اخلاقی نداشت و میتوانست اوضاع متشنج عراق را از آنچه هماکنون هست بدتر کند روند جدید باتوجه به استقبال اکثریت جریانات عراقی، متحدان منطقه و جامعهجهانی از آن بهلحاظی برگشتناپذیر بوده و تلاش برای برهمزدن این روند نهتنها در جهت گسست و فروپاشی ملی این کشور تلقی میشد که حتی میتوانست یک خودکشی سیاسی نیز به حساب آید. یکی از دلایلی که دولت اسلامی یا همان «داعش» توانست در کمترین زمان ممکن به فتوحات زیادی در شمال و غرب عراق دست یابد استفاده آنان از آنارشی سیاسی حاکم بر این کشور بود که بستر مساعد برای پیشروی داعش را در مناطق سنینشین فراهم کرد. درصورتیکه روند جدید با نخستوزیری عبادی بتواند زمینه همکاری طیفهایی از جناحهای مختلف عراق را برای تشکیل یک دولت وحدتملی جلب کند که نشانههای موجود گویای این امر است، میتوان انتظار داشت که بستر مساعدی که داعش در آن رشد کرد، خشکانده شده و بهزودی میتوان شاهد تقابل بخش بزرگی از سکولارهای سنی و نیروهای قبایلی علیه این گروه تروریست و جنایتکار بود. برای ایران، حیدر عبادی شخص غریبهای نبوده و او که
خود عضوی از حزب الدعوه است روابط خوبی با تهران دارد، علاوه بر این به دلیل حمایت دیگر احزاب شیعه متحد با وی از این پس هزینه انشقاقهای مخرب گذشته در صحنه سیاسی عراق، دیگر گریبان تهران را نخواهد گرفت. نقش سازنده ایران در خروج از بنبست سیاسی موجود در عراق به همان نسبت که برای جایگاه آتی ایران در عرصه سیاسی - امنیتی این کشور سودمند است میتواند جایگاه بینالمللی تهران را در چینشهای ژئوپلیتیک بهعنوان یک شاقول موازنه و آلترناتیو اصلی حفظ ثبات منطقه، تحکیم و تثبیت کند. در شرایطی که در حال حاضر بر جامعه جهانی و افکارعمومی دیگر پوشیده نیست که حامیان بنیادگرایی تروریستی و بهخصوص پشت جبهه داعش از ترکیه تا کشورهای عرب حوزه خلیجفارس گسترده است، با ورود فعال ایران در پروسه مبارزه با تروریسم بنیادگرا و مشارکت در روند مصالحه ملی عراق، این امکان برای تهران فراهم میشود که معادلات تحریکآمیز گذشته را تا حدود زیادی تغییر دهد. با خروج مالکی از قدرت و پایانیافتن انشقاق در بالاترین سطح فوقانی هرم سیاسی عراق، از این پس ظرافت سیاسی و هنر مدیریتی آقای عبادی برای جلبنظر جناحهای سنی و کرد برای مشارکت جمعی در دولت آتی که از
حمایت ملی، منطقهای و بینالمللی نیز برخوردار است میتواند دوران گذاری را رقم بزند که اولین هدف و نتیجه آن، ازمیانرفتن تروریستهای داعش خواهد بود. مکانیسم اجرایی مشارکت جناحهای سیاسی و قومیتی در شکلبخشی به ساختار جدید قدرت در بغداد، دقیقا همان حلقه مفقودهای است که تمام بازیگران باید از آن بهعنوان آلترناتیو آشتی ملی، نهایت استفاده را ببرند. این پروسه مصالحه ملی در عراق در یک فاز بزرگتر میتواند حتی در بین جناح محافظهکاران سنی در منطقه، بر نقش سیاسی ایران نیز تاثیر مثبتی گذاشته و دست دولت «حسن روحانی» را برای اثبات نقش سازنده در ژئوپلیتیک منطقه و بینالمللی برای ورود به پروندههای حلنشده نیز باز کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.