جایگاه کارشناسان تغذیه در نظام سلامت
ربابه شیخالاسلام. متخصص سلامت عمومی و اپیدمیولوژی تغذیه
اکثر دولتها برای پاسخگویی مسوولانه به نیاز اساسی سلامت در جامعه، سیستمی را شکل میدهند که نظام سلامت نامیده میشود و شامل افراد، منابع و سازمانهایی است که اقداماتی را انجام میدهند که هدف اصلی آن حفظ و ارتقای سلامت است. این نظام با هدف بهبود سطح سلامت جامعه، افزایش رضایت مردم و محافظت آنها در برابر هزینههای سلامت، شکل میگیرد و حرکت حاکمیت را در جهت ایجاد جامعهای سالم، هدفمند میکند. در نگاه به نظام سلامت باید تمامی عواملی که جامعه سالم را بیمار، ناتوان و آسیبپذیر میکند مدنظر داشت بنابراین نظام سلامت تنها در وزارت بهداشت شکل نمیگیرد و همه ارگانهای دولتی و غیردولتی میتوانند بخشهایی از این نظام را تشکیل دهند. این نظام باید بتواند ضمن افزایش کارایی و اثربخشی و ارایه عادلانه خدمت، پایداری خود را در پرتو پویایی ساختار حفظ کند. به عبارت دیگر، نظام و ساختاری شکل گیرد که در مواجهه با تغییرات محیطی، شرایط و نوع مشکلات سلامت و علل بروز آنها منعطف عمل کند. در حقیقت این نظام در هر برههای باتوجه به جمیع مشکلات باید بتواند با نگاهی نو، مسوولیتهای خود را در قبال سلامت کل جامعه تدوین کند. یکی از مسوولیتهای
مهم نظام، حفظ و حتی ارتقای سلامت افراد سالم است؛ کار بزرگی که کارشناسان تغذیه با آموزش تغذیه، مشاوره تغذیه و ارایه رژیم غذایی، متولی بخش مهمی از آن هستند؛ کارشناسانی که در شناخت مشکلات تغذیهای جامعه و اقدامات مناسب برای حل آن نیز توانا هستند. متاسفانه در نظام سلامت ما، کارشناسان تغذیه هنوز جایگاه اصلی خود را ندارند. نظام ارایه خدمات بهداشتی اولیه PHC در کشور ما بیش از 30سال عمر دارد. یکی از بندهایی که در ارایه این خدمات وجود دارد دسترسی به غذا در محل و تغذیه مناسب بوده که متاسفانه متولیان برقراری این نظام به آن توجه نداشتهاند در حالیکه حداقل در دهه 70 که کمکم دفتر بهبود تغذیه در وزارت بهداشت شکل گرفت نقش تغذیه مناسب و وجود غذا در محل زندگی و امنیت غذایی برای اولین بار مطرح و نقش تغذیه مناسب در سلامت و توسعه کشور روشن شد. دیگر همه میدانند تغذیه صحیح از دوران جنینی تا سالمندی میتواند شرایط زیستی مناسبی را با توانمندی بهتر برای فرد و نهایتا جامعه فراهم کند. متاسفانه چون طب پیشگیری جایگاه منسجمی در کشور ندارد و در کشور ما کمتر به آن بها داده میشود بنابراین کارشناسانی مانند کارشناسان تغذیه که فرد
بهظاهر سالم (پیشگیری سطح اول) گروه هدفشان است موردتوجه قرار نمیگیرند، استخدام نمیشوند و آنهاییکه بهزحمت توانستهاند دفتر مشاورهای باز کنند با مشکلاتی مواجه میشوند که همین نظام برایشان به وجود میآورد. در پیشگیری سطح دوم و سوم که فرد به دلیل بیماری یا ناتوانیهای بعد از بیماری به پزشک مراجعه میکند باز هم مشاوره تغذیه برای بهبودی سریعتر و مداوم او از اهمیت ویژهای برخوردار است بنابراین بیمارستانها در بخش درمان و نهفقط در آشپزخانه باید از وجود کارشناس تغذیه استفاده کنند. کار اصلی هر کارشناس تغذیهای مشاوره با فرد یا جامعه؛ چه سالم یا در معرض خطر و چه بیمار است برای اینکه کمک کند تا فرد سالم سلامتش را حفظ کند، فرد در معرض خطر متوجه علامتها باشد و با خودمراقبتی بتواند خطر را از خود دور کند و بیمار و اطرافیان بیمار متوجه باشند که مراقبتهای تغذیهای چگونه میتواند از شدت بیماری بکاهد و فرد کمکم سلامت خود را به دست آورد. در حقیقت کار کارشناسان تغذیه در همه جهان در تیم مراقبت تعریف شده است، چون ثابت شده برای حفظ سلامت باید تعادل انرژی درست تنظیم شود و نیازهای تغذیهای بهطور مرتب به سلولها برسد.
در حقیقت تغذیه مناسب کلید اصلی سلامت است و بیتوجهی به آن میتواند بار بیماری را در جامعه بالا ببرد و هزینههای درمانی بیشتری را به فرد و جامعه تحمیل کند. در این تیم مراقبت قرار نیست کسی بر کسی رجحان داده شود وقتی صحبت از تیم میشود یعنی همکاری افراد تیم در جهت حفظ کامل سلامت. مشاوره تغذیه یک هنر است. در جلسات اول مشاوره گاهی کارشناس تا یکساعت وقت میگذارد تا تمام اطلاعات لازم را از مراجعهکننده بگیرد، اعتماد او را جلب کند، حمایت کامل خود را نشان دهد و مطمئن شود که او تمام توصیهها را خوب درک کرده است و این تعامل که ظرافت و فن و هنر را در دل خود دارد از اهمیت ویژهای برخوردار است. این مشاوره بسیار ضروری است و حتما باید از طرف کارشناس تغذیه صورت گیرد. پزشکان و بعضی از رشتههای دیگر مرتبط با غذا و صنعت غذا تواناییها و تخصص تغذیه را ندارند. در شهرها که ارایه خدمات بهداشتی با مشکل جدی روبهرو است، نظام سلامت میتواند با حمایت از ایجاد دفاتر خصوصی مشاوره تغذیه توسط کارشناسان تغذیه، حذف موانع مختلفی که آنها را دلسرد کرده است و میکند و پایاندادن به رقابت غیرمنطقی موجود بین پزشک و کارشناس تغذیه که باید همسو
و در یک جهت برای سلامت بیماران باشد بکوشد. به بیان دیگر با مشخصکردن وظایف هرکدام بر اساس بخشنامههای تدوینشده بخش عظیمی از مشکلات سلامت را بهصورت برگزاری کلاسهای آموزش تغذیه برای مردم حل کند. هر کارشناس تغذیه در یک محله، جدا از کار مشاوره میتواند رهبری این آموزشها را برعهده بگیرد. ما بهخوبی میدانیم بدون خدمات مشاورهای تغذیه در شهر و روستا با افزایش بار بیماری، افزایش هزینههای درمان برای خانواده، گسترش فقر، ناتوانی جامعه، کاهش مهارتهای اجتماعی، افزایش مصرف دارو، معلولیتها و نیاز به خدمات بازتوانی روبهرو خواهیم شد. بنابراین بهترین کاری که میتوانیم انجام دهیم ارایه خدمات پیشگیرانه و حمایت از گروهی است که این کار را انجام میدهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.