|

«بعلین» همچون «سوئتو»

معضل فلسطین و تجربه آفریقای‌جنوبی

جاناتان پولاک* ترجمه: نیما پرژام

در سال 1988، وقتی شش‌ساله بودم، جنبش انتفاضه اول در اوج خود بود. بر صفحه تلویزیونی که در اتاق نشیمن والدینم بود، تصاویری کوتاه و گذرا از صدها تظاهرات‌کننده به چشم می‌خورد که اغلب جوان بودند. برخی چهره‌هاشان را با چفیه پوشانده بودند، برخی سنگ پرتاب می‌کردند، تعدادی چرخ اتومبیل آتش می‌زدند و گروهی پرچم تکان می‌دادند. سه نفر در اثر تیراندازی مرده بودند. صدای واضح گزارشگر اخبار کانال یک اسراییل بدون حتی کوچک‌ترین لرزشی خبر مرگ‌شان را اعلام کرد. آنها فلسطینی و «آشوبگر» بودند و از دید گزارشگر چیزی جز این نبودند- بی‌نام و مرده. همان روز، ممکن بود تصاویری نظیر این از سوئتو، کیپ‌تاون یا دوربن [شهرهایی در آفریقای‌جنوبی که درگیر مبارزات ضد آپارتاید بودند] منتشر شده باشد. اگرچه از آن موقع زمان زیادی گذشته، اساسا چیز زیادی عوض نشده است، اگر هم چیزی عوض شده باشد، تنها بدتر شده است. بیش از 20سال از آن زمان سپری شده و در حالی که آفریقای‌جنوبی از آپارتاید رهایی یافته است (اگرچه همچنان مشکلاتی دارد)، هنوز در برخی از روستاهای فلسطین نظیر نعلین، نابی صالح و بعلین، تظاهرات‌کنندگان مرتبا به زندان می‌افتند، تهدید می‌شوند و گلوله می‌خورند. ساخت دیوار حائل در روستای نعلین1 در سال 2004 آغاز شد، اما پس از حکم منع صادرشده توسط دادگاه عالی اسراییل متوقف شد. به‌رغم این دستور و رای مشورتی دادگاه لاهه مبنی بر غیرقانونی بودن ساخت این دیوار، در می2008، هنگامی که بلدوزرهای اسراییلی شروع به هموار کردن راهی از میان باغ‌های قدیمی زیتون نعلین کردند، عملیات ساخت دیوار ادامه یافت. پس از بازگشت بلدوزرها، اهالی نعلین برای اعتراض به غصب زمین‌های مردمی یک کارزار همه‌جانبه به راه انداختند که از راه‌هایی نظیر تظاهرات، اعتصاب و «عمل مستقیم» بهره می‌برد. متعاقبا ارتش اسراییل همچون همیشه به مقاومت مردمی واکنش نشان داد، یعنی با استفاده از قدرت نظامی. پنج نفر از معترضان نعلینی، از جمله یک کودک ده ساله، کشته، صدها نفر به شدت مجروح و بیش از صد نفر زندانی شدند. عقیل سرور پنجمین و آخرین نفر از میان تظاهرات‌کنندگان نعلینی بود که در اثر اصابت گلوله‌های ارتش اسراییل جانش را از دست داد. تظاهرات ادامه می‌یابند، و متاسفانه به‌نظر نمی‌رسد سرور آخرین کسی باشد که کشته می‌شود. در واقع از آن زمان در روستاهای دیگر معترضان غیرمسلح بیشتری به قتل رسیده‌اند. در پنجم‌ژوئن2009، سرور در حالی گلوله خورد و کشته شد که به سوی تظاهرات‌کننده دیگری می‌دوید، یک جوان پانزده‌ساله که تازه گلوله‌ای به شکمش خورده بود. آن گلوله‌ای که عقیل را کشت، به قلب او خورد. گلوله‌ای که از سوی یک تک‌تیرانداز شلیک شده بود. همان روز تک‌تیراندازهایی که در باغ‌ها کمین کرده بودند، چهار نفر دیگر را نیز کشتند. ما که چند متر دورتر ایستاده بودیم، صدای شلیک گلوله‌ای را شنیدیم، در پی آن ناله‌ای موحش برخاست. بی‌درنگ در راستای صدا شروع به دویدن کردیم. وقتی به او رسیدم، تازه تمام کرده بود. هر دو دستش روی سینه‌اش بود، روی زانوهایش فرود آمده، به پشت افتاده بود. پیراهن دکمه‌دار سفیدش به خون سرخش آغشته بود. سعی کردم پیراهنش را پاره کنم اما توان این کار را در خود نیافتم. چند لحظه بعد شخص دیگری این کار را کرد. امداد پزشکی با یک برانکارد به رنگ نارنجی روشن از راه رسید. من وسط برانکارد را از سمت چپ گرفتم و شروع به دویدن کردیم. آمبولانس حدود 300فوت آن طرف‌تر بود. به چشم‌هایش نگاه کردم، او نیز به چشم‌های من نگاه کرد - شاید عامدانه بود شاید هم نه. نتوانستم نگاه از چشم‌هایش برگیرم، حتی وقتی مرگ بر آنها چیره شد و سوی چشم‌هایش جای خود را به حفره‌ای خالی داد. دهانش شروع کرد به کف‌کردن و پوستش زرد و سخت شد. سعی کردیم نامش را فریاد بزنیم و از او خواستیم حرف بزند، چیزی بگوید، هرچه که باشد. اما او دیگر مرده بود. سربازان به سوی زره‌پوش نظامی خود بازگشتند و با آن دور شدند. با خشمی شدید به دنبال‌شان دویدیم و فریاد کشیدیم، اما دیگر رفته بودند. تنها یک‌کیلومتر آن طرف‌تر آنها را یافتیم، در یک باغ زیتون که در نزدیکی دیوارحائل، دست‌نخورده مانده بود. در حالی که ابری از گاز اشک‌آور در برمان گرفته بود، تلفن یک نفر زنگ زد. خبر مرگ او رسما اعلام شد. به سوی دهکده به راه افتادیم. پس از آن که از نیمه‌های راه گذشتیم، بر تپه‌ای بایر تنها ایستادم و گریستم. در اطرافم یک دوجین انسان دیگر نیز در خلوت خویش می‌گریستند. تاکنون چندبار به خاطر یاران از دست‌رفته‌ام، این‌گونه تنها گریسته‌ام؟ چندبار دیگر باید چنین کنم؟ روز بعد، در مراسم تدفین، نزدیک یک قبر تازه‌حفرشده ایستادم و به جنازه‌ای که در قبر پایین می‌رفت نگریستم. یک دوست قدیمی در کنارم بود، مبارزی کهنه‌کار از دوران انتفاضه اول، شاید یکی از همان جوانانی بود که در دوران کودکی در تلویزیون دیده بودم. او زیر لب، انگار که با خودش حرف بزند، گفت: «ما این راه را انتخاب کرده‌ایم. این چیزی نیست که بر ما تحمیل شده باشد؛ ما از هزینه‌ای که باید بپردازیم آگاهیم.» او راست می‌گفت، بی‌شک ما از هزینه‌ای که باید بپردازیم باخبریم و انتخاب‌های خود را کرده‌ایم؛ اما هنوز هم در دهان‌مان طعم شور اشک‌ها را حس می‌کنیم و از دردمان چیزی کاسته نشده است. بر عکس، دردمان بیشتر شده است. و هرچه دردمان بیشتر می‌شود، راهمان آشکاره‌تر و پایبندی‌مان استوارتر می‌شود. اما این آشکارگی در وقفه‌های میان اندوه و خشم، میان غیظ و بغض، کاستی می‌گیرد. البته تا بخواهی از این وقفه‌ها هست. یک جنبش متشکل از مردم عادی در جریان مقابله با نیروهای نظامی و انتظامی آن‌چنان حمایت وسیعی جلب می‌کند که چهره‌های پیشگام جنبش گاهی از درک آن در بحبوحه اعتراضات درمی‌مانند. نیاز به چنین حمایتی هنگام تدفین کسانی که در نبرد کشته شده‌اند بیش از همیشه آشکار می‌شود. قابلیت پیروز‌شدن جنبش‌های مدنی اغلب به موفقیت یا شکست آنها در جلب حمایت بیرونی و توانایی این حمایت در مهار خشونت سرکوبگران وابسته است. از اواسط دهه1980 تا اواخر آن، جنبش ضدآپارتاید در آفریقای‌جنوبی بدین‌دلیل شروع به کسب پیروزی‌های نسبی کرد که «جالوت» یا همان ارتش آفریقای‌جنوبی دیگر نتوانست در برابر «داوود»های سنگ‌پران شهرهای سیاهپوست‌نشین ایستادگی کند. اگرچه امروزه اسراییل، با آن اقتصاد بی‌نقص که حتی هنگام بحران‌های اقتصاد جهانی رشد کرده است، و به‌رغم اینکه (شاید هم به دلیل اینکه) یک قدرت اشغالگر است، بیشتر یادآور آفریقای‌جنوبی در دهه1960 است. امروزه وقتی تظاهرات می‌کنیم، ارتش همچنان به‌راحتی در برابر عدالت می‌ایستد. تاکنون برای حمایت از اسراییل و اشغالگری‌اش، سرمایه‌های مادی و معنوی بسیاری هزینه شده است. «جنبش تحریم» (BDS) راهی است برای مردم معمولی تا بخشی از این هزینه‌ها را پس بگیرند. تحریم اقتصادی، سیاسی، اخلاقی عمدتا مساله همبستگی، فشار و روحیه دادن است. دزموند توتو2، که شاید نامش بیش از همه یادآور جنبش ضدآپارتاید منزوی کردن آفریقای‌جنوبی است، بارها بر اهمیت کمپین تحریم در مورد آفریقای‌جنوبی تاکید کرده بود، چرا که به زعم او این کمپین یکی از قدرتمندترین ابزارهای روانی بود - ابزاری که بر همه‌کس اثر می‌گذاشت. افزون بر این، همانطور که او اغلب می‌گوید، این کمپین به مردمان سیاهپوست این امید را می‌داد که جهان به وضع آنها اهمیت می‌دهد، به‌زعم او این شکلی است از همبستگی. نعلین درست همچون سوئتو نیاز دارد که دنیا پشتش بایستد و فشاری بارز ایجاد کند. تنها همین است که می‌تواند موجب توقف گلوله‌ها شود و مناسبات قدرت را میان تظاهرات‌کنندگان و ستمگران مسلح، میان سربازان و مبارزان آزادی معکوس کند. در فلسطین، درست همچون آفریقای‌جنوبی، یک جنبش تحریم قدرتمند می‌تواند این تغییر را ایجاد کند. * جاناتان پولاک فعال سیاسی اسراییلی متولد 1985 و مؤسس گروه «آنارشیست‌های ضد دیوار حائل» یا «یهودیان ضدگتوها» است که علیه ساخت دیوارهای حائل در غزه و کرانه باختری مبارزه می‌کند و عمدتا از اسراییلی‌های آنارشیست و مخالف دولت اسراییل تشکیل شده است. پی‌نوشت‌ها: 1- دیواری متشکل از موانع مختلف از دستگاه‌های هشداردهنده تا چندلایه سیم خاردار... که دولت اسراییل با مصادره صدها هکتار از اراضی کرانه باختری در روستاهای بعلین، نابی صالح و نعلین به منظور جلوگیری از نفوذ مبارزان فلسطینی ساخته و ناقض تمام قوانین بین‌المللی است. 2- اسقف بازنشسته و فعال سیاسی متولد آفریقای‌جنوبی که در مبارزه با آپارتاید شهرت جهانی یافت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.