|

با افزایش ۱۷۷تومانی طی یک‌سال

دلار «مبادله‌ای» بالاتر از دلار «بودجه» ایستاد

شرق: قیمت دلار در مرکز مبادلات ارزی، از قیمت دلار در بودجه سال‌جاری فراتر رفت؛ قیمت دلار در مرکز مبادلات ارزی دوهزارو655تومان شده است. این در حالی است که دلار در بودجه دوهزارو650تومان پیش‌بینی شده بود. اگرچه پیشی‌گرفتن نرخ دلار در مرکز مبادلات ارزی نسبت به قیمت مصوب دلار در بودجه، امر عجیبی نیست اما بررسی این پدیده، نشان از آن دارد که این حرکت صعودی آرام، اتفاقی نیست و دولت در پی این افزایش قیمت، هدفی را دنبال می‌کند. از اولین‌روز روی‌کارآمدن دولت یازدهم تاکنون، قیمت دلار در مرکز مبادلات ارزی 177تومان افزایش یافته است. روز 12 مرداد سال 92 که دولت یازدهم فعالیت خود را رسما آغاز کرد، قیمت دلار در مرکز مبادلات ارزی دوهزارو478تومان بود و روز پنجشنبه این رقم به دوهزارو655تومان رسید. این هدف را هم می‌توان از دو منظر بررسی کرد؛ یکی از افزایش درآمدهای دولت از محل افزایش نرخ ارز؛ هرچند که رقم قابل‌توجهی نمی‌شود و دیگری کاهش فاصله میان نرخ ارز آزاد و ارز مبادله‌ای است. از طرف دیگر مدتی است قیمت ارز آزاد در پایه سه‌هزاروصدتومان ثابت مانده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد نرخ دلار آزاد میل به نزول ندارد و نرخ ارز مبادله‌ای است که در حال حرکت به سمت دلار آزاد است؛ موضوعی که اظهارات رییس کل بانک مرکزی هم آن را تایید می‌کند. سیف در سخنانی جنجالی گفته بود قیمت مطلوب دلار آزاد سه‌هزارتومان است. بر این اساس در حالی که دولت نمی‌تواند و گویا نباید قیمت دلار آزاد را کاهش دهد، قیمت ارز مبادله‌ای به آن سمت در حرکت است. این را می‌توان از حرکت آرام و پیوسته نرخ دلار مبادله‌ای هم تشخیص داد. فرض دیگر افزایش درآمدهای ارزی در سایه افزایش قیمت دلار است که هادی حق‌شناس، اقتصاددان آن را رد می‌کند. اهداف افزایش بهای ارز دولتی هادی حق‌شناس- اقتصاددان نرخ ارز در مرکز مبادلات ارزی از ابتدای سال‌جاری تاکنون حدود صدتومان افزایش داشته است. این نرخ حتی از نرخ مصوب ارز در بودجه سال‌جاری هم پیشی گرفته و رقم دوهزارو650تومان مصوب را هم پشت‌سر گذاشته. اما سوال اصلی این است که دولت با چه هدفی افزایش نرخ ارز مبادله‌ای را در پیش گرفته است؛ افزایش درآمدهای خود یا یکسان‌سازی نرخ ارز. دولت مدتی است که نرخ ارز را افزایش داده است، از زمان روی‌کارآمدن دولت تاکنون روند افزایش نرخ دلار در مرکز مبادلات ارزی، آرام و تدریجی بوده است و احتمالا این رویه ادامه می‌یابد. این افزایش سبب شده که فاصله بین قیمت دلار در مرکز مبادلات و بازار آزاد کاهش یابد. چنانچه این افزایش امسال و سال آینده هم ادامه یابد ممکن است اختلاف بین دو نرخ تمام شود. این استراتژی بلندمدت دولت است و دولت این رویه را در پیش دارد و به‌نظر می‌رسد در اجرای این استراتژی موفق هم بوده است. اما فرضیه دوم افزایش درآمدهای دولت است. درآمدها و هزینه‌های دولت در بودجه امسال 220‌هزار‌میلیاردتومان است. بخشی از این درآمد قرار است از محل مالیات محقق شود (40‌هزار‌میلیاردتومان) و مابقی از محل فروش نفت و گاز. از ابتدای امسال 20‌میلیارددلار ارز در مرکز مبادلات ارزی مبادله شده است که اگر دولت از ابتدای سال تاکنون قیمت ارز را صدتومان هم افزایش داده باشد در پنج‌ماهه اول امسال درآمد دولت از محل افزایش نرخ دلار، دو‌هزارمیلیاردتومان افزایش داشته است. این افزایش اما تنها یک‌درصد از بودجه عمومی کشور است و نمی‌تواند هزینه‌های چندانی را پوشش دهد. این درآمد در مقایسه با بودجه کلی 80‌هزار‌میلیاردتومانی هم قابل‌قیاس نیست و تنها 26/0 درصد از بودجه کل است. پس نمی‌توان گفت هدف دولت از افزایش قیمت دلار، افزایش درآمدهای خود بوده است. هدف، یکسان‌سازی نرخ است و ازبین‌بردن رانت حاصل از آن. قیمت ارز، وابسته به نتیجه مذاکرات هسته‌ای محمود جامساز- اقتصاددان قیمت دلار در مرکز مبادلات ارزی به‌تدریج افزایش یافته است. مهم‌ترین دلیل دولت برای انجام چنین کاری یکسان‌سازی نرخ ارز است و دولت در تلاش است با افزایش قیمت ارز در مرکز مبادلات ارزی قیمت بازار‌ آزاد هم به سمت پایین میل کند. البته این در صورتی است که دولت به اندازه کافی از موجودی ارز برخوردار باشد که بتواند مدیریت عرضه و تقاضای ارز را در بازار به‌طور بهینه مدیریت کند. اما متاسفانه به علت کمبود موجودی ارز ناشی از کاهش درآمدهای نفتی، دولت قادر نیست بازار ارز را مدیریت کند، آن‌هم به نحوی که بتواند روی قیمت‌های بازار آزاد تاثیر بگذارد. بر این اساس اگر در ‌ماه‌های اخیر قیمت ارز نوسانات بسیار کمی را تجربه کرده است و حوالی عدد سه‌هزاروصدتومان ثابت مانده، این ثبات ناشی از مدیریت دولت بر بازار ارز و کنترل عرضه‌وتقاضا در بازار نیست. بلکه علت را باید در جای دیگری جست‌وجو کرد. ما در شرایط رکود اقتصادی هستیم و همین سبب شده که قیمت دلار نوسان چندانی را تجربه نکند. کاهش واردات و نبود تقاضاهای کلان در اقتصاد عاملی است که سبب شده قیمت‌ها چندان دچار نوسان نشود. اگر قیمت ارز در بازار نوسانی نداشته ناشی از عدم دخالت دولت در بازار و ناتوانی از مدیریت عرضه‌وتقاضاست. از طرفی قیمت ارز در این مدت با دیپلماسی ما گره خورده است. با امید در نتیجه‌بخشی مذاکرات، قیمت دلار کاهش می‌یابد و کمی که اوضاع نامساعد به نظر می‌رسد قیمت‌ها افزایشی می‌شود. از طرف دیگر امید به نتیجه‌بخشی مذاکرات نوعی خوشبینی را ‌در مردم ایجاد کرده و مردم می‌دانند اگر مذاکرات نهایی شود قیمت ارز کاهش می‌یابد. پس تقاضاهای سوداگرانه هم کاهش یافته است و همین هم بر قیمت ارز و ثبات آن بی‌تاثیر نبوده است. اما نباید از این موضوع غافل ماند که قیمت ارز در کشور ما هیچ‌گاه به‌طور واقعی تعیین نشده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.