|

یک سال گذشته با تعامل سپری شد

ایران- «آژانس» در مسیر گام نهایی

نیلوفر منصوریان

هوای مذاکرات ایران و 1+ 5 هم مثل تابستان ایران، داغ است. گفت‌وگو‌ها در پس‌پرده در جریان است و همه چشم‌ها یک‌بار دیگر به حاشیه مجمع عمومی سازمان‌ملل دوخته شده است. همین سال گذشته بود که گفت‌وگوهای حاشیه‌ای شصت‌وهفتمین اجلاس سازمان‌ملل در نیویورک، مقدمه‌ای برای بازشدن باب گفت‌وگو‌ها درباره پرونده هسته‌ای ایران شد و حالا قرار است یک‌بار دیگر حاشیه این اجلاس به محلی برای ادامه مذاکرات هسته‌ای ایران و 1+5 تبدیل شود. اما در کنار گفت‌وگوهای ایران و 1+5، ایران و «آژانس» بین‌المللی انرژی اتمی به مذاکرات خود برخلاف سال‌های گذشته سرعت بخشیده‌اند؛ تسریعی که می‌تواند مذاکرات آذرماه ایران و 1+5 را به توافق نزدیک‌تر کند. سفر هفته گذشته یوکیا آمانو به‌عنوان پنجمین مدیرکل «آژانس» بین‌المللی انرژی اتمی به تهران و دیدارهایش با مقامات بلندپایه ایرانی نیز در همین راستا ارزیابی می‌شود. با روی‌کارآمدن دولت یازدهم، تلاش‌ها برای حل پرونده هسته‌ای ایران آغاز شد و در همین راستا ایران سال گذشته همزمان با مذاکرات خود با گروه 1+ 5 مذاکراتش را برای رفع نگرانی‌های «آژانس» بین‌المللی انرژی اتمی درخصوص ماهیت برنامه هسته‌ای ایران آغاز کرد؛ مذاکراتی که چیزی از مذاکرات هسته‌ای کم نداشته و به همان شدت، داغ و پرتب‌وتاب برگزار شده است. در چارچوب همین مذاکرات بود که یوکیا آمانو 65ساله، آبان‌ماه سال گذشته بر‌ای اولین‌بار در دولت حسن روحانی به ایران سفر کرد. هرچند به‌دلیل کوتاه‌بودن سفرش دیداری با روحانی نداشت اما در جریان این سفر، ایران و «آژانس» بیانیه مشترکی را امضا کردند که براساس آن، قرار شد ایران شش اقدام عملی در راستای این بیانیه انجام دهد. این موضوع به اندازه‌ای اهمیت داشت که بلافاصله در رسانه‌های جهان بازتاب یافت و از آن به‌عنوان گام‌های عملی ایران برای حل پرونده هسته‌ای‌اش یاد کردند. درواقع «آژانس» بین‌المللی انرژی اتمی طی یک‌سال گذشته، همگام با مذاکرات هسته‌ای ایران و 1+5 در روند مذاکرات، نقش مهمی ایفا کرده است و با گزارش‌های مثبتی که در مورد همکاری ایران بر اساس توافق ژنو ارایه کرده بر پیشبرد مذاکرات هسته‌ای تاثیر قابل‌توجهی گذاشته است. اولین گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که پس از توافق ژنو منتشر شد، یکی از مثبت‌ترین گزارش‌های این نهاد بین‌المللی در مورد فعالیت‌های هسته‌ای ایران در هشت‌سال گذشته بود. آژانس در آن بیانیه که چندروز پس از پایان اولین دور مذاکرات ایران و 1+5 درباره گام نهایی صادر شد، اعلام کرد «اقدامات هسته‌ای‌ ایران در چارچوب همکاری با «آژانس» و رو به جلو بوده است.» پس از آن نیز «آژانس» طی یک سال گذشته بارها بر همکاری ایران و اجرای تعهداتش بر اساس توافق ژنو مهر تایید زده است. دومین سفر یوکیا آمانو، مدیرکل «آژانس» بین‌المللی انرژی اتمی به ایران و اولین دیدار او با حسن روحانی، رییس‌جمهوری کشورمان را نیز می‌توان در راستای رضایت «آژانس» از همکاری ایران با این نهاد ارزیابی کرد. تا آنجا که آمانو را به سفر به ایران در زمانی که تنها چندروز به پایان مهلت ایران برای پاسخ به پنج سوال باقی‌مانده «آژانس» مانده بود ترغیب کرد همچنین دیدار روحانی با آمانو را باید بالاترین سطح رایزنی‌ها میان ایران و «آژانس» از زمان آغازبه‌کار دولت یازدهم و توافق اولیه میان ایران و 1+5 توصیف کرد. از سوی دیگر سفر آمانو به تهران و دیدارش با حسن روحانی را می‌توان آغاز فصل دیگری در همکاری‌های هسته‌ای ایران و «آژانس» با یکدیگر توصیف کرد. درواقع به نظر می‌رسد که «آژانس» نیز به حل پرونده هسته‌ای ایران که طی 10سال گذشته فرازونشیب‌های زیادی را پشت‌سر گذاشته، بیش از گذشته امید بسته است و در همین راستا گام‌های عملی بلندی را برای پایان یکی از پیچیده‌ترین پرونده‌هایی که تاکنون با آن روبه‌رو بوده برداشته است. از آذرماه سال گذشته که مذاکرات فشرده ایران و 1+5 در ژنو آغاز شد و پس از آن ایران و شش کشور طرف گفت‌وگو با ایران در وین شش دور گفت‌وگو را پشت‌سر گذاشتند، پرونده هسته‌ای ایران قدم‌به‌قدم به رسیدن به راه‌حل جامع نهایی نزدیک‌تر شد. از این‌رو مقامات ایران و «آژانس» امیدوارند که نتیجه دومین سفر آمانو به ایران زمینه برای رسیدن به توافق نهایی را فراهم کند چراکه مذاکرات ایران و «آژانس» هرچند در چارچوبی جداگانه از مذاکرات ایران و 1+5 دنبال می‌شود اما هریک بر دیگری تاثیر‌گذار هستند. مروری بر گام‌های عملی ایران بر اساس توافق برنامه اقدام مشترک که در آذرماه سال 92 به امضای ایران و کشورهای 1+5 رسید، «آژانس» مسوولیت راستی‌آزمایی اقدامات مورد توافق را برعهده گرفت و به‌دنبال آن ماهانه گزارشی درباره فعالیت‌های ایران و روند اجرای توافق به شورای حکام و اعضای گروه 1+5 ارایه کرد. آخرین گزارش «آژانس» نیز که ماه گذشته منتشر شد پایبندی تهران را به تعهدات خود در قبال توافق ژنو نشان می‌دهد. درواقع تهران از 20 آبان سال گذشته تاکنون قدم به همکاری‌های گسترده با «آژانس» گذاشته و از آن تاریخ به‌ترتیب به 13 مورد از سوال‌های «آژانس» تا اردیبهشت ماه پاسخ داده است. بازدید بازرسان «آژانس» از معدن گچین در بندرعباس، کارخانه آب سنگین اراک، ارایه اطلاعات در مورد معدن ساغند یزد و ارایه اطلاعات در مورد کارخانه تغلیظ اردکان و بازدید فنی از مرکز لیزر لشکرآباد، از مواردی بودند که ایران در مدت تعیین‌شده به آنها پاسخ داد و ابهامات «آژانس» را در این موارد برطرف کرد. در گام سوم در روزهای پایانی اردیبهشت‌ماه سال 93 بار دیگر تیمی به ریاست «ترو واریورانتا» معاون مدیرکل «آژانس» در امور پادمان‌ها به تهران سفر و با رضا نجفی، سفیر و نماینده دایم ایران در «آژانس» بین‌المللی انرژی اتمی دیدار کردند و بر اساس توافق صورت‌گرفته، قرار شد ایران تا تاریخ سوم شهریور (25 آگوست) سال‌جاری پنج اقدام عملی دیگر را در چارچوب همکاری‌های دوجانبه، انجام دهد. در این میان دو مورد از پنج موضوع مطرح‌شده بخشی از مسایلی هستند که در سال 2011 آمانو به‌عنوان «ابعاد نظامی احتمالی» مطرح کرده است. درواقع دومین سفر مدیرکل «آژانس» بین‌المللی انرژی اتمی به ایران که هفته گذشته انجام شد در آستانه پاسخ ایران به پنج مورد مطرح‌شده از سوی «آژانس» بود که درصورت پاسخ ایران در زمان معین (سوم شهریور) و تایید «آژانس»، گام سوم میان ایران و «آژانس» هم تکمیل می‌شود. با این تفاسیر سفر یک‌روزه آمانو به ایران هرچند با گلایه‌هایی از سوی مقامات ایران همراه بود اما نتیجه سفر «کوتاه اما مفید» او می‌تواند برگ برنده‌ای برای ایران در مذاکرات آتی‌اش با وزرای خارجه 1+5 در حاشیه اجلاس سازمان‌ملل‌متحد و پیش از آن در مذاکرات محمدجواد ظریف، وزیرخارجه کشورمان با کاترین اشتون، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا باشد. درواقع جو برگزاری دور جدید مذاکرات ایران و گروه 1+5 در حاشیه نشست مجمع عمومی ملل متحد، تا حد زیادی می‌تواند از گزارش‌ها و توافق‌های احتمالی میان ایران و «آژانس» در تهران تاثیر بپذیرد و فضا را برای رسیدن هرچه زودتر به توافق جامع نهایی هموار کند. همچنان‌که دو گزارش مثبت «آژانس» که از آغاز دور جدید همکاری‌های ایران و «آژانس» و پس از توافق ژنو منتشر شده تاثیر مطلوبی بر فضای مذاکرات ایران و گروه 1+5 داشته است. هرچند در سفر آمانو به تهران، «آژانس» به پرسش‌های خود در مورد چاشنی‌های انفجاری ادامه داد و پاسخ‌های ایران را قانع‌کننده ندانست و از آن‌سو ایران نیز از رویکرد «آژانس» در این خصوص گلایه کرده است، اما به نظر می‌رسد هدف «آژانس» از پافشاری بر این موضوع رفع آخرین نگرانی‌های جامعه بین‌الملل برای رسیدن به توافقی نهایی میان ایران و 1+5 و به‌خصوص آمریکا به‌عنوان طرف اصلی مذاکره با ایران باشد. مذاکرات آتی ایران و 1+5 نشان خواهد داد که همکاری‌های ایران با «آژانس» تا چه حد راه را برای رسیدن به توافق نهایی و رفع نگرانی‌ها هموار کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.