|

۲ یادآوری درباره موفقیت جوانان دانشمند

ویرانی یک باور نادرست و دیرینه

پوریا ناظمی . روزنامه‌نگار علم

بی‌شک «مریم میرزاخانی» یکی از موفق‌ترین ریاضیدانان معاصر ما است. موفقیت‌های او ما را خوشحال می‌کند. ما به افتخار او و دیگر همکارانش که جهان دانش را در مه‌آلودترین گوشه‌ها و سرحدات توسعه می‌دهند، کلاه از سر برمی‌داریم، اما به‌نظرم داستان «مریم میرزاخانی»، غیر از موفقیت‌های او شاید در دل خود تذکراتی هم به همراه داشته باشد. دو نکته‌ای که مایلم به آن اشاره کنم، یکی اشاره به خرافه غریبی در باب کار ریاضیاتی است. ریاضیات زیربنا و بنیان دانش ما است. ریاضیات قلمرویی است که ذهن ما امکانات جهان موجود و جهان‌های ممکن را می‌کاود و از دل معادلات آن، گاه کاربردهایی بیرون می‌آید که دیدگاه ما را از خود و جهان دگرگون می‌کند. با همه این موارد ریاضیات بین ما مهجور است. بخشی از جامعه ما دچار ریاضیات‌هراسی است و این هراس را به کودکان و نوجوانان منتقل می‌کند، اگرچه آینده ما بدون توجه کافی به ریاضیات در مقاطع مختلف با خطر مواجه می‌شود اما آنگونه که باید به آن توجه نمی‌شود. اگر این ظلم و هراس به‌طور عمومی درباره ریاضیات وجود دارد؛ زنان در این زمینه بیش از دیگران مظلوم واقع شده‌اند. خرافه غریبی در جهان وجود داشته و هنوز در بسیاری از کشورها و از جمله در بین برخی افراد در ایران، دهان‌به‌دهان می‌گردد که زنان نمی‌توانند در ریاضیات موفق شوند. آنها به این نکته استدلال می‌کنند که چون در طول تاریخ، زنان ریاضیدان زیادی را نمی‌شناسیم، پس حتما ذهن زنان توانایی و پیچیدگی لازم برای تحلیل ریاضیاتی ندارد. از این گزاره هیچ داده علمی حمایت نمی‌کند. در طول تاریخ، به دلیل تبعیض‌های مختلف، زنان امکان حضور فعال کمتری در حوزه‌های علوم و از جمله ریاضیات داشته‌اند و به عبارت دیگر زنان به واسطه شرایط اجتماعی، فرهنگی و بسیاری از شرایط دیگر امکان مشارکت کمتری پیدا کرده‌اند. زنان ریاضیدان و دانشمندان زن امروزه بخش قابل‌توجهی از پیشرفت علم بشر را برعهده دارند. با وجود اینکه از این ادعا (ضعف زنان در یادگیری ریاضیات) هیچ داده علمی حمایت نمی‌کند، اما گاهی یک مثال آشنا بیش از صد استدلال عمل می‌کند. اگر شما دختر نوجوانی هستید که رویای ریاضیدان‌شدن دارید و در مسیرتان با کسی یا کسانی مواجه شده‌اید که آگاهانه یا ناآگاهانه خواسته‌اند به شما بگویند شما نمی‌توانید در این رشته موفق شوید و ذهن شما این قابلیت را ندارد، به یاد «مریم میرزاخانی» و صدها و هزاران زن موفق ریاضیدان ایرانی و غیر ایرانی بیفتید و با گام‌های مستحکم‌تر در مسیرتان پیش بروید. نکته دیگر اما شاید کمی تلخ باشد. موفقیت «مریم میرزاخانی» و دیگر دانشمندان ما، باعث افتخار و خوشحالی ما می‌شود. اما باید مواظب باشیم تا این موفقیت‌ها را درست توجیه کنیم. مواظب باشیم اعتبار این موفقیت‌ها را تا چه حد و به چه چیزی مرتبط می‌کنیم. در مسیر پرپیچ‌وخم موفقیتی که «مریم میرزاخانی» و دیگران طی کرده‌اند (و ما تنها نقاط درخشان و قله‌ها را می‌بینیم و نه آن مسیر سخت و نفس‌گیر و دشوار و از خود گذشتگی‌هایی که منجر به رسیدن به این قله شده است)، قبل و بیش از هر چیزی، خود این افراد سهم دارند. آنها مسیرشان را انتخاب کرده‌اند، پشتکار داشته‌اند و در روزها و لحظاتی که ما خسته می‌شدیم، آنها کار سخت خود را دنبال می‌کردند. شب‌ها بیدار می‌ماندند و به گفته‌های استاد و جزوات دانشگاهی قناعت نمی‌کردند و مطالعه می‌کردند و مشتاقانه یاد می‌گرفتند. پشتکار و زحمت آنها را با گفتن یک جمله که آنها نابغه‌اند و با ما فرق دارند، کم‌ارزش نکنیم. اگر نبوغی هم هست که هست، بخش عمده آن حاصل پشتکار و تمرین و ممارست و ثبات قدم است و همچنین شرایطی که آنها برای خود فراهم می‌آورند و جامعه میزبان آ‌نها در اختیارشان قرار می‌دهد. افرادی مانند «مریم میرزاخانی» و ده‌ها و صدها دانشمند، مهندس، مدیر، پزشک و تاجر موفق ایرانی در سراسر جهان، علاوه بر تلاش‌های خود، بخشی از موفقیت‌شان را مدیون جامعه علمی هستند که به آنها امکان رشد داده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.