|

رویکرد «بنیاد ملی نخبگان» در حمایت از نوابع

سیدحمید جمال‌الدینی .مشاور توانمندسازی و نوآوری در امور نخبگان «بنیاد ملی نخبگان»

در ابتدا کسب مدال «فیلدز» توسط «مریم میرزاخانی» را به تمام ایرانیان به‌ویژه بانوان عزیز تبریک می‌گویم چون این مدال درحد جایزه نوبل است و اهدای آن به یکی از دانشمندان ایرانی، موجب مباهات کل جامعه علمی ایران. نکته‌ای که در ادامه باید روی آن تاکید کنم این است که خانم «میرزاخانی» به‌دلیل کسب مدال‌های المپیاد در دوران دانش‌آموزی‌شان، جزو افراد تحت‌حمایت بنیاد ملی نخبگان بودند و به‌دلیل این عضویت نیز همیشه این رابطه برقرار بود و می‌توان گفت اینجا خانه وی است. اما درباره رویکرد بنیاد ملی نخبگان در مورد چگونگی حمایت از دانشمندان باید گفت بنیاد در این زمینه دوسیاست کلان دارد. یکی از این رویکردها، ویژه افرادی است که توانسته‌اند به موفقیت‌های چشمگیری دست‌یابند و دستاوردهایی در سطح جهانی عرضه کنند، به بیان دیگر نسبت به افراد معمول، تاثیرگذارتر باشند. البته باید تاکید کرد منظور از اثرگذاری بیشتر، دیدگاه کمی نیست و معانی متفاوتی دارد، اما درکل باید گفت هرکسی که بتواند در جایگاه خودش اثرگذاری بیشتری داشته باشد، می‌تواند برای رفع نیازهای کشورش مفید باشد. بنیاد ملی نخبگان در پی دنبال‌کردن این دیدگاه است که آن دسته از استادان و عزیزانی که در خارج از کشور هستند و چنین ویژگی‌هایی دارند، با اتخاذ تدابیری، به‌نوعی در چرخه خدمت به جامعه و رفع نیازهای جامعه قرار گیرند. البته در اینجا باید تاکید کرد برای خدمت به جامعه، ضرورتا لازم نیست دانشمندان ما در کشور حضور فیزیکی داشته باشد، بلکه نکته مهم حضور در چرخه خدمت، به اشکال گوناگون است. ممکن است فردی در خارج از کشور باشد و این چرخه به‌گونه‌ای تدوین‌شده باشد که او بتواند نیازهای کشور را حل کند یا به سمت الگویی در راستای تولید ثروت در کشور حرکت کند. البته همیشه در این‌گونه موارد ایرانیان و هموطنان ما در اولویت هستند، اما اگر بتوانیم این چرخه را به درستی طراحی و هدایت کنیم غیرایرانیان فرهیخته هم می‌توانند در این چرخه وارد شده و به ارایه خدمت به هم‌میهنان بپردازند. به همین دلیل سعی بنیاد ملی نخبگان این است که به‌جای ایجاد و ایفای نقش عاملیت، نقش حمایتی داشته باشد. البته اگر در موارد خاصی که لازم باشد (مثلا درخصوص برندگان جایزه‌های ویژه) مسلما خودمان هم می‌توانیم میزبان باشیم و بسترهای لازم را فراهم کنیم. همه سعی بنیاد ملی نخبگان در این راستاست که به‌عنوان حدواسط و تسهیل‌گر حمایت حضور هدفمند این افراد در این چرخه خدمت، عمل کند تا هردانشمندی به‌میزان حضورش از طریق انجمن‌های علمی، مراکز دانشگاهی، پژوهشگاه‌ها و حتی بخش‌های دولتی و خصوصی بتواند در جامعه ما موثر واقع شود. البته این حضور و ایفای نقش ممکن است نمودهای گوناگونی داشته باشد، از سخنرانی در یک‌کنگره گرفته تا ارایه روش‌های نوین کسب‌و‌کار و انتقال تکنولوژی و تجربیاتی از این قبیل یا ایجاد کنسرسیوم‌های مشترک با کشورهایی که این عزیزان در آنجا مشغول به فعالیت هستند. سیاست بلندمدت دیگر این بنیاد نیز برپایی و اهدای جوایزی ارزنده‌ به‌نام این افراد است. به این معنا که اگر افرادی توانسته باشند اثرگذاری چشمگیری داشته باشند، بنیاد نخبگان در راستای عمل وظایفش (که در اساسنامه آن هم ذکر شده است)، جایزه‌ای را به نام این عزیزان در نظر می‌گیرد. معمولا این جوایز به‌صورت گرند پژوهشی است که درصورت همراهی خود عزیزان، این گرند به‌صورت مداوم در راستای زمینه‌ فعالیت آن فرد جریان خواهد داشت. آنچه که برشمردیم نگاه بنیاد درخصوص افراد اثرگذار است. البته این موضوع تابع یک‌نهاد و سیاستگذاری یک‌بنیاد نیست یعنی یک‌فرد یا نهاد به‌تنهایی نمی‌تواند در این زمینه تصمیم‌گیری کند، چراکه عوامل بسیار زیادی مانند عوامل امنیتی، سیاسی، فرهنگی و... در آن تاثیرگذار هستند. در این میان بخش خصوصی می‌تواند بیشترین نقش را ایفا کند چراکه بخش خصوصی در مسیر تولید ثروت حرکت می‌کند و می‌تواند سریع‌تر این راه را پیدا کند، البته پژوهشگاه و انجمن‌های علمی ما هم می‌توانند به‌دلیل حرکت در مرزهای علم، در این راستا حرکت کنند. دو مقوله بسیار مهم و ویژه، مورد حمایت بنیاد و معاونت است؛ یکی تولید ثروت از راه علم و فناوری و دیگری حرکت در مرزهای دانش و توسعه علمی. هر شخص و نهادی هم می‌تواند ابزار‌های لازم برای چنین فعالیتی را طراحی و ارایه کند که در این صورت، وظیفه بنیاد حمایت از چنین طرح‌هایی است. ما درخصوص هرکدام از این افراد (البته با توجه به ویژگی‌های خودشان) برنامه‌های خاصی را دنبال می‌کنیم. برای مثال ممکن است فردی خواسته‌اش را مبنی بر دریافت کمک‌هایی برای ساخت یک‌بیمارستان مدرن و پیشرفته با ما درمیان بگذارد، در این حالت ما مسایل مربوطه را پیگیری می‌کنیم و تا حد امکان، تسهیلات مربوطه را با سود کم در اختیارشان قرار می‌دهیم. از طرف دیگر ما از افرادی که به خارج از کشور می‌روند و بورسیه می‌شوند، حمایت می‌کنیم و اگر طرح و برنامه‌ای ارایه دهند، برای رفع نیازهای آن طرح بسته‌های حمایتی خود را عرضه می‌کنیم. به همین دلیل است که از سال جدید، معاونت بین‌الملل هم در بنیاد ایجاد شد و در همین مدت کوتاه هم فعالیت خود را به‌شدت دنبال می‌کند. گروهی از افراد جوان مانند خانم «مریم میرزاخانی»، ویژگی‌های تاثیرگذاری دارند، هرچند ممکن است هنوز به مرحله بالفعل نرسیده‌‌ باشند. چنین افرادی نبوغ خاصی دارند و برخی چند مدال طلای المپیاد کسب کرده‌اند. در چنین حالتی، بنیاد، موردی کارهای این افراد را پیگیری می‌کند و هم‌اکنون نیز در نظر دارد با فعالیت بیشتر و همکاری با دفتر هم‌اندیشی و دفتر نخبگان، مقدمات گسترش فعالیت‌های‌شان را پدید آورد. همانطور که می‌دانید دو گروه از دانش‌آموختگان ما بیشتر از دیگران از کشور خارج می‌شوند: دکترای بیوتکنولوژی پیوسته و دانش‌آموختگان گروه برق. تاکنون رییس بنیاد، دو جلسه مختلف با این دو گروه برگزار کرده و یک‌قسمت از بنیاد، متولی پیگیری کارهای تک‌تک آنها شده است. بنیاد چنین نگاهی نسبت به حل مشکلات نخبگان درون کشور و خارج از کشور دارد. نگاه و رویکرد ما این است که این افراد باید با بیان شفاف نیاز خود و حل این مشکلات و رفع نیازها، در چرخه خدمت به جامعه قرار گیرند. پس یکی از راهکارهای بنیاد، شفاف‌سازی نیاز‌ها در دستگاه‌های اجرایی است. دوم اینکه بیان شفاف نیازهای جامعه، چرخه خدمت را باز تعریف کند. سوم اینکه در جاهایی که لازم است، محصولات و دانش را پیش‌خرید کرده و ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش دهد و تولید ثروت از راه علم و فناوری را به‌عنوان یک‌فرهنگ در جامعه نهادینه کند. این کارها از برنامه‌های بنیاد است و تاکنون نیز فعالیت‌های زیادی در این راستا انجام شده است. با چنین رویکردی است که نمی‌خواهیم به هرکسی که قصد خروج از کشور را دارد، به‌ عنوان مهاجر نگاه کنیم و از همه امکانات و ابزارآلات خود، برای جلوگیری از خروج وی استفاده می‌کنیم. نگاه دوم این است که از هر ابزاری و هزینه‌ای، برای جذب و ورود تک‌تک افرادی که در خارج از کشور هستند، استفاده کنیم. کشورهایی مثل چین، سنگاپور و تایلند برنامه‌های مختلفی در این زمینه داشته‌اند اما تجربه نشان داده که این نگاه و این رویکرد هم، به‌جز مواردخاص چندان موفق نبوده است. نگاه موفق این است که ما جدا از ماندگاری جسمی افراد، به‌دنبال ماندگاری مغزی و فکری آنها در چرخه خدمت به جامعه باشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.