|

بازتاب

اشاره: جهانبخش محبی‌نیا، عضو هیات‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز و نماینده سابق مجلس در یادداشتی به بیان نکاتی پیرامون گفت‌وگوی اخیر دکتر غلامرضا اعوانی پرداخته است. اگرچه این گفت‌وگو با خبرگزاری «ایسنا» انجام شده و «شرق» با نقل منبع، آن را باز نشر داده است اما پاسخ محبی‌نیا در ادامه می‌آید: به‌نام آنکه به جهان جان داد و جنبش از آن گرفت استاد فرهیخته و سرمایه بزرگ جامعه ایران جناب آقای دکتر غلامرضا اعوانی با عرض ادب و احترام از جنس کلامتان آزرده خاطرم. فرموده‌اید: «هر زمانی که علم تحت‌تاثیر سیاست و تصمیم‌گیری‌های سیاسی قرار گرفته[ است] بیشترین ضربه را خورده است. علم و سیاست کاملا دو مقوله‌ای تفکیک شده است و هروقت سیاست و سیاسی‌کاری به علم می‌جهد، علم مورد لطمه واقع می‌شود» استاد محترم! از قرار معلوم باری دیگر با هدایت و چه بسا مدیریت شما فحول و نحله‌های فکر و اندیشه باید به تعریف مفاهیم پرداخت و پاسخ‌های متواتر را استوار کرد و به نتیجه وفادار ماند. اگر هنوزم آنچه را که اصحاب روزنامه قابل احترام شرق چاپ کرده‌اند، تایید می‌فرمایید، بی‌محابا به نقد آرایش کلام و منطق اندیشیدن جنابعالی می‌پردازم. استاد بزرگ! با این نگاه و تفکر، سیاست را شیوه‌ای غلط، غیرقابل اعتماد و آمیخته به لجاجت که ثمره‌اش جهالت است، مورد خطاب قرار می‌دهید. اگر قرار باشد جمعی فلسفه، قومی جامعه‌شناسی، عده‌ای علوم تجربی، جماعتی علوم اجتماعی را از علم جدا کنند و با برچسب‌های سلیقه‌ای هرکدام را ذبح نمایند، دیگر برای علم چه چیز باقی خواهد ماند؟ بنده تصورم بر این است اعاظمی مثل جنابعالی نگرانی‌شان از برخوردهای سلیقه‌ای، جناحی و حزبی است که به نام سیاست تمام می‌شود و دغدغه‌ای دارید که نکند با چکمه وارد بوستان علم، اندیشه و آگاهی شوند. بلی، اگر استیضاح از برخوردهای قومی، قبیله‌ای و جناحی دامن‌تر کند، آبرو از دست می‌دهد و قابل دفاع نیست و آنگاه تشت از بام می‌افتد، پس اجازه ندهیم سیاست با برخوردهای غیرعلمی، جناحی و حزبی مورد هجمه قرارگیرد. علم‌سیاست مطهر، مهذب و هدفدار است. سیاست از ارسطو تا حال با عنوان نظم، فهم، قاعده، علم و هنر مورد بحث بوده است. جهان، نظم موجود را هرچند که ایراد و اشکال اساسی بر آن وارد است مدیون علوم سیاسی است. عجیب است از مرکزی که مولود سیاست است و در فرآیندهای سیاسی ذات و سرشت می‌یابد، توقع رفتار سیاسی نداشته باشیم. دولت، مجلس و حتی بیان جنابعالی سیاسی است و ایرادی هم بر آن وارد نیست. بیشتر محققین و پژوهشگران یکی از عوامل توسعه نیافتگی را فربه نبودن فرهنگ سیاسی می‌دانند. خشونت، بی‌عدالتی و تعصب کور میوه‌های تلخ و گندیده جوامعی است که سیاستمدارانِ موفق نداشته‌اند و مبانی نظری علوم سیاسی و علوم رفتاری در آن سامان ضعیف بوده است و حرمت علوم سیاسی به تاراج رفته است و همچنین یکی از دلایل پریشانی اقتصاد، فرهنگ و صنعت در جوامع فقیر و توسعه‌نیافته با اطمینان دلیل سیاسی دارد. دیپلماسی، تنظیم روابط خارجی، مطالعات منطقه‌ای، توسعه، نوسازی و اندیشه سیاسی از رشته‌ها، واحدها و سرفصل‌های علوم سیاسی است که در دانشگاه‌های جهان و ایران تدریس می‌شود. فلسفه سیاسی، جامعه‌شناسی سیاسی، اقتصاد سیاسی، روان‌شناسی سیاسی هم حالت بین رشته‌ای پیدا می‌کند، آن‌وقت جنابعالی می‌فرمایید علم و سیاست دو مقوله جدایند. دانشنامه آزاد هم سیاست را به معنی دانشی می‌داند که از شهر و مناسبات شهروندی بحث می‌کند. در معنای عام هم راهبرد و روش و مشی برای اداره یا بهکرد هر امری از امورات و در امور خاص از دولت، مدیریت و تعیین شکل مقاصد و چگونگی فعالیت بحث می‌کند. واژه سیاست در غیاث‌اللغات، آنندراج، منتهی‌الارب، تاریخ‌بیهقی و همچنین در آثار خاقانی، فرخی، نظامی، سعدی، عطار و متاخرین به‌وفور آمده است. آقای دکتر! اگر رهبران، روسای‌جمهور، وزرا و نمایندگان که طی فرآیند سیاسی به قدرت می‌رسند، بتوانند با اخلاق آشتی کنند، عدالت را قدر نهند، با فقر مبارزه نمایند و دریچه‌های آگاهی، عقلانیت، شعور، علم و ایمان را بیابند و به روی مردم باز کنند، آیا آسیب خواهیم دید؟ در این بین فلسفه‌های فارغ از درد مردم چه سرنوشتی پیدا می‌کنند؟ سیاست واجد ظرفیت‌های بزرگی است همچنان که آسیب‌های زیادی هم متوجه متدولوژی، معرفت‌شناختی و هستی‌شناسی آن می‌تواند باشد، کمااینکه علوم، فلسفه و الهیات هم از این قاعده مستثنی نیست. به قول حضرت مولانا جلال‌الدین محمد بلخی: علم و مال و منصب و جاه و توان/فتنه آرد در کف بدگوهران اگر اجازه می‌فرمایید بر قامت کلام جنابعالی نسیان بپوشانیم و با هم سرود ملازمت علم، سیاست، اخلاق، فلسفه و ایمان را سر دهیم تا بهار هم‌افزایی علم فرارسد. بدون شک ما با طلایه‌داری سروقامتانی چون جنابعالی، فرزندان گفتمان وحدتیم و از اختلاف نفعی نخواهیم برد. نگران اطاله کلامم و بیش از این تصدیع نمی‌دهم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.