|

نقد یک مقاله

فریدون مجلسی

در صفحه پنج «شرق»، چهارشنبه 22مرداد93، مطلبی درباره «ضرورت اجماع ملی علیه خشکسالی» درج شده بود که با قدری اغماض درست است؛ اندکی اغماض درباره خشکسالی است؛ چراکه ایران دچار خشکسالی نیست، دچار خشکی است! یعنی شورتر از آنچه آقای علی فراستی مرقوم داشته‌اند. اما انتقال آب دریای خزر هزاران سوال زیست‌محیطی و حقوقی و بین‌المللی برمی‌انگیزد، خصوصا که در همان شماره روزنامه خبری بود درباره «مرگ تدریجی دریای خزر!» اکنون سالیان درازی است که ورودی دریای خزر به‌دلیل افزایش جمعیت و افزایش مصرف آب کشورهای ساحلی بسیار کاهش یافته و آب دریاچه رو به پس‌رفت بوده است! اگر به عکس‌های ماهواره‌ای مراجعه فرمایید خواهید دید که تثبیت نسبی سطح دریاچه نتیجه بستن سدی کوتاه در دهانه «قره‌بُغاز» در ترکمنستان بوده است. خلیج قره‌بغاز در دل یکی از خشک‌ترین صحرا‌های جهان فرورفته و میزان تبخیر آن خلیج به‌تنهایی از ورودی ولگا بیشتر بوده و غلظت نمک آن به‌صورت اشباع است! اکنون به بهای خشکاندن نسبی آن خلیج و تبدیل آن به معدن نمک و گاهی دریافت سرریز سد از دریای خزر، سطح دریای خزر ثباتی نسبی یافته است. انتقال آب دریای خزر به کویرهای ایران که تبخیری حتی بیشتر از قره بغاز خواهد داشت -به فرض محال که این طرح تخیلی عملی شود- جز تسریع در نابودی دریای خزر تاثیر دیگری نخواهد داشت! کانال ولگا- دون هم از بالادست ولگا به دون وصل شده و برای انتقال آب طراحی نشده است و دولت روسیه هم ضامن حل مسایل ایران با هزینه‌های گزاف نیست! اما با این چیزها کاری نداریم. با امکان‌پذیری ساخت کانال‌های به عرض 300متر و عمق 27 تا 31متر و حجم سنگ‌شکنی‌ها و خاکبرداری‌ها و انتقال خاک در ارتفاعات بالای دوهزارمتری و... هم کاری نداریم... اما ایشان کل نظریه خود را برپایه این فرض گذاشته‌اند که: «دریای مازندران 26متر از سطح دریاهای آزاد پایین‌تر است [که طبق مستندات بین‌المللی درست است] و همزمان سطح متوسط کویر لوت تقریبا 300متر از سطح دریاهای آزاد پایین‌تر است.» و فرض را بر آن گذاشته‌اند که با تونل و لوله‌ای 450کیلومتری از زیر زمین می‌توان آب را بدون نیاز به پمپ [با نیروی ثقل در سرازیری] منتقل کرد... اکنون پرسش من درباره همین بخش دوم فرض نویسنده محترم است که آیا ایشان اصولا می‌دانند کویر لوت کجاست؟ آیا پیش از نوشتن این یادداشت مفصل دست‌کم به خودشان زحمت جست‌وجویی ساده در اینترنت داده‌اند. اگر دست‌کم به سایت «کویرها و بیابان‌های ایران» رجوع می‌کردند به‌اطلاعات زیر برمی‌خوردند: دشت لوت محدوده‌ای است بین استان‌های خراسان‌جنوبی، سیستان‌وبلوچستان و کرمان دشت لوت بین دو گسل نهبندان در شرق و نای‌بند در غرب قرار دارد حد شمالی آن در حد مدار 32درجه و حد جنوبی در حد مدار 28درجه است وسعت حوضه آبگیر دشت لوت، حدود 175هزارکیلومترمربع (یک‌دهم مساحت کشور) است طول آن از شمال به جنوب حدود 900 کیلومتر و غرب به شرق حدود 300 کیلومتر است پست‌ترین نقطه دشت لوت 190متر از سطح دریاست (لوت مرکزی) ملاحظه می‌کنید که پست‌ترین نقطه کویر لوت 190متر از سطح دریا ارتفاع دارد. من نیز در سالیان گذشته به همین انگیزه‌ها نگاهی به نقشه‌های توپولوژی ایران انداخته‌ام. زمانی شخصی در مقاله‌ای ادعا کرد که با توجه به اینکه منطقه گندم بریان در کویر لوت در نزدیکی شهداد کرمان 50متر پایین‌تر از سطح دریای آزاد است و با توجه به نزدیکی نسبی به دریای عمان [توجه می‌فرمایید نزدیکی به دریای عمان، نه دریای خزر که با آنجا بیش از هزارکیلومتر فاصله دارد] می‌توان آبی برای بالابردن رطوبت منطقه منتقل کرد. بعد هم در نقشه‌ها دیدم همان نقطه منفی 50متر نیست، بلکه مثبت 200متر است. حداکثر حرارت آن در سایه به 60درجه سانتیگراد و حداکثر سرعت باد به صدکیلومتر در ساعت می‌رسد، که هر جانداری را بریان می‌کند و هر دریاچه‌ای را می‌خشکاند! با ارتفاع 200متر. یعنی آب برای رسیدن از دریا به آنجا باید سربالایی برود! اکنون از نویسنده محترم می‌خواهم در درجه نخست منبع قابل استناد خودشان را درباره ارتفاع منفی 300متربودن سطح متوسط کویر لوت ارایه فرمایند که مثلا مورد تایید سازمانی مانند ناسا یا سازمان جغرافیایی ارتش ایران باشد، تا بقیه مطالب ایشان قابل بحث و بررسی شود. قابل ذکر است که پایین‌ترین نقطه شناخته‌شده سطح بحرالمیت میان رژیم تل‌آویو و اردن است که در حدود منفی 300متر است و با مراجعه به نقشه‌های ناسا در اینترنت قابل دستیابی است! با امتنان در انتظار دریافت اطلاعات مستند از جانب ایشان هستم تا خود را تصحیح کنم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.