|

بحران آب در فارس و چند پرسش

سيدحميد احمدي . عضو هيات علمي و استاديار بخش مهندسي آب دانشگاه فسا

استان فارس از بزرگ‌ترين قطب‌هاي توليد محصولات کشاورزي است که سهم عمده‌اي در تامين و حفظ امنيت غذايي کشور دارد. این داستان بيش از 10درصد محصولات کشاورزي کشور را توليد مي‌کند که به‌ازاي آن بيش از 83درصد منابع آب زيرزميني و در حدود 17درصد منابع آبي سطحي را مصرف مي‌کند. بي‌شک بحران آب و مسايل مترتب آن در استان فارس از مرز بحران گذشته و تبعات فاجعه‌آميز آن به‌تدريج نمايان شده است. افتخار کسب مقام اول کشوري در توليد برخي از محصولات کشاورزي در طي ساليان متمادي گذشته هزينه هنگفت جبران‌ناپذيري بر جاي گذاشته که نتيجه آن چيزي جز خالي‌شدن سريع سفره‌هاي آب زيرزميني و سپس سفره‌هاي غذاي کشاورزان نيست. سفره‌هاي فربه آب زيرزميني که در اصل معادن طلاي بي‌رنگ هستند و روزگاري اين گوهر گرانبها از عمق 10 الي 20متري برداشت مي‌شد، ديگر حال‌وروز خوشي ندارند و رمقي در آنها باقي نمانده و باقيمانده سفره‌هاي آب زيرزميني را بايد از اعماق 150متر يا بسيار پايين‌تر استخراج کرد. هشدارهاي پياپي و بغض‌آلود در مورد وقوع خشکسالي ويرانگر و بحران آب در بخش کشاورزي استان و درخواست براي کاهش مصرف در طي سال‌هاي گذشته توسط سازمان‌هاي جهاد کشاورزي و آب منطقه‌اي فارس به‌وفور شنيده و ديده شده است. اينکه چرا و چگونه استان پهناور فارس در اندک زماني معادن آب چندين‌هزارساله را که از نسل‌هاي قبل به ارث برده و قرار بود نسل‌هاي بعد را نيز تامين کند، گرفتار اين بلاي طبيعي شده هدف اين گفتار نيست و خود حديث ديگري است که «مثنوي هفتاد من کاغذ برد»؛ هرچند خالي از لطف نيست که يادآور شود که تمام بحران آب را نبايد به‌دوش بلاي طبيعي بيندازيم بلکه بسياري از بلاهاي غيرطبيعي مانند عدم مديريت و نظارت بر سوءبرداشت بي‌رويه و خارج از ضوابط از منابع آب زيرزميني و احيانا عدم تعامل نيکو بين سازمان آب و جهاد کشاورزي خود مزيد بر علت است. هرچند اخيرا راهکارهايي مانند گسترش سيستم‌هاي آبياري تحت فشار و نصب کنتورهاي هوشمند از سوي هر دو سازمان براي کاهش اثرات بحران آب در پيش گرفته شده اما کار از کار گذشته و نوشداروي پس از مرگ سهراب است. آب رفته از جوي ديگر باز نمي‌گردد! هدف از نگارش اين سطور اين نيست که دوباره علت و عوامل بحران آبي را کالبدشکافي کنيم بلکه هدف اين است که بيان شود، ظاهرا بحران آب و راهکارهاي آن در استان فارس در دور باطل افتاده و به استيصال رسيده است. در اوايل سال‌جاري استاندار محترم فارس طي سفر مديرکل «يونسکو» به شيراز و در ملاقاتي با ايشان پيشنهاد ايجاد موسسه تحقيقاتي آب در شيراز با همکاري «يونسکو» و دانشگاه شيراز را مطرح کرده‌اند که مديرکل «يونسکو» نيز ابراز تمايل کرده‌اند و مقرر شده تا کارشناسان «يونسکو» به ايران سفر کرده تا به محققان و دانشمندان دانشگاه شيراز کمک کنند تا راه‌حلي براي بحران آب استان بيابند! اين در حالي است که دانشگاه شيراز به‌عنوان يکي از مراکز معتبر آموزشي-پژوهشي کشور که پژوهشکده ملي مطالعات خشکسالي، قطب علمي مديريت آب در مزرعه و بخش مهندسي آب را در دل خود دارد، از ساليان گذشته در زمينه بحران آب استان فارس تحقيقات عملي و بنيادي متنوعي انجام داده و راهکارهايي را ارايه کرده است، ولي سوال اينجاست که تا چه ميزان سازمان‌هاي جهاد کشاورزي و آب منطقه‌اي فارس در گذر اين سال‌ها از نتايج تحقيقات و راهکارهاي ارايه‌شده استفاده کرده‌اند که حال مقرر شده است تا محققان خارجي از راه نرسيده به داد کشاورزي و منابع آب بيمار فارس برسند؟! اتفاقا شخصا به همکاري‌هاي علمي بين‌المللي اعتماد راسخ دارم ولي منوط به آنکه ابتدا به سرمايه‌هاي علمي داخلي ارزش داده شود و سپس از تعاملات خارجي بهره جست. آيا اين واقعا بي‌اعتمادي به محققان و کارشناسان داخلي نيست؟ آيا بحران کم‌آبي در استان فارس و حتي در ساير مناطق کشور نتيجه بي‌اعتمادي گسترده به دانش بومي نيست؟ آيا در برهه کنوني که بحران آب شديد است، سازمان‌هاي جهاد کشاورزي و آب منطقه‌اي فارس، عزمي براي تعامل جدي با متخصصان و محققان آب استان دارند يا هنوز ترجيح مي‌دهند در لاک خود باقي بمانند و با حرف و حديث و هشدار و در بوق‌وکرناکردن به دنبال حل بحران آب استان فارس باشند؟ با این وصف، رياست محترم سازمان جهاد کشاورزي فارس به‌عنوان رييس کميته بهره‌وري و همچنين به عنوان رييس کارگروه خشکسالي و مخاطرات طبيعي استان فارس بايستي نقش بسيار موثرتري در اين زمينه داشته باشد. واقعا جاي اين سوال باقي است که تا چه‌زماني براي حل بحران آب استان بايد به شعار و حرف بسنده کنيم و در جايي‌که بايد وارد عمل شد عقب مي‌نشينيم؟ فراموش نکنيم که آيندگان و وارثان آينده منابع آب استان، کوتاهي و قصور ما را نخواهند بخشيد و ميراث حقه خود را از ما طلب خواهند کرد. عزم ملي و مديريت جهادي بي‌شک در قالب عبارت «دو صد گفته چون نيم کردار نيست» به خوبي تبلور يافته و حاوي اين پيام است که با شعار مشکلي حل نمي‌شود و بايد راهکار جست و به راهکار نيز جامه عمل پوشيد. *عضو هيات علمي و استاديار بخش مهندسي آب دانشگاه فسا

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.