|

پیامدهای رویکردهای تبلیغاتی سازمان فضایی

تندبادی از گذشته

محمدامین آهنگری . کارشناس هوافضا

تفکرات دوران ریاست‌جمهوری «محمود احمدی‌نژاد» نزدیک به یک دهه، تمام جوانب کشور را زیرورو کرد. در این میان بیش از یک‌سوم عمر فعالیت‌های فضایی ایران نیز تحت‌تاثیر دیدگاه‌های این دوره قرار داشته است. انتظار می‌رفت با روی کار آمدن دولت تدبیر و امید، این دیدگاه‌ها تغییر کرده و قطار فضایی ایران به ریل خود بازگردد. تشکیل کارگروهی برای بررسی جایگاه سازمان فضایی ایران، امیدهای بسیاری را در میان کارشناسان برانگیخته بود، اما با گذشت ماه‌ها از عمر دولت یازدهم، هنوز تدبیری جدید اندیشیده نشده و پاشنه سازمان فضایی بر همان لنگه سابق می‌چرخد، به گونه‌ای که با وجود تمام انتقاداتی که درخصوص پروژه فضانورد ایرانی مطرح می‌شود، چندی پیش مجددا اعلام شد این پروژه یکی از محورهای اصلی برنامه راهبردی ۱۰ساله پیشنهادی سازمان فضایی ایران را تشکیل می‌دهد. این در حالی است که منتقدان بسیاری از جمله دکتر «فتح‌الله امی» مشاور وزیر علوم می‌گویند: «در هشت سال گذشته، برنامه فضایی ایران به شدت زمین‌گیر شده و با وجود تمام تبلیغات انجام شده، گام جدی‌ای در بخش فضایی برداشته نشده است.» دیدگاه‌های حاکم بر برنامه فضایی ایران (که جرقه‌های آغازین آن از سال ۱۳۶۵ در کشور زده شد)، در ابتدا بسیار کاربردی و منطبق بر نیازها بود؛ به همین دلیل سرعت رشد فناوری فضایی، طی دوره‌های اولیه تولد عصر فضا در کشور تا حد خیره‌کننده‌ای بالا بود، اما دستاوردهای فضایی ایران به سرعت چشم سیاست‌بازان را به خود جلب کرد و دیدگاه‌های تبلیغاتی جایگزین دیدگاه کاربردی در فضا شد. به این ‌ترتیب طبق نامه‌های موجود در وزارت علوم، ایده اصلی انتقال مراکز تصمیم‌گیری و اجرایی مرتبط با فعالیت‌های فضایی ایران به نهاد ریاست‌جمهوری از سوی «رحیم مشایی» و توسط «کامران دانشجو» مطرح شد. متعاقب آن، چند مرکز فضایی که در وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و وزارت علوم قرار داشت ادغام و به‌صورت زیرمجموعه‌های سازمان فضایی، وارد نهاد ریاست‌جمهوری به‌عنوان یکی از سیاسی‌ترین نهادهای کشور شدند. چنین ساختاری هرچند در برخی کشورها سابقه داشته و موجب تقویت سازمان فضایی آنها شده است اما در ایران به دلیل وجود نیات تبلیغاتی، بخش فضایی را با افول مواجه کرد، به گونه‌ای که دکتر «امی» می‌گوید: «دلیل انتقال سازمان فضایی به نهاد ریاست‌جمهوری، چیزی به جز اغراض سیاسی و تبلیغاتی نبوده است.» به ‌این‌ترتیب با تغییر دیدگاه‌ها و روی کار آمدن مدیران سیاسی، پروژه‌های فضایی نیز به شدت تحت تاثیر قرار گرفتند. پروژه کاوشگرها که در اصل برای دستیابی به یک آزمایشگاه فضایی با قابلیت ایجاد شرایط میکروجاذبه آغاز شده بود، به‌صورت محملی برای پرتاب میمون به فضا و مقدمه‌ای برای برنامه پر سر و صدای اعزام فضانورد ایرانی درآمد. این پروژه را می‌توان برجسته‌ترین نماد دیدگاه‌های سیاسی دوران «احمدی‌نژاد» دانست که با وجود انتقادات کارشناسان، هنوز هم با فشار‌های مدیران سابق به حیات خود ادامه می‌دهد. این در حالی است که علاوه بر گفته‌های کارشناسان، در گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس که به تحلیل بودجه هوافضای لایحه بودجه سال ۹۳ پرداخته، بر لزوم توجه بیشتر به پروژه‌های کاربردی‌ و کاهش شیب هزینه‌های پروژه اعزام انسان به فضا تاکید شده است. هرچند مسوولان سازمان فضایی (که دیدگاه‌های آنها برکسی پوشیده نیست)، به تازگی ادبیاتی مدبرانه در جهت توسعه برنامه‌های ماهواره‌ای و کاربردی در پیش گرفته‌اند اما عملکرد آنها از جمله مذاکره با روس‌ها برای تربیت فضانورد ایرانی و ایجاد موج‌های رسانه‌ای برای چانه‌زنی با دولت جدید در همین راستا نشان می‌دهد، تندباد تفکرات تبلیغاتی دوران «احمدی‌نژاد» هنوز در فضا پایان نگرفته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.