|

نگاهی به آلبوم موسیقی «فصل سرد»

آن ققنوس آتش می‌زند خود را

احمد زاهدی‌لنگرودی

«فصل سرد» از مجموعه هفت‌قطعه موسیقی اصیل ایرانی؛ یکی بدون آواز و شش‌قطعه آوازی با صدای حمید خزاعی تشکیل شده است. آهنگساز این مجموعه محمدعلی نجف‌پور، متولد بهمن‌ماه 1366 بوشهر است و این نخستین اثر حرفه‌ای وی ‌است که روانه بازار موسیقی ایرانی شده. خواننده آوازهای «فصل سرد» حمید خزایی، متولد مرداد 1357 اراک است و تاکنون کنسرت‌های متعددی با گروه‌های موسیقی سنتی ایران اجرا کرده و پیش‌تر نیز مجموعه «اشک بهار» را منتشر کرده بود. موسیقی «فصل سرد» حرفی درباره گذشته از نسل حال حاضر برای آیندگان است. چونان که به دلیل اشارات فرامتنی به رخدادهای فرهنگی و اجتماعی دهه 80، اگر این مجموعه چندسال پیش به‌صورت طبیعی - و نه با این تاخیری که اکنون منتشر شده‌ - به بازار می‌آمد، به دلیل آغاز یک دهه جدید و هنگامه قضاوت گذشته شاید بسیار تاثیرگذارتر می‌بود. گرچه آینده‌نگری در ساختار و پیشنهادهایی که به فضای موسیقی ایرانی ارایه می‌کند، «فصل سرد» را به اثری برای آینده مبدل کرده که بارهاوبارها می‌توان به آن مراجعه کرد و به‌عنوان یک اثر هنری، سندی از روزگارش را ارایه خواهد داد. فضای کلی مجموعه «فصل سرد» نیز فضایی تصویری و موسیقی از نوع تجسمی بوده که سعی در ایجاد فضایی بصری با استفاده از اصوات موسیقی برای مخاطب دارد. فضای غالب کار در دستگاه «همایون» شکل گرفته؛ اما آهنگساز کمتر نگاه ردیفی داشته و به دلیل ویژگی‌هایی که برشمرده شد، بیشتر سعی در فضاسازی و تصویرسازی شده است. در برخی قطعات اشاره جدی به «بیداد» و مختصر اشاراتی نیز به «شور» شنیده می‌شود، با این‌حال مشخص است که «نجف‌پور» چندان پایبند ردیف و دستگاه‌ها نشده و بیشتر به بیان و ساخت تصاویر موسیقایی متکی بر بداهه‌نوازی پرداخته است. «فصل‌سرد» هم تم‌هایی از «راک آلترناتیو» عربی این روزها را در خود دارد و هم گوشه چشمی به فضاهای موسیقی کلاسیک غربی داشته که با توجه به اینکه حمید خزاعی، خواننده ارکستر آکادمیک تهران که خود از موسسان آن نیز بوده، هست و تجربیاتی در آواز کلاسیک دارد، این بهره‌برداری از شیوه تنظیم کلاسیک سازها و آواز و سکوت و اوج‌وفرودی که بی‌شباهت به قطعات اپرایی نیست، بر دل کار نشسته و در موسیقی سنتی ایرانی بدعت‌آفرین است. «حمید خزاعی» خواننده جوان و بااستعداد نیز توانسته به‌خوبی از پس اجرای فراز و فرودهای موسیقی بداهه «فصل سرد» که اوج‌وفرودهای زیادی را در صدا می‌طلبید، برآید. با این مجموعه «خزاعی» نشان می‌دهد که با بسیاری شگردها و مهارت‌های آوازی آشناست و صدایی بسیار پخته و آزموده ساخته که هم دقیق و هم دلنشین است. شعرآوازها به‌جز قطعه فصل‌سرد که بی‌کلام است و هم نام مجموعه از آن گرفته شده و هم تم کلی موسیقایی اثر را در خود دارد، از استاد «شفیعی‌کدکنی»، «سایه»، «فریدون مشیری» و «عطار» برگزیده شده است. هفت آهنگ مجموعه «فصل سرد» تداعی‌کننده هفت مرحله «عرفان» و «اشراق» است که به «فنا» ختم می‌شود و اینجاست که ستایشنامه «شفیعی‌کدکنی» برای شاعر شهید «خسرو گلسرخی» قرار دارد که حسن‌ختامی هوشمندانه و هدفمند در ترتیب و تنظیم اشعار مجموعه است. موسیقی اصیل ایرانی مجموعه‌ای از الحان و نغمه‌هایی بازمانده از هزاره‌هایی پرحادثه و تاریخی تاریک و تلخ است و پیش‌تر بسیاری از هنرمندان، بازمانده این نغمات را به‌درستی در دستگاه‌های موسیقی ایرانی اجرا کرده‌اند. «فصل سرد» اما در پی بازتولید آن گذشته‌ای که بر شانه‌هایش ایستاده نیست. این مجموعه رویکردی نو و دیدگاهی دیگر در پیش گرفته و چیزی ساخته که برآمده از اندیشه جوان خالقانش است. طراحی جلد CD این مجموعه برای دیده‌شدن و جلب توجه مخاطب ساخته نشده که از همان نخستین رویارویی مخاطب با اثر نشانگر تفاوت و دیدگاه خالقان آن است. در فضایی سیاه شیشه‌ای که می‌توانست حایل بین مخاطب و سیاهی‌ها باشد، شکسته و عنوان اثر با خط نستعلیق - گویی شتک‌خونی بر این شکست - نشسته. مجموعه «فصل سرد» در زمره متفاوت‌ترین و زیباترین مجموعه‌های موسیقی منتشرشده نسل امروز موسیقی کشور است که بدون فریب از رویکردهای «تلفیقی» و غیرعلمی و اغلب تجاری‌شده موسیقی سنتی ایرانی، توانسته حرفی جدید بیاورد. این موضوع توجه بیشتر به آن را می‌طلبد تا گاهی فارغ از جنجال‌ و هیاهوهای تجاری و پوچ، دمی، از موسیقی اصیل و فاخر سرزمینمان نیز بهره‌مند شویم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.