«داعش»، تهدیدی جدی علیه «اتحادیه اروپا»
بهزاد احمدی لفورکی
دولت اسلامی شام و عراق (ISIS) با تصرف بخشهای بهنسبت گستردهای از خاک سوریه و عراق، از رقه تا نزدیکیهای بغداد، از گروهی تروریستی به ارتشی تروریستی ارتقا یافته و چنان اعتمادبهنفسی یافته که رهبر آن در انظار عمومی ظاهر میشود و اعلام خلافت میکند. واکنش اتحادیه اروپا به حملات گسترده نظامی پیکارجویان داعش در عراق اما دیرهنگام بود. در واقع، فقط دو هفته بعد از پیشرویهای نظامی پیکارجویان داعش بود که وزرای خارجه اتحادیه در نشست خود در لوکزامبورگ اقدامات این گروه را بهشدت محکوم کردند و با ابراز نگرانی بسیار از بروز بحرانی انسانی در عراق، خواستار افزایش کمکهای بشردوستانه به این کشور از پنج به 12میلیونیورو شدند. بررسی شرایط کنونی، با مدنظر قراردادن پیامدهای آتی نشان میدهد که اتحادیه اروپا با مجموعه گستردهای از مسایل و تهدیدها از سوی پیکارجویان داعش روبهروست: 1. تهدید تروریسم سلفی: مواضع و اقدامات رهبران اروپا نشان میدهد که اغلب آنها از تهدید تروریستی داعش آگاهند. سخنان گیلز دی گرچوف، هماهنگکننده امور ضدتروریسم اتحادیه اروپا مبنیبر تهدید قریبالوقوع داعش برای اتحادیه اروپا، یا سخنان دیوید کامرون،
نخستوزیر بریتانیا، دال بر این ادعاست؛ اما باید توجه کرد تهدید تروریستی داعش علیه اتحادیه اروپا ابعاد مختلفی خواهد داشت. نخست اینکه گسترش داعش در منطقه، خودبهخود ضربهای جدی علیه جنگ جهانی غرب به رهبری آمریکا علیه تروریسم است. داعش در حال حاضر توانسته حمایت گروههای تروریستی بسیاری را در منطقه ازجمله شاخه آفریقایی القاعده، شاخه یمنی القاعده و برخی از اعضای جبهه النصره در سوریه را بهدست آورد و بر گستره تهدید تروریستی خود بیفزاید. دوم اینکه داعش عملا غرب را به حمله مستقیم تهدید کرده است (بیانیه این گروه در ژانویه 2014) و سوم اینکه بازگشت پیکارجویان داعش به کشورهای خود در اروپا، نهتنها میتواند به گسترش افکار جهادی آنها در مناطق حساس اروپا ازجمله بالکان کمک کند، بلکه میتواند به تشکیل سلولهای تروریستی در خاک اروپا سرعت بخشد. 2. فاجعه انسانی: همانطور که در بیانیه وزرای خارجه اتحادیه اروپا نیز آمده، فاجعه انسانی رخداده بهواسطه حملات وحشیانه داعش، با بستهشدن مرزهای کشورهای همسایه ابعاد حادتری یافته و بر تراژدی فاجعه انسانی در خاورمیانه در کنار آوارگان سوری دامن زده است. گسیل این سیل آوارگان بهسمت
مرزهای جنوبی اروپا، تهدیدی جدی علیه امنیت این اتحادیه خواهد بود. 3. بیثباتیهای گسترده در منطقه خاورمیانه: بدون تردید هرگونه موفقیت داعش در ایجاد یک هویت دایم شبهدولتی، فروپاشی نظام سایکسـ پیکو را تسریع خواهد کرد. این گروه توانسته در کنار دیگر محرکها، ماهیت دولت در خاورمیانه را تضعیف کند و سوءاستفاده گروههای قومی از این وضعیت، نظیر آنچه اقلیم کردستان بهدنبال آن است، بر بیثباتیهای ایجادشده بهشدت خواهد افزود. این بیثباتی بدون تردید اروپا را در امان نخواهد گذاشت. 4. امنیت رژیم اسراییل: اگر اردن که منطقه حایل بین سرزمینهای اشغالی و داعش است، از پیامدها و تغییرات ژئوپلیتیکی نشاتگرفته از اقدامات داعش در امان نماند، آنگاه موازنه قدرت در مناقشه اسراییلیـ فلسطینی بههم خواهد خورد. در واقع، میتوان پیشبینی کرد طبق سیاستهایی که تاکنون اروپا در قبال رژیم صهیونیستی داشته، هرگونه بیثباتی در اردن به منافع راهبردی رژیم اسراییل صدمه خواهد زد و برای برخی از اعضای اتحادیه اروپا امنیت این رژیم بسیار مهم است. 5. امنیت انرژی: هرچند بخش عمدهای از تولید 24/3میلیونبشکهای نفت عراق در جنوب این کشور صورت
میگیرد و تاکنون تحت تاثیر حملات داعش قرار نگرفته (در روز قبل از حمله داعش به موسل قیمت نفت 73/104 دلار بود و یک روز بعد از حمله به 09/109 دلار افزایش یافت)، اما ادامه بیثباتیها در عراق و در منطقه، بدون تردید بهسرعت بازارهای انرژی جهانی را تحت تاثیر قرار خواهد داد. بر اساس آنچه گفته شد، اتحادیه اروپا نمیتواند نسبت به تحولات عراق بی اعتنا باشد و به گفته اشتاین مایر، وزیر امور خارجه آلمان، فقط تاثیری محدود در این زمینه اعمال کند. اگر آمریکا قایل به اقدام موثر در عراق نیست و عملا بعد از تحولات لیبی نشان داده که برای خود قایل به منافع حیاتی در خاورمیانه نیست و تامین امنیت پیرامون اتحادیه اروپا را به خود این اتحادیه واگذار کرده، رهبران اروپایی چارهای جز پرکردن این خلأ ندارند. تمرکز داعش اگرچه در حال حاضر روی عراق و منطقه است، اما دیر یا زود خطر آنها متوجه اروپا خواهد شد و مقابله با این جریان تروریستی از همین حالا منافع بیشتری برای اروپا خواهد داشت. به بیان دیگر، مبارزه با داعش در مرزهای جغرافیایی این گروه بهمراتب هزینه کمتری را متوجه اروپا خواهد کرد. بدون تردید، ریشههای رشد داعش را باید در بحران
سوریه جستوجو کرد و مقابله با آن از حل بحران مذکور جدا نیست. بنابراین برای حل مساله سوریه بهعنوان گامی کلیدی، اروپا باید نقشی سازنده و جدی ایفا کند. ایفای این نقش بدون تردید از اشکال مداخله به دور است؛ زیرا تجربه مداخلات غرب به رهبری آمریکا در منطقه، از عراق و افغانستان گرفته تا لیبی و کمک به پیکارجویان در سوریه، حاصلی جز بیثباتی و ناامنی و رشد گروههای تروریستی چون داعش به همراه نداشته است. اتحادیه اروپا بهجای مداخله میتواند به شکلگیری تنظیمات منطقهای و جایگیری مناسب بازیگران در این تنظیمات کمک کند. لازمه این امر ارتباط نزدیک و موثر با تمام بازیگران در منطقه و مشورت با آنها برای اقدامات بعدی، برخورد هوشمندانه با مباحث جداییطلبانه نظیر بحث استقلال اقلیم کردستان و مخالفت با آن و تلاش برای نزدیکسازی مواضع بازیگران عرصه خاورمیانه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.