چنارستان
هادی آفریده
وقتی «پیترو دلاواله»، جهانگرد ایتالیایی، در ابتدای قرن یازدهم هجری تهران را دید، این شهر را پوشیده از چنارهای کهنسال یافت و «چنارستان» یا «شهر چنارها» لقب داد. امروز هم که بیشتر کتابهای معماری را میخوانیم تهران را به شهر چنارها میشناسند و نماد امروزی شهر چنارها را خیابان ولیعصر تهران میدانند که انبوهی از چنارهای کهنسال، اطراف خیابان را پوشانده است و نهتنها طولانیترین چنارستان جهان است! بلکه مسیر حدود 17کیلومتری خیابان ولیعصر تهران بهعنوان طولانیترین خیابان خاورمیانه در دنیا شناخته میشود.
این مسیر که چهارکیلومتر آن در جنوب فعلی خیابان ولیعصر در عصر قاجار شکل گرفته به نامهای باغ جنت، امیریه، باغانگوری و خیابان جناب وزیر خوانده میشد. اما پس از بهقدرترسیدن رضاشاه، فرمان احداث جاده پهلوی صادر میشود و جادهای احداث میکنند که جنوب تهران را به منطقه کوهستانی شمیران وصل میکند. این جاده از اواخر دهه40، خیابان پهلوی خوانده میشود و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به خیابان دکتر محمد مصدق و پس از مدتکوتاهی به خیابان ولیعصر تغییر نام پیدا میکند. خیابان ولیعصر تهران حافظه جمعی شهر و شاهدی بر گذر از جامعه سنتی ایران به دنیای مدرن است! از خاطره حضور رجال قاجاری، آغاز قدرتگرفتن سلسله پهلوی، ورود متفقین به ایران، کودتا علیه دولت مردمی دکتر محمد مصدق، سقوط حکومت پهلوی و پیروزی انقلاب اسلامی، خاطرات دوران جنگ هشتساله، راهپیماییها تا تجمعهای مختلف مردمی همهوهمه در پیکر این مسیر سبز تا به امروز رشد کرده و خاطرهساز شدهاند. شاید امروز خیلی مهم نباشد که به چه منظوری این خیابان احداث شده است. اما آن چیزی که قطعا اهمیت حفظ این خیابان است؛ این مسیر، تنها یک خیابان نیست! میراثی ارزشمند و پدیدهای
منحصربهفرد در دوران معاصر است که نشانههای حدود 200سال تاریخ شهری را نیز در خود حفظ کرده است؛ اکنون مدتهاست که اثری از بوتههای گلسرخ نیست و از 60هزار درخت چنار تنها حدود هفتهزار درخت چنار پابرجاست! زندهماندن چنارها این فرصت را به ما و دیگر نسلها میدهد تا در سایه چنارهای تاریخی و کهنسال پایتخت خاطرات جمعیمان را مرور کنیم؛ خاطراتی که با نفسهای این درختان زنده هستند. شاید برای مرور برخی از همین خاطرهها بهطور ماندگار بود که مستند «چنارستان» را درباره طولانیترین خیابان خاورمیانه و طولانیترین چنارستان جهان، خیابان ولیعصر تهران ساختم و قرار است یکشنبه 19مرداد، ساعت 5:30 بعدازظهر در سالن سینما حقیقت رونمایی شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.