|

تلسکوپ هابل چه کرده است

دستاوردی برای همه نسل‌ها

فاطمه کاظمی:‌ هابل در مدت سا‌ل‌ها فعالیت پیوسته خود، به پرسش‌های بسیاری پاسخ داده و زمینه پاسخگویی برای پرسش بسیار دیگری را فراهم آورده است. به همین دلیل فهرست‌کردن برترین دستاوردهای هابل بسیار دشوار است. اما با توجه به گستردگی فعالیت‌های این تلسکوپ می‌توان فهرستی تهیه کرد که بیشتر دانشمندان درباره اهمیت آن اتفاق‌نظر دارند. ١- تعیین سن جهان: یکی از مهم‌ترین هدف‌های هابل، تعیین سن واقعی جهان بود. تا پیش از پرتاب هابل، دانشمندان سن جهان را بین ١٠تا٢٠میلیاردسال برآورد کردند که تخمین رضایت‌بخشی نبود. اما هابل با تعیین سرعت انبساط جهان، سن آن را، 13/7 میلیاردسال برآورد کرد که با دیگر روش‌های جدید تعیین سن جهان از جمله تابش ریزموج زمینی کیهانی هماهنگ است. ٢- شناخت مرزهای فضا: هابل آلبوم رنگارنگی از کهکشان‌های دوردست و اولیه جهان تهیه کرده و دانشمندان با استفاده از آن به شیوه تکامل کهکشان‌ها و ساختار آنها پی‌برده‌اند. در دورترین تصویرهای تهیه‌شده، کهکشان‌هایی در چندصدمیلیون‌سالگی جهان دیده می‌شود. ٣- انفجار در مشتری: در جولای ١٩٩٤ دنباله‌دار «شومیکر لوی» در اثر جاذبه گرانشی سیاره مشتری به چندین‌قطعه مجزا تبدیل شد و هر کدام از این قطعه‌ها با مشتری برخورد کردند. طی این حادثه بشر برای اولین‌بار توانست از برخورد یک‌دنباله‌دار با یک سیاره (که بی‌شباهت به انفجار هسته‌ای نبود)، عکس‌هایی تهیه کند. ٤- سیاره‌های فراخورشیدی: سیاره‌های فراخورشیدی یکی از داغ‌ترین موضوع‌های پژوهشی روز در حوزه اخترشناسی است. تاکنون سیاره‌های فراخورشیدی بسیاری شناخته شده است. هابل با بررسی این سیاره‌ها اطلاعات دقیقی از آنها ارایه کرد، از جمله ترکیب شیمیایی جو آنها را مشخص کرد. هم‌اکنون هابل در جست‌وجوی نشانه‌هایی از حیات در این سیاره‌هاست، هرچند تلسکوپ‌های دیگر اختصاصا به کار شناسایی این سیاره‌ها مشغولند. ٥- انبساط فزاینده جهان: هابل نشان داده است شکل مرموز و ناشناخته‌ای از انرژی به نام انرژی تاریک باعث انبساط شتابدار جهان می‌شود. گرانش باعث جذب کهکشان‌ها به سمت هم می‌شود، اما انرژی تاریک باعث می‌شود کهکشان‌ها با سرعت فزاینده‌ای از هم دور شوند. خوب است بدانیم ٧٠درصد جهان را انرژی تاریک تشکیل می‌دهد. ٦ - سیاهچاله‌های بزرگ: در مرکز بیشتر کهکشان‌ها، سیاهچاله‌های غول‌پیکری هست که میلیون‌ها تا میلیاردهابرابر خورشید جرم دارد و اجرامی را که در پیرامونش باشد، می‌بلعد. هابل رابطه بین کهکشان‌ها و سیاهچاله‌های از جمله چگونگی رشد و تکامل آنها را آشکار کرده است. ٧- بزرگ‌ترین انفجارهای جهان: شدیدترین انفجارهای جهان، فوران‌های پرتو گاما است که از چندهزارم‌ثانیه تا چندین‌دقیقه طول می‌کشد و طی این مدت، مقدار زیادی انرژی را به محیط اطراف گسیل می‌کند. هابل نشان داده منشأ این فوران‌ها، فروپاشی ستارگان پرجرم است. ٨- اسرار اختروش‌ها: اختروش‌ها از اسرارآمیزترین اجرام جهان هستند. هابل نشان داد این اختروش‌ها (که هم‌اندازه منظومه خورشیدی ما هستند، اما به اندازه کهکشانی با چندصدمیلیون‌ستاره انرژی آزاد می‌کنند) در مرکز کهکشان‌ها قرار دارند. ٩- مرگ ستارگان: ستاره‌های خورشیدمانند با پرتاب لایه بیرونی خود به فضا می‌میرند. هابل با تصویربرداری از مرگ شکوهمند این ستاره‌ها، ساختار «سحابی‌های سیاره‌ای» را نشان داد و مشخص شد شکل آنها پیچیده‌تر از آن چیزی است که پیش از این گمان می‌کردیم. ١٠ - تشکیل منظومه‌های تازه: هابل‌ابرهای گازی کهکشان راه‌شیری را رصد کرد و نشان داد صفحه‌ای از جنس غبار و گاز، بسیاری از ستاره‌های جوان را دربر گرفته که به احتمال بسیار، منظومه‌های سیاره‌ای جدیدی در آنها تشکیل می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.