|

نمایی نزدیک‌تر از وحشت و ترور «بوکوحرام»

نیجریه؛ سرزمین‎ واقعیت‌های خونین

الکس پری . مترجم: بهاره محبی

چندین هفته از ربودن بیش از 260دختر مدرسه‌ای در شمال‌شرق نیجریه توسط گروه (تکفیری) بوکوحرام می‌گذرد و ژنرال از من خواسته تا برای دیدن آنچه او برایش مبارزه می‌کند به این کشور بروم. او مرا به دفترش در ابوجا، پایتخت نیجریه، دعوت کرده و لپ‎تاپش را روشن می‎کند. روی پوشه‎ای با عنوان ابوبکر شیکاو کلیک می‎کند. کلیپ نخست درباره زندگی رهبر بوکوحرام است، تصاویری از او با کلاه سفید و شلوار سنتی مردمان نیجریه به چشمم می‎خورد. کلیپ دوم که جدیدتر و در سال2013 ضبط شده، شیکاو را در یک درگیری مسلحانه نشان می‌دهد. کلیپ بعدی درباره ابوسعد، مرد شماره‌دو بوکوحرام چندماه، پیش از کشته‌شدنش در آگوست2013 است. ابوسعد در شب حمله به شهر «باما» در مرز کامرون برای مردانش سخنرانی می‌کند. نیروهایش که اغلب نوجوان هستند، خجولانه به دوربین نگاه کرده و پوزخند می‎زنند. ابوسعد می‎گوید این حمله از مدت‌ها پیش برنامه‎ریزی شده و بیشتر طراحان آن کشته شده‌اند پس یا باید پیروز شوند یا کشته. حمله آغاز می‎شود و صدهانفر از نیروهای ابوسعد پای پیاده شلیک‎کنان به سوی شهر حرکت می‌کنند. مصمم به‌نظر می‎رسند به‌طوری که وقتی طرف مقابل شروع به شلیک می‎کند هم به حرکت خود ادامه داده و حتی به‌دنبال سرپناه نمی‌گردند. چندین گلوله زوزه‎کشان از کنار سر فیلمبردار عبور می‎کند. مردان مسلح اطراف ابوسعد یکی‌یکی بر زمین می‎افتند. فیلمبردار با فریاد از دیگر اعضای بوکوحرام در پشت خود می‌خواهد که تیراندازی را متوقف کنند چرا که ممکن است آنها را هدف قرار دهند. اما شلیک‎ها قطع نمی‎شود. ناگهان دوربین بر زمین می‎افتد و صدای ناله‎ای بلند می‎شود: «مرا کشتند!» ژنرال ویدیو دیگری را باز می‎کند. این‌بار ابوسعد در مقابل پرچم سیاه و سفید القاعده ایستاده است. اطراف او را تقریبا 20پسر جوان مسلح که همگی دستمال‌سر بسته‎اند، احاطه کرده‌ است. به‌نظر می‌رسد برخی از آنان کمتر از 14سال دارند و قدشان به‌زور به سینه ابوسعد می‎رسد. ابوسعد دستش را روی سر پسران می‎کشد و می‌گوید: «شما باید تا جایی که می‎توانید در جنگ خشن باشید تا نتیجه بگیرید.» ابوسعد به سوی دوربین برمی‎گردد: «می‎توانید ما را بکشید اما این بچه‌ها ادامه خواهند داد. این بچه‌ها آینده هستند.» با تمام‌شدن این کلیپ، ژنرال کلیپ دیگری را انتخاب می‌کند. در این ویدیو دومرد در لباس پلیس نیجریه روی زمین زانو زده‎اند. فیلمبردار از این دومرد می‌خواهد که حرف بزنند. اولی خود را سرجوخه محمود دابا معرفی می‌کند. می‌گوید: «می‌دانم که به آخر خط رسیده‌ام. از همسرم می‌خواهم تا از فرزندانم مراقبت کند. اجازه دهید تا مادرم این سخنان مرا بشنود و تمام بدهی‌های مرا بپردازد.» پلیس دوم می‎گوید نامش گروهبان دیوید هویا و مسیحی است. سرش را بلند نمی‎کند و با چشمانی که به زمین دوخته شده زیر لب زمزمه می‌کند. فیلمبردار از او می‌پرسد: «پیام تو برای همسرت چیست؟» - باید از بچه‌های من مراقبت کند. - به‌عنوان مسلمان یا بی‎ایمان؟ - من بی‎ایمان نیستم. دوربین به سوی ابوسعد می‌گردد. «می‌خواهم به نیجریه و جهان بگویم این گروهبان و سرجوخه را به آنها هدیه می‌دهیم. ما بر اساس حکم خدا درباره این دو عمل می‌کنیم.» او سپس کتابی را مقابل دوربین می‎گیرد و می‌گوید این کتاب را خواهد خواند و بر اساس آنچه در آن آمده عمل خواهم کرد. کتاب نوشته روحانی محافظه‌کار و تندرو قرن‌سیزدهم عربستانی «شیخ عبدالرحمن بن‌حسن‌الشیخ» است. ابوسعد ادامه می‎دهد: «ما بر اساس گفته‌های این کتاب عمل می‎کنیم. با هر کسی که دستگیر کنیم بر اساس آنچه در این کتاب آمده رفتار می‌کنیم...» 10دقیقه بعد ابوسعد کتاب را می‌بندد و کنار می‌گذارد. چاقویش را از جیب جلیقه‌اش خارج می‌کند. یکی از دوپلیس را به سوی خود می‎کشد، چاقو را روی گلوی او می‌گذارد و... سرانجام پس از تقلای بسیار سر جداشده سرجوخه دابا را جلو دوربین می‌گیرند. صدای تشویق حضار بالا می‎رود. سر دومین پلیس را با وحشیگری بیشتر و در زمانی کمتری از بدنش جدا می‌کند؛ تقریبا در نصف زمانی که برای نفراول صرف کرد. هیچ‌چیز نمی‌گویم. ژنرال هم ساکت است. روی ویدیویی دیگر کلیک می‌کند. یک زن در کنار قبری که تازه حفر شده روی زمین نشسته است. زن التماس‌گونه می‎گوید: «من هیچ اطلاعاتی را منتقل نکرده‌ام. به هیچ‌کس چیزی نگفته‌ام.» مردان بدون توجه به سخنان زن دست به کار می‌شوند. زن فریادی می‌زند و ساکت می‌شود. سرش در 15ثانیه از بدن جدا می‌شود. مردان تلاش می‌کنند تا سرش را دوباره روی بدنش قرار دهند اما موفق نمی‎شوند، سرانجام یکی از آنان که صبرش تمام شده سر زن را با پا به داخل قبر شوت می‌کند. دیگران هم بدن را به داخل قبر می‌اندازند. ژنرال روی ویدیو دیگری کلیک می‌کند. این بار چندپسر جوان هستند. به ژنرال می‎گویم بیش از این نمی‎توانم به تماشای این صحنه‌ها ادامه دهم. سکوتی میان ما حاکم می‌شود. سرانجام ژنرال می‌گوید: «در این منطقه نزدیک به 200قبر یافته‎ایم که همگی به همین شکل کشته شده‌اند. بسیاری از قربانیان پسران جوان بوده‌اند.» سلطان کانو شهر کویری کانو با نزدیک به 10میلیون‌نفر جمعیت اطراف یک کاروانسرایی با قدمت هزارسال ساخته شده است. سنت در این شهر حضوری قدرتمند دارد. من به همراه بندیکت کورز، عکاس فرانسوی و افراد سرشناس دیگری به اقامتگاه الحاجی عدم‌عبداللهی بایرو، فرمانروای 83ساله کانو، دعوت شده‌ام. درون کاخ بسیار تجملاتی است. پرده‌های فاخر، ظروف نقره و هزاران مرد در لباس‌های الوان با عمامه‌های کتان و ابریشم. در ردیف مردانی که کنار دیوار نشسته‎اند، فردی نظرم را جلب می‎کند. عمامه ابریشم بزرگ مشکی‎رنگش که منقش به خال‌خال‌های قرمز و نقره‌ای است، جلب‌توجه می‌کند. صورتش با این عمامه و عینک آفتابی به زحمت دیده می‌شود. بلند می‎شود و عینکش را برمی‌دارد. صورت کوچکی و موهای کم‌پشتی دارد. مرد خود را لامیدو سنوسی معرفی می‌کند. دست یکدیگر را می‌فشاریم. سنوسی مسلمان و وارث این امارات سلطنتی است. با این حال در کودکی به مدرسه کاتولیک‌ها رفته، در جوانی اقتصاد خوانده و در بانک وال‌استریت هم کار کرده است. سانوسی همچنین علوم و قوانین اسلامی و فلسفه یونانی را در خارطوم، پایتخت سودان، خوانده است؛ درست زمانی که اسامه بن‌لادن آنجا (سودان) ساکن بوده است. سنوسی که در پنج‌سال گذشته ریاست بانک‌مرکزی نیجریه را برعهده داشته، از تلاشش برای مبارزه با فساد و بهبود شرایط اقتصادی در نیجریه می‌گوید؛ «گفتم که وزیر نفت برای سفرهای شخصی‌اش هم با پول دولت برای خود هواپیمای خصوصی اجاره می‌کند» سرانجام همین سنوسی بود که به گودلاک جاناتان، رییس‌جمهوری نیجریه گفت نزدیک به 20میلیارددلار از درآمدهای ملی نفتی نیجریه ناپدید شده است. چندماه پس از افشای این مساله، جاناتان سنوسی را برکنار کرد. سنوسی می‌گوید: «جاناتان با این مساله شخصی برخورد کرد. من تقریبا هیچ دوستی در ابوجا ندارم.» چندروز بعد، فرمانروای کهنسال کانو در خواب درگذشت و سنوسی، برادرزاده ارشد وی، جانشین او شد. خودش می‌گوید که می‌خواهد باقی عمرش را از منتقدان جدی حکومت باشد. سنوسی پیش از جانشینی‎اش هم بارها درباره ربوده‌شدن بیش از 200دختر دانش‌آموز در روستای چیبوک صحبت کرده بود. از زمانی که دختران ربوده شده‌اند شمال نیجریه روزهای خونینی را شاهد بوده است. بیش از هزارنفر از زمان ربوده‌شدن دختران کشته شده‌اند. گفته می‌شود از ابتدای سال‌جاری تاکنون بیش از سه‌هزارنفر در حملات بوکوحرام جان خود را از دست داده‌اند. کم یا زیاد به‌نظر می‌رسد بوکوحرام هر روز ساکنان یک روستا را قتل‌عام کرده و خانه‌هایشان را به آتش می‌کشند. این حملات تلافی‌جویانه اغلب به دلیل حمایت روستاییان از نیروهای دولتی و ارتش است. علاوه بر این، در نیجریه صدهانفر قربانی بمب‌گذاری‌های بوکوحرام در شهرهای مختلف می‌شوند. از جمله بمب‌گذاری که چندی پیش در شهر ابوجا صورت گرفت و نزدیک به صدنفر را به کام مرگ کشید. جنگ داخلی که وارد پنجمین سال خود شده به قیمت زندگی 12هزارنفر و ربوده‌شدن صدهانفر تمام شده است. سنوسی با اشاره به ناتوانی دولت گودلاگ جاناتان در برقراری امنیت در نیجریه به‌ویژه برای زنان و دختران می‎گوید: «از زمان ربوده‌شدن دختران دانش‌آموز که واکنشی جهانی در پی داشت انتقادها از دولت جاناتان بسیار زیاد شده و این پرسش اساسی برای مردم به وجود آمده که آیا فساد و بی‎کفایتی بدنه حاکمیت در نیجریه عامل رشد و گسترش بوکوحرام بوده است. مردم می‎بینند بوکوحرام به‌راحتی غیرنظامیان را می‎کشد و ارتش هیچ‌کاری انجام نمی‎دهد.» سنوسی می‌گوید: «وقتی رهبری شکست می‎خورد، دولت هم ورشکسته می‌شود. من خیلی خوشبین نیستم... فکر می‌کنم ما نشانه‌های یک دولت شکست‌خورده را مشاهده می‎کنیم.» به سنوسی می‌گویم آمدن به نیجریه را از هشت‌سال پیش آغاز کرده‌ام اما حتی حالا هم پس از چندهفته حضور در این کشور، همان عدم‌اطمینانی را که وقتی به نیجریه رسیدم، احساس می‌کنم. او لبخند می‌زند و می‌گوید: «برای درک نیجریه باید مفاهیمی چون اطمینان و اجماع را دور بریزی. در عوض بپذیری که وارد دنیایی شدی که تمام حقایق نسبی است، تمام واقعیت‌ها گذرا هستند و خونین‎ترین وقایع می‎توانند به شکل استادانه‎ای خود را نشان دهند.» سنوسی ادامه می‎دهد: «همه‌چیز بر سر قدرت است. اینجا قدرت بنای حقیقت است.»
منبع: نیوزویک

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.