لزوم بازنگری در راهبرد امریکا
نصرتالله تاجیک . دیپلمات بازنشسته
رویکارآمدن شخصی و شخصیتی بهنام اوباما در سال 2009 با همه ویژگیهایی که داشت و دارد در حقیقت، حاصل عقلگرایی هیات حاکمه آمریکا و تصمیمسازانش برای جبران خرابکاریهای جورج بوش و نومحافظهکاران که بیشتر در سیاست خارجی و کمتر در اقتصاد داخلی تجلی یافت، بود. دولت اوباما در مسایل داخلی و مخصوصا خارجکردن اقتصاد آمریکا از رکورد- که روی اقتصاد جهان اثر دارد- تا حدی موفق بوده است. مهمترین اقدام دولت دموکراتها برای کاهش مخارج دولتی، برگشت نگاه از سیاست خارجی و کشورگشایی محافظهکاران به داخل و حذف تدریجی هزینههای گزاف و کمرشکن اشغال افغانستان و عراق از خزانه آمریکا و در حقیقت از دوش مردم آمریکا بود که به ستوه آمده بودند. از این به بعد آمریکا با یک تضاد روبهرو بود که در جریان خیزش مردمی شمال آفریقا از سال 2010 این تضادها شدت گرفت: 1- اجرای هر سیاستی دارای هزینههای مالی و معنوی است و براساس ضربالمثل «بیمایه فتیر است» آمریکا نمیتواند بدون هزینهکردن، حضور سنگین و موثر در نقاط مختلف جهان و مخصوصا خاورمیانه داشته باشد. حتی اگر انگلیس یا فرانسه را بهدلیل سوابق حضورشان در منطقه، همراه داشته باشد که در همین همراهی
هم باید کمی شک کرد که خود نیاز به مقاله جداگانهای دارد. 2- اگر آمریکا بتواند هزینههای جنگ و اشغال را یا از کشورهای اشغالشده تامین کند (مانند نفت عراق) یا از محل فروش تسلیحات به کشورهای منطقه جبران کند، یا آن هزینهها را بر دوش دوستان منطقهای خود (سعودی و قطر) بگذارد، اهرم قابلی برای اجرای سیاستهایش ندارد. یعنی بهدلیل فقدان توانمندی در کشورهایی که آمریکا میخواهد از توانمندیهای نرم و سختافزاری برای اجرای سیاستهایش استفاده کند، آنها با اشتباهات خود، آمریکا را به باتلاق سیاستهای منطقهای فرو بردهاند (نحوه اقدامات ترکیه، سعودی و قطر در ماجرای سوریه یک نمونه این ناتوانی است). اما اوضاع روابط بینالملل مانند فانوس، چراغ گردسوز یا سهفتیله نیست که آمریکا هروقت خواست شعلهاش را پایین و بالا بکشد! آمریکا از سالها پیش یک استراتژی مبنایی و دوپایه که نگارنده در قالب «تصویر بزرگ» و «تصویر کوچک» آنرا نامگذاری کرده است برای سیاست خارجی و اقتصاد خود تعریف کرده. اما آمریکا یا باید ابتدا آن استراتژی را تغییر دهد یا نمیتواند از عواقب و مسوولیتهای عملکردی خود در نقاط مختلف جهان مانند همین کشتار صهیونیستها
در غزه و شهادت بیش از هزارو700نفر مردم غیرنظامی تاکنون - که نزدیک به یکچهارم آنها کودک هستند- شانه خالی کند. الف) در «تصویر بزرگ»، شرایط حاکم بر صحنه بینالملل ناشی از روند حاکمیت یکجانبهگرایی و استیلای کامل آمریکا در ابعاد سیاسی- اقتصادی و فرهنگی است. آمریکا اشتباه فاحشی در اجرای این سیاست و عدماستفاده از همراهی کشورهای موثر در مناطق گوناگون دارد که ثبات را در آن منطقه برای توسعه اقتصادی و برقراری دموکراسی به همراه نخواهد داشت. ب) در «تصویر کوچک»، غرب به رهبری آمریکا بهدنبال تحقق تغییرات سیاسی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی در جهان و مخصوصا در خاورمیانه و از جمله تغییر نقشه بعضی از کشورهاست. دو اقدام یا هدف اساسی آمریکا بهعنوان اصول ثابت معادلات منطقهای برای آمریکا عبارتند از: حفظ و تقویت امنیت رژیم صهیونیستی، تداوم جریان منابع موادخام و انرژی جهت تقویت اقتصادش، به چرخش درآوردن صنعت غرب و رونقدادن به صنایع تسلیحاتیاش.در این راستا در مرحله اول، ژئوپلیتیک هر منطقه را به هم زده تا بتواند راحتتر به شکلدهی مناطق جدید بپردازد. این مدل رفتاری جدید، عینا چند سالی است که از سال2011 در منطقه خاورمیانه و شمال
آفریقا بعد از ماجرای اشغال لیبی، جریان سوریه و عراق اجرا شده است و اثرات آن چندی بعد، ظاهر خواهد شد. نتایج حاصلشده، مطلوب سیاست خارجی ایران نیست ولی آمریکا هم با چنین ریسکهایی، دچار اشتباه شده است. اصول مسوولیتپذیری و شفافیت ایجاب میکند آمریکا بازنگری اساسی نسبت به راهبرد، سیاست، اهداف و عملکردهایش در منطقه داشته باشد و حذف و نادیدهگرفتن نقش مسوولانه و مثبت ایران را کنار بگذارد. در این صورت دو کشور میتوانند با حل تدریجی مشکلات خود، ثبات و امنیت آینده منطقه را تضمین کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.