داوود هرمیداسباوند در گفتوگو با «شرق»:
ضرورت و زمان، حسننیت هستهای طرفین را ایجاب میکند
طیبه میرحسینی: موضوع هستهای ایران، تلاقی مباحث فنی، سیاسی و دیپلماسی است. در این میان بارها گفته شده که وجه سیاسی این پرونده، بر زوایای فنی آن میچربد. داوود هرمیداسباوند به سبب حضور در وزارت خارجه و همچنین استاد روابط بینالملل و یک فعال سیاسی، نگرشی جامع در تحلیل وضعیت موضوع هستهای دارد. وی در گفتوگو با «شرق» با تحلیل تفاوت رویکرد و تاکتیکها در دولت روحانی و فعالیت تیم جدید مذاکرهکننده هستهای، همزمان به نیاز غرب برای توافق با ایران نیز اشاره کرد که در ادامه میخوانید. ششمین دور از مذاکرات هستهای ایران و گروه 1+5 در وین، در حالی به پایان رسید که اشتون و ظریف از تمدید مذاکرات هستهای تا چهارماه آینده یعنی ۲۴نوامبر خبر دادند و طرفین متعهد شدند که در فرصت باقیمانده تمام توان خود را برای پرکردن شکافها و کاهش اختلافات بهکار بندند. شما به عنوان تحلیلگر روابط بینالملل، مذاکرات هستهای در هشتماه گذشته و رویکارآمدن تیم جدید مذاکرهکننده در دولت روحانی را چگونه ارزیابی میکنید و آن را بهنفع کدامیک از طرفین میدانید؟ از آغاز دولت یازدهم، مذاکرات هستهای ایران و
گروه 1+5 دورههای مختلفی را طی کرده است که ضرورت و زمان ایجاب میکرد این مذاکرات با حسننیتی آغاز و پیگیری شود. از یک طرف تحریمهای غرب، مورد اعتراض ایران قرار دارد و آن را نوعی اجحاف در حق ملت ایران و بازرگانی و صنعت و فعالیتهای بانکی ایران قلمداد و نیاز به حل پرونده هستهای ایران را ضروری میکند. از سوی دیگر سوءمدیریتهای دولت گذشته سبب افزایش مشکلات و معضلات داخلی شده بود. غرب نیز به دلایل خاص سیاسی و اقتصادی خود و تحولات اخیر منطقه در تلاش برای رسیدن به راه حل مساله هستهای ایران بوده و هست. به طور طبیعی برای خروج از این وضعیت، طرفین باید با رویکرد جدیدی با مذاکرات برخورد میکردند و همین اتفاق هم رخ داد که نتایج آن را در این هشتماه میتوان دید که پیشرفتهای قابلتوجهی رخ داده است. آنچه در ششماه مدتزمان توافق ژنو رخ داد، چگونه قابلارزیابی است؟ در دور قبلی مذاکرات که با توافق همهجانبه ایران و گروه 1+5 در ژنو منتهی به توافق اولیه برای اجرا در طول شش ماه شد هریک از طرفین تعهداتی را پذیرفتند. هرچند بیانیه بیشتر حالت اعلامی دارد و تعهدبار نیست اما طرفین در این مدت با اجرای آن،
حسننیت خود را در تلاش برای رسیدن به توافق نهایی و حل مساله نشان دادند. در این توافق ایران پذیرفته بود که نیمی از اورانیوم موجود غنیشده ۲۰درصد را به صورت اکسید ۲۰درصد برای تولید سوخت رآکتور تحقیقاتی تهران ذخیره کند. بقیه UF620درصد را به مواد کمتر از پنجدرصد رقیق کند و همینطور برای این دوره ششماهه، اورانیوم را بالاتر از پنجدرصد غنیسازی نکند. در مقابل غرب نیز باید تحریمهای خود بر صنعت خودرو را کم میکرد و دارایی بلوکهشده ایران را آزاد میکرد و همچنین محدودیتهایی که در مورد عرضه و نصب قطعات یدکی برای ایمنی پرواز هواپیماهای غیرنظامی ایران وجود داشت را کاهش میداد که در ششماه گذشته بیش از چهارمیلیاردو۲۰۰میلیوندلار از داراییهای ایران در ازای ازبینبردن اورانیوم ۲۰درصدی آزاد شده است. پس تا اینجا میتوان گفت با توجه به شرایط مذاکرات، روش و رسالتی که غرب در دنیا برای خود قائل است و نگاه ایران به دیپلماسی، طرفین تلاش کردهاند بر اساس یک مدل مشخص، با حسننیت به پیش روند. اما توافق جامع تا پایان مهلت تعیینشده در توافق ژنو، امکانپذیر نشد. در ششمین دور از مذاکراتی که در وین به منظور
نگارش توافق نهایی برقرار بود، طرفین تصمیم گرفتند روند مذاکرات را تا چهارماه آینده یعنی تا ۲۴نوامبر(سوم آذر) تمدید کنند که از نظر من این تمدید هیچ جای نگرانی ندارد بلکه استمرار مذاکرات نشان از حسننیت و تلاش طرفین برای حل موضوع دارد. در واقع شرایط و منافع طرفین، رسیدن به راه حل نهایی «منصفانه»ای را میطلبد ضمن اینکه در این مدت، ایران باید ۲۵کیلوگرم از اورانیوم با غنای ۲۰درصد اکسیدشده را به سوخت تبدیل و ذخیره اورانیوم با غنای ۲۰درصد خود را نیز رقیق کند. درمقابل 1+5 نیز 8/2میلیارددلار دیگر از سرمایههای بلوکهشده ایران در خارج از مرزهایش را طی ششقسط به ایران بازپس دهد. مذاکرات هستهای دولت یازدهم، چه تفاوت اصلیای با دوران قبل دارد؟ چرا در دورههای قبل چنین نتایجی حاصل نشد؟ شاید در ظاهر امر به نظر آید که نتیجه نهایی، حاصل نشده اما باید دانست پیچیدگی مذاکرات مانع از رسیدن به توافق نهایی در «وین6» شد، اما به نظر من در نهایت چهارماه دیگر نتیجه مطلوبی برای هر دو طرف حاصل خواهد شد. در دولتهای قبلی تیمهای مذاکرهکننده نتیجه خاصی را بهدست نیاورند هرچند هیچوقت از شکست صحبت نکردند چراکه
این امر دال بر توقف مذاکرات بود. اما از چندین دور مذاکره هم دستاورد مشخصی اعلام نشد. اصلا مشخص نبود چارچوب موردبحث بر سر چیست و طرفین چه خواستههایی از یکدیگر داشته و چه نگاهی به مذاکرات دارند؟ اما در دوره جدید، شعار تنشزدایی در سیاست خارجی که از دوره تبلیغات انتخاباتی، توسط دکتر روحانی مطرح بود خود را نشان داد. در دولت احمدینژاد، بحث مذاکره مستقیم و صریح با آمریکا درباره مساله هستهای ایران تابویی بود که در این دوران شکسته شد بهطوری که حتی گاهی مذاکرات دوجانبه ایران و آمریکا بیشتر از مذاکرات با کشورهای اروپایی بود که در دور ششم هم شاهد مذاکرات دوجانبه جان کری و دکتر ظریف با هم بودیم. آیا علاوه بر تغییر رویکرد دولت ایران در حوزه سیاست خارجی، خطمشیهای آمریکا و غرب نیز تغییراتی داشته است یا نه؟ البته نگرش طرف غربی هم تا حدودی تاثیرگذار است. آمریکا محوریترین کشور در مساله مذاکرات با ایران است که بنا به چند دلیل، خواهان حل این موضوع است. باراک اوباما تاکنون کارنامه درخوری در عرصه سیاست خارجی ایالات متحده از خود نشان نداده و انتقادات جدی، بر وی وارد است. بنابراین اکنون تلاش میکند تا
موفقیت خود را به آینده مذاکرات و ادامه گفتوگوها گره بزند و حل مساله هستهای ایران را در کارنامه خود ثبت کند. از طرفی دیگر منافع این کشور در منطقه در تقابل با روسیه است. خطمشیها و سیاستهای آمریکا در پرتو تحولات منطقهای، تغییراتی داشته است چراکه فرآیند بهار عربی که در پی نوعی نظامهای دموکراتیک بود در برخی موارد منجر به بازگشت نظامهای استبدادی شده است که این امر آمریکا را به تغییر در نگرش و رویکردهایش وادار کرده است. همچنین این کشور درصدد کاهش وابستگی خود به انرژی نفت و برخی کشورهای منطقه است که بر ایجاد گروههای بنیادگرای سلفی همچنان اصرار دارند. واکنش کشورهای منطقه بهخصوص عربستان در برابر تغییر رفتار آمریکا و غرب و توافق با ایران، چه خواهد بود؟ تغییر رفتار آمریکا برخلاف انتظار کشورهای عربی و بهخصوص عربستان بود چراکه آنها انتظار داشتند آمریکا با یک استراتژی سختافزاری هم در مقابله با ایران وارد شود و هم در مواجهه با سوریه. اما برخی علل و عوامل، زمینه مساعدی برای بهبود تدریجی روابط ایران و آمریکا فراهم کرد و درواقع نوعی همسویی دو فاکتور و عملی در رابطه با برخی مسایل خاورمیانه به
وجود آمد که موجب نگرانی کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس و حتی ترکیه شده است. بنابراین مجموع این رویدادها سبب شد که غرب براساس مصالح و منافع خود و در پرتو تحولات منطقه، نگاه متفاوتی نسبت به ایران داشته باشد. ایران بهعنوان دولتی مقتدر، در حد واصل سه قدرت روسیه، چین و هند قرار دارد که در تلاش برای افزایش قدرت خود هستند. بنابراین آمریکا به جایگاه جغرافیایی و تاریخی ایران بیشازپیش پی برده است. همه اینها فرصت را برای توافق افزایش میدهد و حتی ایران و ایالاتمتحده میتوانند در چارچوب منافع مشترک، به همکاریهای بیشتری فکر کنند. شما در صحبتهایتان، اثر شرایط داخلی ایران بر مذاکرات در این هشتماه را مورد بحث قرار دادید. کمی بیشتر در اینباره توضیح میدهید؟ دکتر روحانی در تبلیغات انتخاباتی خود از رویکرد تنشزدایی و حل پرونده هستهای ایران در حوزه سیاست خارجی سخن گفت و انتخاب وی با رای نزدیک به ۱۹میلیون، نشان از تمایل مردم به حل مساله هستهای داشت که با آغاز کار دولت، فرآیند مذاکرات هستهای کار خود را آغاز کرد. پس سیاست تنشزدایی دولت، ارتباط موثر با دنیا و پرهیز از مواضع ماجراجویانه در
سیاست خارجی، مورد توجه و حمایت مردم بوده و هست. هرچند عدهای در داخل کشور بر این روند انتقاد کرده و نتایج مذاکرات را کوتاهآمدن از حقوق خود میدانند اما باید بدانند حل این مساله امری حیاتی برای مملکت است و این عده باید به جای منافع شخصی و حزبی و ناراحتی از قطع برخی امتیازات اقتصادی که در دولت گذشته داشتهاند، منافع ملی نظام را در نظر بگیرند چراکه لاینحل باقی ماندن این پرونده در شرایطی که کشور در تنگنا قرار دارد، پیامدهای نامناسبی خواهد داشت. بهترین روش پیگیری منافع ایران در حوزه هستهای باید بر چه اساسی استوار باشد و طرفین در این مدت تمدید چهارماهه باید چگونه عمل کنند؟ منافع غرب، آمریکا و ایران در حلشدن این مساله به صورت منصفانه و معقول خواهد بود و ضرورت زمانی حل آن را میطلبد اما باید توجه داشت که تصمیمگیریها باید بر اساس خردمندی و واقعگرایی باشد نه براساس جنبههای ارزشی. مذاکره منصفانه باید بین نگرشهای ارزشی و واقعیات موجود جهان برقرار شود. ما در تنگناهایی قرار داریم که حل این مساله نیازمند خردمندی و تعقل صحیح تصمیمگیرندگان و مذاکرهکنندگان است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.