|

روزی روزگاری آرامش

اردشیر زارعی قنواتی

تحولات خاورمیانه و بحران فزاینده در جنگ غزه به مرحله‌ای از دهشت‌افکنی رسیده است که هم‌اکنون مصداق جنایت علیه بشریت است. هجوم گسترده هوایی، دریایی و زمینی ارتش اسراییل به نوار غزه که تا به امروز میزان تلفات آن از 500 کشته و چهار زخمی فراتر رفته است، دیگر جای هیچ شکی باقی نمی‌گذارد که دولت راستگرای «بنیامین نتانیاهو» نخست‌وزیر اسراییل سیاست «سرزمین سوخته» و امحای دسته‌جمعی فلسطینیان را در دستور کار خود قرار داده است. طبق کنوانسیون‌های بین‌المللی این هجوم گسترده به غزه که بیش از 75 درصد تلفات آن بنا به اذعان سازمان‌های بین‌المللی از میان غیرنظامیان و به‌خصوص کودکان و زنان بوده‌اند، هیچ تناسب و تطابق حقوقی با حق دفاع از خود که بهانه تل‌آویو جهت پرتاب موشک و راکت از سوی حماس به مناطق اسراییلی است، ندارد. تصویر کنونی غزه تنها تداعی‌کننده جنایت علیه بشریت نیست چراکه سکوت معنادار جامعه جهانی و کشورهای عربی و غربی برای عدم اقدامات و ایفای نقش بازدارنده می‌تواند نشان‌دهنده برخورد دوگانه و بی‌اعتباری نظام نوین جهانی نیز تلقی شود. در مقابل حدود 600 کشته فلسطینی که قریب به اتفاق آنان از غیرنظامیان بوده‌اند تا به امروز تنها 25 اسراییلی جان خود را از دست داده‌اند که 23 نفر آنان از نظامیان این کشور بوده‌اند که همین عدم تناسب بین غیرنظامیان و نظامیان در دو سوی میدان جنگ نشان می‌دهد که طرف اسراییلی ناقض اصلی حریم غیرنظامیان در جنگ بوده است. برخورد مصداقی با تحولات فلسطین و آنچه هم‌اکنون در نوار غزه می‌گذرد بدون در نظرگرفتن موضوع اساسی واقعیت اشغالگری و ایزولاسیون مناطق فلسطینی در بین شهرک‌های یهودی‌نشین، که غزه را به یک زندان بزرگ تبدیل کرده است، از اساس یک برداشت گمراه‌کننده خواهد بود. با توجه به عدم به رسمیت‌شناختن حق تعیین سرنوشت توسط فلسطینی‌ها از سوی اسراییل، نقض معاهدات بین‌المللی از جمله توافقنامه صلح «اسلو» بین دو طرف، ادامه محاصره مناطق فلسطینی، تشدید روند شهرک‌سازی‌های یهودی در مناطق اشغالی، شکست مذاکرات صلح که به اذعان کشورهای غربی تل‌آویو مقصر اصلی آن است، عدم امکان زندگی آزاد در مناطق فلسطینی که بنا به قرارداد آتش‌بس سال 2012 بر آن تاکید شده بود در کنار وقایع جاری گواه روشنی بر سرکوب سیستماتیک و برنامه‌ریزی‌شده توسط اسراییل علیه فلسطینیان است. زمانی که یک طرف دعوا تمام راه‌ها و امکانات لازم جهت مذاکره و توافق منصفانه را از طرف مقابل سلب می‌کند و حتی به این هم بسنده نکرده و مناطق سرزمینی طرف دیگر را در محاصره و انزوای کامل قرار می‌دهد در واقع موقعیت مذاکره و همزیستی مسالمت‌آمیز را از دیگری سلب می‌کند. این سلب موقعیت متعادل و متوازن برای رسیدن به صلح و تفاهم متقابل همواره وضعیت جنگی و تداوم خشونت را موجب می‌شود که نیروی محذوف و نابرخوردار از حق تصمیم‌گیری را وادار به عکس‌العمل و کنش غیرمتعارف خواهد کرد. بر اساس تجربه‌های قبلی در مورد تسلسل درگیری‌ها بین فلسطینیان و اسراییل که همیشه تقریبا با یک بهانه مشابه شروع و پس از مدتی با بر جای گذاشتن تلفات زیاد انسانی با میانجیگری بازیگران منطقه و بین‌المللی به یک آتش‌بس موقت منجر می‌شود، در وضعیت کنونی چند سوال را موجب می‌شود. اول اینکه بر اساس این الگوی تکراری و تبعات خونبار آن چرا در زمان اولین جرقه‌های جنگ و تشدید بحران هیچ نهاد بین‌المللی یا رهبران منطقه -جهانی از عامل بازدارنده و «کنشی» جهت مدیریت بحران استفاده نکرده و تنها پس از گسترش فاجعه و تداوم اعتراض افکارعمومی بین‌المللی دست به یک «واکنش» جانبی برای ایفای نقش میانجیگرانه می‌زنند. دوم اینکه تجارب تاریخی درخصوص منازعه فلسطینی- اسراییلی و شروع هرچند یک‌بار تشدید خشونت و جنگ، نشان می‌دهد که توافقات قبلی هیچگاه پشتوانه حقوقی و بین‌المللی جهت رعایت مفاد توافق و مجازات عاملین تکرار و نقض معاهدات قبلی را نداشته است. در صورتی که ده‌ها مورد در منازعات بین‌المللی حداقل در سال‌های اخیر وجود دارد که انعقاد هرگونه قرارداد آتش‌بس همراه با شروطی حقوقی است که یا نهادهای بین‌المللی یا دولت‌های میانجی تضمین‌کننده رعایت آن و برخورد با نقض‌کنندگان بوده است. سومین موضوع اصل مشروعیت کنوانسیون‌ها و معاهدات بین‌المللی به‌خصوص در مورد جنگ و صلح است که نقض آن تابع مقررات تنبیه و مجازات متخلف می‌باشد. در چنین شرایطی که به اذعان نهادهای بین‌المللی و بسیاری از حقوقدانان مستقل یا قانونی در چنین نهادهای معتبری، بر اساس مفاد این معاهدات به خوبی نقض‌کنندگان آن قابل تشخیص است. در حالی که سازمان حماس توسط بعضی از کشورهای غربی یک گروه تروریستی شناخته‌شده و تحریم‌های سختی علیه آن برقرار است، به چه دلیل هم‌اینک نقض قوانین جنگی از سوی تل آویو تا جایی که بسیاری از آن به‌عنوان جنایت علیه بشریت یاد کرده‌اند تابع هیچ مجازاتی از سوی شورای امنیت سازمان‌ملل متحد و مدعیان دموکراسی غربی قرار نمی‌گیرد. چهارمین موضوع مربوط به زمان پس از برقراری یک آتش‌بس احتمالی البته بعد از گسترش فاجعه کنونی است که بنا به ضرورت و تکرار وقایع به حتم انجام می‌گیرد. پنجمین مورد به شروط آتش‌بس مربوط می‌شود که باید معطوف به حقوق زیستی فلسطینی‌ها در شرایط معمول و آزاد باشد چرا که در صورت محاصره کامل و انزوای غزه که تداعی‌گر وجود یک زندان است به احتمال نزدیک به یقین هیچ آتش‌بس پایداری مفهوم ذاتی پیدا نکرده و این سیکل معیوب خشونت دوباره از سر گرفته می‌شود. هم‌اینک دوباره این سوال مطرح می‌شود که آیا باز هم یک آتش‌بس بدون پشتوانه حقوقی و شروط مختص به مجازات متخلف با نظارت بین‌المللی برقرار می‌شود یا اینکه با رعایت کنوانسیون‌های بین‌المللی یک عامل بازدارنده جهت تکرار فجایع خونبار گذشته در مفاد آتش‌بس آتی رعایت می‌شود که البته بسیار بعید به نظر می‌رسد. تصویر آتش و خون غزه امروز پرتره کاملی از سترونی نظام نوین بین‌المللی است که برای عبور از این نقطه خاکستری باید از انفعال و تابوهای قبلی در مورد مصونیت آهنین اسراییل گذر کرد تا شاید منطقه روزگاری روی آرامش به خود ببیند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.