|

درون خویش را تربیت کنیم

ساسان گلفر

«درون هر انسان خوش‌ظاهر و اتوکشیده و ‌تروتمیز امروزی که متمدنانه رفتار می‌کند، میمون وحشی و شروری نهفته است که بالا و پایین می‌پرد و جیغ می‌کشد و بر سینه می‌کوبد و چنگ می‌اندازد.» این جمله را فیلسوف بزرگی گفته که اسمش یادم نیست و حتی اگر اسمش به یاد بیاید هم چندان مهم نیست و شاید هم اصلا او این جمله را نگفته باشد. اما به‌هرحال سازندگان «سپیده‌دم سیاره میمون‌ها»، چه فیلسوف باشند و چه نباشند، چنین مضمون میمونی را در پس ذهنشان داشته‌اند که 170میلیون‌دلار پول بی‌زبان را برای فیلمی با این عنوان خرج کرده‌اند. از آن‌طرف، تماشاگرانی هم که با این سرعت خودشان را به سالن رسانده‌اند تا هنوز سه‌روز نشده، بیش از 70میلیون‌دلار به پای این میمون‌ها بریزند، پیام را خوب گرفته‌اند. پیام فیلم «سپیده‌دم سیاره میمون‌ها» برای مخاطبان میلیاردی در سراسر جهان البته فراتر از این است که مثلا «با سویه میمونی خود آشنا شویم»، بلکه بیشتر به این سمت می‌رود که «چگونه میمون درون خویش را مهار کنیم» و موضوعی که این فیلم مطرح می‌کند، بحث داغ اکثر فیلم‌های پرفروش هفته‌ها و ماه‌های اخیر است. اینطور که پیداست، مهار نیروهای وحشی نهفته در طبیعت انسان و جامعه انسانی دغدغه مشترک نویسنده‌ها و فیلمسازهایی شده که فیلم‌هایی از قبیل «گودزیلا»، «دگرگون‌شونده‌ها» (که این روزها چهارمین فیلمش به بازار آمده و پرفروش شده)، قسمت دوم «راهنمای تربیت اژدها» یا حتی فیلم‌هایی مثل «22 خیابان جامپ» یا «باز هم مثل یک مرد رفتار کن» را که در رده آثار علمی-تخیلی نمی‌گنجند، روانه پرده سینما کرده‌اند. آزادشدن نیروهای نهفته در درون انسان‌ها و جامعه بشری در اغلب این فیلم‌ها اول از همه سویه ناخوشایند خود را نشان می‌دهد و بعد به سمت مهارشدن می‌رود و فایده‌اش برای آدمیان آشکار می‌شود، اما «سپیده‌دم سیاره میمون‌ها» حتی به خودش زحمت نمی‌دهد تا کام تماشاگران پرشمارش را با این دلخوشی‌ها شیرین کند. هرچه داستان جلوتر می‌رود، تماشاگران بیشتر متوجه می‌شوند که سیطره میمون‌ها ریشه‌دارتر از آن است که ابتدا تصور می‌کردند؛ و این واقعیت ناخوشایند هم خودنمایی می‌کند که نسبت به دهه‌های 1960 و 1970 که اولین مجموعه «سیاره میمون‌ها» روانه پرده‌ نقره‌ای شد، چیز زیادی تغییر نکرده است. اگر هم تفاوتی وجود دارد، به پیشرفت فنی و پیدایش فناوری‌هایی مثل موشن‌کپچر مربوط می‌شود و تسلط بیشتر فیلمسازان بر این فناوری‌ها و البته بر تکنیک‌های داستان‌پردازی، و الا بشر همان است که پیش از این هم بود. «سپیده‌دم سیاره میمون‌ها» نسبت به سایر پرفروش‌های این‌روزها مزیت‌هایی دارد که آن را فراتر از یک اثر صرفا عامه‌پسند کرده است. فیلم بیشتر از آنکه بخواهد به اکشن و تعقیب‌و‌گریز متکی باشد بر لایه‌های عمیق‌تر روانشناختی خود تکیه می‌زند و تماشاگر را رویاروی پرسش‌ها و چالش‌هایی در مورد زندگی اجتماعی، تکثرگرایی، حد و اندازه اعتماد، درک متقابل، غریزه ویرانگری، خشونت ناشی از ترس و ناامیدی و سوء‌تفاهم و نقش تسریع‌کننده اسلحه گرم در فوران خشونت قرار می‌دهد. نکته مهم در مورد «سپیده‌دم سیاره میمون‌ها» این است که فیلم از جنبه‌های بصری و زیبایی‌ها و ظرافت‌های دراماتیک هم غافل نمانده و برای به‌دست‌آوردن دل این تماشاگران پرتعداد، همه‌چیز را به مضمون و محتوا واگذار نکرده است. چه می‌شود کرد، میمون هرچه زشت‌تر باشد، لاجرم ادا و اطوارش هم بیشتر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.