|

سلول‌های بنیادی و طب ترمیمی

چهارمین انقلاب پزشکی

مسعود وثوق .عضو دپارتمان طب ترمیمی مرکز سلول‌درمانی پژوهشگاه رویان

1- با توجه به رشد علم و تکنولوژی و دستیابی انسان به روش‌های نوین نگهداری سلامت، شاهد افزایش طول‌عمر انسان هستیم. 1300سال قبل از میلاد مسیح و عصر آهن، میانگین طول عمر انسان‌ها 26سال بود و این میانگین تا صدسال اخیر فقط پنج‌سال رشد کرده و به 31سال رسیده بود. اما طی یک قرن اخیر میانگین عمر انسان‌ها به بالای 70سال رسیده، چرا که انقلابی در علم پزشکی رخ داده است. 2- طی یک‌قرن اخیر، چهار انقلاب بزرگ در عرصه پزشکی ایجاد شده که پیشرفت علم پزشکی بشر بر اساس این چهار انقلاب بوده است. پس از کشف ارتباط مستقیم بین میکروارگانیسم‌ها و بیماری‌ها، ابداع واکسیناسیون و تولید و معرفی آنتی‌بیوتیک‌ها، امروزه طب ترمیمی به عنوان انقلاب چهارم دانش پزشکی شناخته می‌شود. کشف ارتباط مستقیم بین میکروارگانیسم‌ها و بیماری‌ها توسط «لویی پاستور»، در فرآیند تشخیص و درمان بیماری‌ها بسیار موثر بوده است. همچنین کشف واکسن سبب شد تا کابوس بیماری‌های واگیردار که به صورت گسترده جان انسان‌ها را می‌گرفت، از بین برود. تولید آنتی‌بیوتیک‌ها انقلاب دیگری در سلامت انسان‌ها است. بسیاری از بیماران پس از جراحی یا بسیاری از مادران پس از زایمان به‌‌دلیل عفونت از بین می‌رفتند، اما با ورود آنتی‌بیوتیک‌ها به عرصه پزشکی، این مشکل برطرف شده است. 3- همچنان‌که گفته شد طب ترمیمی انقلاب چهارم در دانش پزشکی محسوب می‌شود. طب ترمیمی، دانشی است که از زیست‌شناسی برای ترمیم و ارتقای کیفیت زندگی افراد استفاده می‌کند. طب ترمیمی، سه‌رویکرد اصلی «تحریک و تقویت اندام آسیب‌دیده»، «فعال‌کردن سلول‌های اندام آسیب‌دیده در محیط آزمایشگاهی» و «جایگزین‌کردن اندام از بین‌رفته با اندام جدید» را دنبال می‌کند. در رویکرد نخست می‌توان مکانیسم ترمیمی داخل اندام و بافت را تحریک و تقویت کرد. این موضوع باعث می‌شود اندام به‌سرعت به کارکرد فیزیولوژیک خود برگردد. در رویکرد دوم، تولید بافت آسیب‌دیده در محیط آزمایشگاهی، از دیگر راهکارهای ترمیم اندامی است. با تولید این سلول‌ها در محیط آزمایشگاهی و تزریق آن به اندام‌های آسیب‌‌دیده، کارکرد فیزیولوژیک آن اندام بهبود می‌یابد. در رویکرد سوم، باید بافتی را تولید کنیم تا بتواند جایگزین یک اندام آسیب‌دیده در بدن فرد شود. در این روش باید در کنار تولید سلول زنده، از تکنولوژی‌های روز (مانند مهندسی مواد و پلیمر) برای تولید بافت استفاده کنیم چرا که سلول‌های بنیادی به عنوان منبع تولید نامحدود سلول و علوم پایه مانند مهندسی بافت و پلیمر در ساخت داربست و پایه اندام به ما کمک می‌کنند. 4- در رویکرد انقلاب طب ترمیمی، برای جایگزینی اندام آسیب‌دیده باید علاوه بر زیست‌شناسی و دانش‌های بنیادی، از رشته‌هایی مانند مهندسی مواد و بیوتکنولوژی نیز بهره گرفت. بیوتکنولوژی، علم اصلی ساخت داربست اندام ترکیبات فعال آن است که در کنار سلول‌های فعال ساخته‌شده از سلول‌های بنیادی، اندام جدید را شکل می‌دهند. یکی از چالش‌های این حوزه تولید پوست برای بیماران دچار سوختگی است که توسط بافتی که از سلول‌های پوست فرد تولید می‌شود، در ترمیم ضایعات پوستی وی از آنها استفاده می‌شود. درمان آسیب نای، استفاده از سلول‌های بنیادی مغز استخوان برای ترمیم نارسایی قلبی و کبدی در خود بیمار، به‌کارگیری سلول‌های بنیادی مغز استخوان در ترمیم نارسایی عروق در دیابت و... از جمله موارد کاربرد سلول بنیادی در طب ترمیمی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.