گشایش هسته ای در «نیویورک»؟
شرق، زینب اسماعیلی: برای اولینبار در یکسال اخیر، مذاکره هستهای به پایان رسید، بدون تعیین زمان و مکان قطعی دور بعدی مذاکره. اگرچه زمانی حوالی اواخر آگوست و اوایل سپتامبر اعلام شده اما زمان دور بعدی مذاکره قطعی نیست، همانطور که مکان مذاکره نیز هنوز قطعی نشده است. در این دور، بین مکانهای پیشنهادی برای مذاکره، نیویورک و مجمع عمومی سازمان ملل نیز به چشم میخورد. ماری هارف، سخنگوی وزارت امورخارجه آمریکادر نشست خبری روزانه خود با خبرنگاران در مورد محل دور بعدی مذاکرات میگوید: «از برگزاری مذاکرات هستهای در آمریکا خرسند خواهم بود.» به گزارش «ایسنا» او در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه محل برگزاری مذاکرات وین پایتخت اتریش خواهد بود، گفت: «من فکر میکنم ما در حال کار روی جزییات این مذاکرات و چگونگی و محل آن هستیم.» عباس عراقچی، معاون وزیرخارجه ایران اما در مورد محل دور بعدی مذاکرات میگوید: «هنوز زمان دقیق و محل مشخص نیست و بستگی دارد که چه مذاکرهای را در نظر بگیریم. اگر مذاکرات به شکل فعلی نیاز باشد احتمالا وین انتخاب خواهد شد.» اگرچه عباس عراقچی، تلویحا، احتمال برگزارشدن مذاکره در حاشیه، مجمع
عمومی سازمانملل در نیویورک در ماه سپتامبر را، رد نمیکند ولی آن را بهعنوان مکانی برای برگزاری «جشن توافق» جدی میداند. اینها میتواند گمانه برگزاری مذاکره در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل را تقویت کند. با توجه به اینکه گفته میشود هنوز مذاکرات نیازمند کار کارشناسی است، احتمال میرود مذاکرات کارشناسی تا قبل از مجمع عمومی به پایان برسد و مذاکرات نهایی وزرای خارجه برای توافق نهایی به حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل منتقل شود. میتوان دایره گمانهزنیها را در این سطح افزایش داد که اعلام توافق نیز توسط روسای جمهوری کشورها صورت گیرد. سال گذشته در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل بود که یک اتفاق تاریخی رقم خورد، گفتوگوی تلفنی روسای جمهوری آمریکا و ایران. همچنین اولین دیدار وزرای خارجه ایران و آمریکا بعد از سه دهه قطع رابطه سپتامبر سال گذشته و در حاشیه مجمع عمومی سازمانملل انجام گرفت. این رابطه آنقدر ادامه یافته که اکنون دیگر خبر عجیبی نیست که وزرای خارجه ایران و آمریکا ساعتها در مذاکرات هستهای با یکدیگر دیدار دوجانبه داشتهباشند، همانطور که این دیدارها بین معاونان وزرای خارجه دو طرف نیز به یک رویه تبدیل شده است.
اگرچه طرف مذاکرهکننده ایرانی بارها توضیح داده که علت این دیدارهای دوجانبه این است که بخش گسترده تحریمهای ایران توسط آمریکا صورت گرفته است. در مذاکرات وین 6، تنها یک نیمروز بود که وزرای خارجه اروپایی (انگلیس، فرانسه، آلمان) خود را به وین رساندند و علاوه بر مذاکره با طرف ایرانی ساعتی نیز به مذاکره سهجانبه بین خود پرداختند. اما آنها عصر همانروز وین را ترک کردند، درحالیکه جان کری، وزیرخارجه آمریکا سهروز در وین ماند و مذاکرات فشردهای با همتای ایرانی خود انجام داد. این در حالی بود که دو شریک مهم ایران، یعنی روسیه و چین، در این دور مذاکرات تنها در سطح معاون وزیرخارجه شرکت کردند. این نشانه خوبی است که بدانیم مساله هستهای باید بین ایران و آمریکا حل شود و برای این کار، نیویورک مکان مناسبی است. مذاکره، کجا؟ حافظههایمان هنوز به یاد دارند مذاکراتی را که در دوره پیشین انجام میگرفت، پایان مذاکره بدون تعیین زمان و مکان مذاکره بعدی. آخرین مصداق آنهم مذاکرات «آلماتی» بود که بعد از دودور مذاکره در اسفند 91 و فروردین 93 بدون تعیین مکان و زمان دور بعدی مذاکره و بدون داشتن هیچ نتیجه مشخصی به پایان
رسید. در دولت یازدهم، مذاکرات هستهای به وزارتخارجه محول شد و تاکنون تیم مذاکرهکننده هستهای که توسط وزیرخارجه راهبری میشود، 9 دور مذاکره داشته که در سومین دور مذاکره در ژنو، توافقی ششماهه به دست آمد و در دور ششم مذاکره در وین نیز همان توافق برای چهارماه آینده تمدید شد. تعهدات ایران در تمدید این توافق ادامه تعلیق غنیسازی 20درصدی ایران و تبدیل سهتن پسماند اورانیوم20 درصد به اورانیوم طبیعی و تبدیل اورانیومهای اکسیدشده به سوخت رآکتور تهران است. در مقابل اجرای این تعهدات از سوی تهران، در چهارماه آینده دومیلیاردو800میلیوندلار از اموال بلوکهشده ایران در شش قسط به حساب بانک مرکزی واریز میشود. طرف 1+5 نیز تعهد کرده که به تعلیق تحریمهای توافق ژنو ادامه دهد، همچنین تحریم جدیدی علیه تهران تصویب نکند. در همین راستا وزارت خزانهداری آمریکا نیز روز گذشته با صدور بیانیهای اعلام کرد «کاهش تحریمهای ایران بر اساس برنامه مشترک اقدام، برای چهارماه دیگر» را تمدید میکند. بر این اساس در تمدید چهارماهه تعلیق تحریمها علیه واردات (قطعات) خودرو به ایران، صادرات پتروشیمی و دادوستد طلا ادامه مییابد. در دور پیشین،
مذاکرات هستهای اغلب در یکی از کشورهای همسایه یا نزدیک برگزار میشد؛ بغداد، استانبول یا آلماتی. اما تعیین هرکدام از این شهرها بهعنوان محل مذاکره شایبههایی از امتیازدهی به میزبان ایجاد میکرد. اما در دوره جدید مذاکرات، مکان مذاکرات به کمحاشیهترین موضوع مذاکره تبدیل شد. آنچنانکه یکی از اعضای مذاکرهکننده میگفت که در اولین دیدار محمدجواد ظریف با وزرای 1+5 در نیویورک و در حاشیه مجمع عمومی سازمانملل، در کمترین زمان ممکن بر سر پیشنهاد محل مذاکره توافق صورت گرفت؛ یعنی ژنو. از آغاز مذاکرات هستهای در ماه اکتبر (اواخر مهرماه) روال تعیین محل مذاکره همین شد؛ شهرهای مقر سازمانمللمتحد بهعنوان محل مذاکره انتخاب شد. تاکنون ژنو و وین بهعنوان دو شهر اروپایی که سازمان ملل در آنها مقر دارد، میزبان مذاکرات بودهاند. سهدور در ژنو و ششدور در وین، شاید همین تعداد دفعات میزبانی موجب شده که اکنون گمانهزنیها مبنی بر جابهجایی محل مذاکرات باشد. بهگفته محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران، «متن توافق نهایی هستهای، آماده شده، پرانتزها تا حدود زیادی کم شده ولی جاخالیهای متن توافق نیازمند اراده سیاسی است.» مجمع عمومی
سازمانملل کارناوال سیاسی سالانه جهان است، نهاییشدن توافق در چنین مراسمی میتواند آن را در تاریخ ماندگارتر کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.