|

راهبرد‌های کاربردی مدیریت زنان در مراکز دولتی

فائزه توکلی*

برابری در فرصت‌های شغلی مدیریتی همواره از مطالبات زنان بوده است. ویژگی‌های جنسی زن‌ومرد رفتارهای متفاوتی را از یکدیگر بنا به اقتضا طلب می‌کنند. بنابراین در مواجهه با مسایل مدیریتی زنان ارایه راهبردهای عملی می‌تواند تا حدودی معضلات کنونی در محیط‌های کار را جرح و تعدیل کند. همواره ادعاهای زنان در مصاحبه‌ها این بوده که آنها کمتر از همکاران مرد خود به سمت مدیریت نایل می‌شوند و این ادعا در دریافت‌های پژوهشی نیز به اثبات رسیده است. مصاحبه با مدیران مرد این دیدگاه آنان را مطرح کرده است که مردان آگاهانه مانع از رشد همه‌جانبه زنان در زندگی کاری‌شان نمی‌شوند، بلکه آنها بر این باور بوده‌اند که آنچه گفته یا کرده‌اند کافی بوده است. در تحقیقات انجام‌شده مشخص شده است شرکت‌ها و سازمان‌ها هیچ‌کدام از نظر ساختاری و سازمانی به‌گونه‌ای نیستند که بتوانند از ظرفیت زنان و مردان به طور کامل و صحیح بهره ‌گیرند. این سازمان‌ها براساس فرهنگی بنا شده‌اند که کل جامعه امروز ما بر آن استوار شده است. ماهیت این فرهنگ عدم احساس مسوولیت فردی است. جوانان در یک نظام اجتماعی انعطاف‌ناپذیر، در قالبی شکل می‌گیرند که به هیچ‌وجه به خلاقیت منتهی نمی‌شود. حال هنگامی که ما با مجموعه‌ای از پیامدهای ضدونقیض روبه‌رو می‌شویم چه اتفاقی می‌افتد. ما به‌عنوان افراد عادی فکر می‌کنیم قطعا در خود ما اشکالی وجود دارد. تصور می‌کنیم شایستگی رشد مستقل را نداریم و عرف‌هایی که در جامعه برای پسر یا دختر وجود دارد به‌عنوان راهبردهای بقا می‌پذیریم. پیام هر دو دیدگاه آن است که: «تلاش نکن که فکر و احساس خود را دریابی، الگوهای پذیرفته‌شده را بپذیر.» برای آنکه توان لازم را برای پیشرفت و ترقی داشته باشیم باید گذشته را بشناسیم و بفهمیم. زنان و مردان باید درک کنند فرآیندی را که تاکنون دنبال کرده‌ایم، تساوی در زندگی کاری را تشویق نمی‌کند. در زیر به چند محور اساسی که در سازمان‌ها و مراکز بهتر است به آنها توجه شود، اشاره می‌شود. اداره زنان متفاوت است زنان به‌ندرت از مدیریتی که به آن نیاز دارند، برخوردار می‌شوند. مشکل این است که مردان- که اغلب پست‌های مدیریت به وسیله آنان اشغال شده است- به این واقعیت آگاه نیستند که کارمندان زن متفاوتند. در واقع، مردان نیاز دارند در رابطه با زنان شیوه مدیریت و رهبری جدید را بیاموزند. در حال حاضر در محیط‌های کاری، بخش کوچکی از تبعیض زنان آگاهانه انجام می‌گیرد و بخش عمده آن ناآگاهانه است. هم مردان و هم زنان باید بفهمند که زنان در زندگی کاری نسبت به مردان از موقعیت بدتری برخوردارند. زنان برای اثبات لیاقت خود سخت کار می‌کنند و علاوه بر آنکه بار خانه‌داری سنتی را نیز بر دوش دارند و از شوهر و بچه‌هایشان نیز به نحواحسن مراقبت می‌کنند، اما آنطور که شایسته آن هستند از ایشان قدردانی نمی‌شود. زنان در محیط کار که وارد می‌شوند با عرف‌ها، سنت‌ها و ساختارهایی مواجهند که توسط مردان شکل گرفته و سعی می‌کنند خود را با آن شرایط وفق دهند. زنان در زندگی حرفه‌ای تلاش می‌کنند شبیه مردان شوند و توجه نکرده‌اند که چه بر سر شخصیت آنها خواهد آمد. زنان باید این را بدانند که جنسیت قوی‌ترین جزو شخصیت آنهاست. زنان حرفه که امروز 40 تا 50سال دارند، در آن موقع این مساله را درک نمی‌کردند و برای به رسمیت‌شناختن خود به‌عنوان یک زن در زندگی کاری‌شان هیچ تلاشی نمی‌کردند. هدف آنان این بود که مانند مردان شوند. طبق نظریه «یونگ»، 20درصد از شخصیت هر فرد دارای خصلت‌های جنس مخالف است. یونگ این 20درصد را در زنان آنیموس Animus و در مردان آنیما Anima می‌نامد. به عبارت دیگر آنیموس جنبه مردانه شخصیت یک زن است. دختران و زنان جوان ناآگاه از اینکه الگوها، عرف‌ها و ساختارهای بازار کار مردانه است، وارد این بازار می‌شوند و هیچ‌یک از آنان اگر خیلی خوب از آنیموس شخصیت خود سود نجویند، نمی‌توانند از نردبان پیشرفت حرفه‌ای بالا روند. این زنان، ناآگاهانه جنبه‌های مردانه شخصیت خود را گسترش می‌دهند، به بهای ازمیان‌رفتن خصلت‌های نیرومند‌تر خود، در حقیقت از آنها خواسته می‌شود که مانند مرد باشند. الگوی مدیریت مردان در ارتباط با زنان یکی از موضوعات مهم، آموزش مدیریت به مردان در ارتباط با کارمندان زن است. هم مرد و هم زن در نقش ریاست، باید همکاران خود را در فرآیند کار فعال نگاه دارند و به طور مداوم برای ادامه کار، انرژی تازه ایجاد کنند. یکی از شرایط لازم برای مدیر خوب این است که دایما به خود اجازه دهد که موارد جدید را آزمایش کند، ایده‌های جدید، افکار نو و تجربیات تازه را بپذیرد. در ارتباط با این موضوع باید زنان را به‌عنوان مقوله‌ای متفاوت با مردان هدایت کرد. برای بسیاری از مردان، مدیریت بر زنان، به معنای جرات‌داشتن در مواجهه با نظرهای نو و نوع خاصی از سوالات است. بنابراین اگر مردان جرات داشته باشند که در برابر اعمال روش‌های زنان در انجام کارها و طرز فکر آنها راحت باشند، مدیران خوبی خواهند شد. چالش‌های مدیریت زنان امروزه زنانی که حرفه‌ای را برمی‌گزینند چه مدل‌هایی را در دسترس دارند؟ زنانی که در دهه‌های پیشین در عرصه‌های مدیریتی قدم گذاردند تاثیراتشان کمتر از آنچه ‌باید باشد، بود؛ در حالی که آنان از مهارت‌های زبانی و قابلیت‌های رسمی وسیع و دیگر مزیت‌های لازم برخوردار بودند و دامنه تجربیات آنها بسیار وسیع‌تر از همکاران مرد خود نیز بود. زنانی نیز بودند که خیلی سخت روی حرفه خود متمرکز می‌شدند ولی با وجود این، برخی اینگونه انتقاد می‌کردند: «زمانی یک مدیر زن خوبی بود، اما کنارآمدن با او دشوار بود.» نکته مهم این است که در جایگاه مدیریتی، انتظار از یک زن نیز این بوده است که شبیه مرد عمل کند، بنابراین زنانی که در این عرصه می‌خواستند موفق باشند دست از هویت زنانگی خود کشیدند و خود را به‌گونه‌ای مردانه نشان دادند. در نگرش جدید مدیریت، زنان به دنبال این هستند که بتوانند نه‌تنها خود را با ساختار و عرف مردان وفق ندهند بلکه شیوه‌های خود را بیابند. بنابراین امروزه زنان در شبکه‌ها و گروه‌های حمایتی در حال فعالیت هستند تا فرآیندی را رشد دهند که در آن، چهره خود را در زنان دیگر مشاهده کنند؛ زیرا توانایی خاص آنان در جهت تطبیق با شرایط موجود باعث شده بود که ناآگاهانه جنبه مردانه یا آنیموس شخصیت آنها بیش از حد رشد یابد، چون زنان به مردانه بودن عرف‌ها، الگوها و ساختارها آگاه نبودند. زنان امروز باید خود را تعریف کنند و ساختارهایی برای زندگی کاری که مناسب آنها باشد برای خود بیابند. باید اذعان کرد که تساوی با شباهت متفاوت است. مردان نیز در محیط کار، آگاه شدند که در ساختار قدرت تغییراتی در حال انجام است. مردان بدون آنکه بتوانند کاری انجام دهند ملاحظه می‌کنند زنان بیش از پیش در کانون توجه قرار گرفته‌اند. بنابراین مردان باید در یک بعد تازه، زنان را به‌عنوان یک منبع مطلوب و عامل قدرت ببینند و به دنبال آن زنان می‌توانند از نردبان ترقی حرفه‌ای بالا بروند که همه مردان به آگاهی کامل درباره شخصیت و شایستگی‌های زنان برسند. این مردان وجود دارند و آنها بهترین مدل ممکن برای مردان امروزی هستند، الگوهای آگاهی، بلوغ، شجاعت و انسانیت. نکته دیگر اینکه از آنجا که زنان نسبت به حقوق واقعی خود به‌عنوان بخشی از نیروی کار و هویت حرفه‌ای خود نامطمئن‌تر هستند، بیش از مردان نیاز به مدیریت دارند. یکی از نگرانی‌های افراد، اعم از زن یا مرد، از ابتدای ورود به بازار کار، افتادن به دام کارهای تکراری و یکنواخت است. همه آنان به تنوع و حرکت در کار نیاز دارند. نیاز دارند احساس کنند کار مفیدی انجام می‌دهند. این نیازها و خواسته‌ها برای اکثر آنان برآورده نمی‌شود. این به ‌آن معناست که آنها از انتقاد ضروری که برای رشد همه لازم است، محروم می‌شوند اما مدیران مرد به تازه‌واردان مرد انتقاد می‌کنند، در حالی که از اشتباهات زنان چشم‌پوشی می‌کنند و با لبخند یا سکوت می‌گذرند. بنابراین زنان به جهت ساختار رفتاری و سازمانی از پیشرفت و رشد لازم برخوردار نمی‌شوند و پس از گذشت سال‌های طولانی در سنین بالا، تبدیل به افرادی می‌شوند که سازمان را می‌کوبند زیرا نتوانسته‌اند از هوش و توانایی‌های خود استفاده لازم را بکنند و نارضایتی خود را میان کارکنان می‌برند. توجه مدیران به فراخور سن و سال زنان در مقاطع زمانی که زنان بار مسوولیتی متفاوت دارند، از اهمیت زیادی برخوردار است: زنان در بین سنین 20 تا 30سالگی فکرشان پر از ایده‌های نو است و وارد بازار کار می‌شوند در این دوران اغلب ازدواج می‌کنند و تشکیل خانواده می‌دهند. با مسوولیت فرزند و مادرشدن مواجه می‌شوند و اگر در این دوران توسط مدیران توانایی‌هایشان درک نشود آزرده می‌شوند. بنابراین مدیران از این دوران به بعد با توجه به کار زیاد آنان و نشان‌دادن دانش و توانایی‌هایشان که بیش از حد کار می‌کنند، بهتر است جایگاه حرفه‌ای آنها را درست تعیین و شرایط ترفیع آنان را فراهم کنند. بسیاری از زنان 30 و 40ساله هم نیاز دارند که بتوانند در سال‌های معینی از زندگی خود بر مشکلات فایق آیند. آنها دارای خانواده می‌شوند، هم باید کار کنند و هم از پس وظایف خانه برآیند. آنها نیاز دارند که در این دوران استراحت هم داشته باشند و نیاز دارند بشنوند: «شما زن بسیار باهوشی هستید و آینده خوبی دارید. وقتی زن‌ها به 40سالگی می‌رسند، الگوی رشد زنان و مردان تغییر می‌کند به این‌ ترتیب که زنان به عمل و مردان به احساسات توجه می‌کنند. زنان 50ساله نیز در اوج توانایی قرار داشته و آنها نه دیگر فرزندانی دارند که بخواهند از آنها مراقبت کنند و نه خانواده بزرگی که بخواهند اداره کنند. آنها آماده‌اند که همه وقت خود را صرف کار و آموزش کنند. کار زنان مسن‌تر باید مورد توجه مدیریت قرار گیرد. زنان باید برای کارهایی که برای سال‌های طولانی به خوبی انجام شده مورد تفقد قرار گیرند. بنابراین متفاوت‌دیدن زنان در سنین مختلف کاری در مراتب سازمانی بسیاری از مشکلات و تنش‌ها را می‌کاهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.