|

نخست‌وزیر رییس‌جمهور می‌شود؟

رویای «اردوغان» در گرو رای مردم

آزاده کشوردوست

حدود یک‌ماه دیگر در تاریخ دهم ماه آگوست، نخستین دور از یک انتخابات ریاست‌جمهوری تاریخی در ترکیه برگزار خواهد شد. این انتخابات به این دلیل تاریخی است که رییس‌جمهوری برای نخستین‌بار به‌طور مستقیم توسط مردم تعیین می‌شود. پیش از این، رییس‌جمهوری ترکیه طی مراسمی توسط پارلمان و برای یک دوره هفت‌ساله واحد تعیین می‌شد. رییس‌جمهوری جدید برای دوره پنج‌ساله انتخاب می‌شود ولی این فرصت را دارد که برای یک دوره ریاست‌جمهوری دیگر و باقی‌ماندن در «چانکایا» (محلی در حومه آنکارا که مقر ریاست‌جمهوری ترکیه در آن واقع شده است) اعلام کاندیداتوری کند. به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران، این نخستین‌بار بعد از دوران عثمانی‌ها و سلجوقیان است که مردم ترکیه تصمیم می‌گیرند چه کسانی بر آنها حکومت کنند. بسیاری از افراد در داخل و خارج ترکیه این پیش‌فرض را در ذهن دارند که «رجب‌طیب اردوغان» نخست‌وزیر ترکیه در دور نخست انتخابات ریاست‌جمهوری این کشور در تاریخ دهم آگوست پیروز خواهد شد. رسانه‌ها و مطبوعات بین‌المللی نیز تمرکز زیادی روی انتخاب بالقوه اردوغان به عنوان رییس‌جمهوری جدید ترکیه داشته‌اند. روزنامه «فایننشال‌تایمز» لندن در تاریخ هفتم ماه‌جولای سرمقاله‌ای تحت عنوان «رویای اردوغان و آینده ترکیه» منتشر کرد. این روزنامه سوم‌ماه‌جولای نیز در قالب مقاله‌ای با عنوان «آرزوی بزرگ» یک صفحه کامل را به اردوغان اختصاص داده بود. سرمقاله فایننشال‌تایمز به آنچه «آرزوهای اردوغان» می‌خواند، پرداخته بود. در این مقاله آمده بود: «نخست‌وزیر ترکیه از مدت‌ها قبل به دنبال به‌دست‌آوردن بالاترین سمت کشور است. او معتقد است این راه‌حلی نهایی برای ایجاد تغییر در نظام سیاسی ترکیه است. اردوغان بر این باور است که پیروزی در انتخابات ریاست‌جمهوری در نهایت این فرصت را فراهم می‌کند که آنچه وی از آن به عنوان «دوران قیمومت» یاد می‌کند، پشت‌سر گذاشته شود؛ مقطع زمانی‌ای که به واسطه نفوذ و تاثیر نخبه‌های سکولاریست آرمان‌گرا و توسط «مصطفی کمال آتاتورک» ایجاد شده بود. نخست‌وزیر همچنین به دنبال آن است که نظام ترکیه را از پارلمانی به نظامی که ریشه‌های بیشتری در کاریزما و قدرت سیاسی رییس کشور دارد، تغییر دهد. ‌این رای‌دهندگان هستند که درباره سرنوشت سیاسی اردوغان تصمیم‌ می‌گیرند با این وجود حتی اگر وی در این انتخابات پیروز شود، مشخص نیست آیا آینده سیاسی ترکیه حرکتی رو به جلو خواهد داشت یا خیر.» به نظر می‌رسد فایننشال‌تایمز از پیروزی اردوغان در انتخابات ریاست‌جمهوری اطمینان دارد. این روزنامه اینطور نتیجه‌گیری و تحلیل کرده است: «اردوغان برای پیروزی در این انتخابات باید بر موانع زیادی غلبه کند ولی این روند برای او چندان هم دشوار نیست چرا که از حمایت شهروندانی برخوردار است که استانداردهای زندگی‌شان بالاتر رفته است. با این وجود، عدم پیروزی وی در دور نخست انتخابات و درگیرشدن در یک چرخه رقابتی طولانی‌تر، منافع ترکیه را بیشتر تامین خواهد کرد. پیروزی چشمگیر اردوغان در انتخابات ریاست‌جمهوری، وی را در مقام ریاست کشوری قرار خواهد داد که تار‌وپود اجتماعی آن به موازات به شهرت‌رسیدن او، فرسوده شده است؛ روندی که بیشتر به پوتین شباهت دارد تا آتاتورک. این ترکیه تحت رهبری اردوغان، دیگر آن کشوری نخواهد بود که در دوره نخست ۱۰ساله نخست‌وزیری وی مورد تقدیر قرار می‌گرفت. باوجود این برداشت عمومی‌ای که اردوغان در دور نخست انتخابات پیروز خواهد شد، به دست‌آوردن این پیروزی چندان هم آسان نخواهد بود. تصمیم حزب دموکراتیک خلق (اچ‌‌دی‌پی) برای معرفی «صلاح‌الدین دمیرتاش» سیاستمدار جوانی که حداقل در میان طیف گسترده‌ای از رای‌دهندگان ترک و همچنین دموکرات‌ها، لیبرال‌ها و به‌ویژه محافل چپگرا محبوبیت زیادی دارد، کار را برای اردوغان سخت کرده و ممکن است تعیین‌تکلیف سیاسی وی را به دور دوم انتخابات که برای اواخر ماه آگوست برنامه‌ریزی شده است، بکشاند. این پیش‌بینی به یک حساب و کتاب ساده نیاز دارد. حزب «عدالت و توسعه» اردوغان در انتخابات محلی ۳۰مارس که به‌نوعی «تمرینی برای انتخابات ریاست‌جمهوری ترکیه» به‌شمار می‌رفت، تنها ۴۳درصد آرا را ازآن خود کرد، در حالی که حزب اپوزیسیونی «جمهوریخواه خلق» و حزب «حرکت ملی» در مجموع ۴۴درصد آرا را به خود اختصاص دادند. حزب صلح و دموکراسی و حزب دموکراتیک خلق نیز روی هم حدود هفت‌درصد آرا را کسب کردند. بنابراین هرگونه تکرار چنین الگوی رای‌دهی در انتخابات ریاست‌جمهوری، نشان می‌دهد با توجه به اینکه پیروزی در دور نخست انتخابات مستلزم به دست‌آوردن حداقل۵۰درصد آرا به‌اضافه یک رای است، اردوغان برای پیروزی در این دور به هفت‌درصد رای بیشتر نیاز دارد. اردوغان نمی‌تواند بیش از این در دور نخست انتخابات روی آرای کردها حساب باز کند چراکه از یک طرف دمیرتاش رقیب وی است و از طرف دیگر، جنبش سیاسی کرد تلاش می‌کند در سایه تحولات سوریه و عراق، انتخابات ریاست‌جمهوری ترکیه را به صحنه‌ای برای نمایش قدرت تبدیل کند. یک مقام رسمی حزب دموکراتیک ترکیه در این‌باره گفته است این حزب انتظار دارد حدود ۱۰درصد آرا را کسب کند و با معرفی دمیرتاش به‌دنبال جذب آرای علوی‌ها و طیف ناراضی حزب جمهوریخواه خلق بوده است. به‌نظر می‌رسد گروهی خاص از کمالیست‌ها و طیف‌های متعصب حزب جمهوریخواه خلق از جمله این ناراضیان باشند. انتخاب «اکمل‌الدین احسان‌اوغلو» - دبیرکل سابق سازمان همکاری اسلامی که به‌لحاظ سیاسی فردی محافطه‌کار به‌شمار می‌رود- در راستای هماهنگی با حزب ملی‌گرای حرکت ملی می‌تواند دلیلی بر این مدعا باشد. حامیان سرسخت اردوغان نه‌تنها روی آرای ناراضیان در حزب جمهوریخواه خلق بلکه روی آرای حزب ملی‌گرای حرکت ملی که از قضا، احسان‌اوغلو را متعلق به خود نمی‌دانند نیز حساب کرده‌اند. این مساله به معنای آن است که اگر حزب جمهوریخواه خلق و حرکت ملی نتوانند رای‌دهندگان خود را به حضور پای صندوق‌های رای متقاعد کنند، هرگونه مشارکت مردمی کمتر از حد مورد انتظار، شانس کسب اکثریت آرا در دور نخست توسط اردوغان را پررنگ‌تر خواهد کرد. یکی از مقام‌های رسمی حزب دموکراتیک خلق که خواست نامش فاش نشود، در پاسخ به پرسش «المانیتور» مبنی بر نحوه موضع‌گیری این حزب در صورت رقابت اردوغان و احسان‌‌اوغلو در دور دوم گفت این حزب احتمالا انتخابات را تحریم خواهد کرد ولی کسی را وادار به پیروی از این تصمیم نخواهد کرد. در این صورت حدود پنج‌درصد از رای‌دهندگان از رفتن پای صندوق‌های رای خودداری کرده و آرای پنج‌درصد دیگر نیز بین اردوغان و احسان‌‌اوغلو تقسیم خواهد شد. با همه اینها تمرکز اصلی روی دور نخست انتخابات است. اخیرا دونظرسنجی درباره میزان حمایت مردمی از کاندیداها انجام شده است. این دو نظرسنجی- یکی از آنها توسط یک موسسه معتبر نظرسنجی به نام «متروپل» و دیگری توسط یک شرکت جدید تحت عنوان «ال‌آر‌سی» انجام شده است - حاکی از آن است که نقطه‌ضعف احسان‌‌اوغلو به‌عنوان کاندیداهای مشترک اپوزیسیون، ناشناخته‌بودن نام وی در میان شهروندان ترک است. بر اساس نظرسنجی متروپل، ۳۲نفر از صدنفر و بر اساس نظرسنجی ال‌‌آر‌سی تنها ۲۴نفر از صدنفر، احسان‌‌اوغلو را می‌شناختند. نتایج نظرسنجی‌ها همچنین نشان می‌دهد احزاب عدالت و توسعه و دموکراتیک خلق به‌طورکامل از کاندیداهای خود حمایت می‌کنند. بر این اساس، ۸۹درصد حامیان حزب عدالت و توسعه تاکید کرده‌اند از کاندیدای این حزب حمایت می‌کنند. بر اساس نظرسنجی متروپل، سه‌درصد رای‌دهندگان حزب عدالت و توسعه تصمیم دارند آرای خود را به‌نفع احسان‌‌اوغلو به صندوق بیندازند در حالی که بر اساس نظرسنجی ال‌آرسی، 6/9 درصد حامیان حزب عدالت و توسعه به‌نفع این کاندیدا رای خواهند داد. بر اساس نتایجی که توسط نظرسنجی متروپل به دست آمده است، اگر انتخابات ریاست‌جمهوری ترکیه در تاریخ ۳۰ژوئن برگزار می‌شد، ۴۲درصد آرا به اردوغان، ۳۳درصد به احسان‌‌اوغلو و 6/7‌درصد به دمیرتاش اختصاص می‌یافت. ۱۲درصد نیز از هیچ‌کدام از کاندیداها حمایت نمی‌کردند. شش‌درصد هم به این پرسش پاسخی ندادند. بر اساس نظرسنجی متروپل، در صورتی که انتخابات به دور دوم بکشد، ۴۱درصد رای‌دهندگان از اردوغان و ۳۵درصد از احسان‌‌اوغلو حمایت می‌کنند. نظرسنجی ال‌آرسی نیز حاکی از آن است که اردوغان در دور دوم 47/9 درصد آرا، احسان‌اوغلو 43/4 و دمیرتاش 4/9 درصد آرا را از آن خود خواهند کرد. بر اساس این نظرسنجی، 3/8‌درصد رای‌دهندگان نیز در دور دوم از هیچ‌یک از کاندیداها حمایت نمی‌کنند. احتمال می‌رود این آمار طی روزهای گذشته اندکی تغییر کرده باشد و تا روز انتخابات نیز شاهد تغییرات بیشتری باشد. شاید انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۰آگوست به دور دوم بکشد ولی اگر چنین اتفاقی نیفتد و آنطور که پیش‌بینی‌‌های داخلی و خارجی نشان می‌دهد اردوغان در همان دور نخست پیروز شده و به‌عنوان دوازدهمین رییس‌جمهوری ترکیه و نخستین رییس‌جمهوری که به‌طور مستقیم انتخاب می‌شود، قدرت را در دست بگیرد، پیش‌بینی فایننشال‌تایمز به طور کامل محقق خواهد شد. این یک «پیروزی چشمگیر است که اردوغان را در مقام ریاست کشوری قرار خواهد داد که تاروپود اجتماعی آن به موازات به شهرت‌رسیدن او، فرسوده شده است؛ روندی که بیشتر به پوتین شباهت دارد تا آتاتورک. ترکیه تحت رهبری اردوغان، دیگر آن کشوری نخواهد بود که در دوره نخست ۱۰ساله نخست‌وزیری وی مورد تقدیر قرار می‌گرفت.»
منبع: سایت خبری -تحلیلی المانیتور

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.