«اماس» و یک اضطراب بنیادین
عبدالرضا ناصرمقدسی . متخصص مغز و اعصاب عضو هیاتعلمی مرکز تحقیقات اماس ایران
بیماران مبتلا به اماس یکی از پرشکایتترین بیماران هستند. بیماران از همهچیز اعم از رنگ ناخن، گزگز چندثانیهای، سردرد، نمره پایین در امتحانات و... شکایت میکنند. علت اصلی این موضوع نیز بهدلیل این گزاره مهم است که آنها «هر تغییری در بدن و روان خود را منسوب به اماس میدانند.» درحالیکه فرضا مبتلایان به سکته مغزی یا تشنج اینگونه نیستند. آنها عمدتا موضوعاتی را مطرح میکنند که بهطور مستقیم مربوط به بیماری خود است. مدتهاست این سوال برای من وجود داشته که آیا این تفاوت عظیم، ناشی از شکل درگیری روانی و نیز شناختی در بیماران اماس است یا نه، موضوع دیگری در میان است که ما به آن توجه نکردهایم؟ این چالش در من وجود داشت تا همین چندی پیش که کتاب برجسته «سورن کی یر کگارد» یعنی «بیماری به سوی مرگ» (رویا منجم، نشر پرسش، چاپ اول 1388) را خواندم و در آن با مفهوم عمیق اضطراب آشنا شدم. اضطراب در بیماران اماس شکلی دوسویه دارد. از یکطرف آنها بهشدت از حمله مجدد بیماری میترسند. این ترس سبب میشود که هر علامتی را به اماس منتسب کنند. همانطور که گفته شد حجم عظیمی از شکایات بیماران مبتلا به اماس را مواردی شامل میشود که
هیچ ارتباطی با بیماری اماس ندارند. از خارش پشت گوش گرفته تا تپش قلب و سوءهاضمه. به تجربه دریافتهام که چنین حجم شکایات بیربطی در سایر بیماریهای نورولوژیک دیده نمیشود. در پس این امر اضطرابی نهفته است که بیمار هر علامتی را به یک حمله جدید منتسب میکند و بنابراین آن را مهم و پراهمیت و قابل بیان میبیند. سویه دوم اما عمیقتر است. بیمار به علایم بیربط کاری ندارد و این اضطراب برخلاف اضطراب پیشین موضوعی مداوم و ثابت است. اضطراب حاصل این تفکر است که مبتلایان به اماس دیر یا زود روی ویلچر خواهند نشست. به سخن دیگر اکثر مبتلایان به اماس پیشرفت را جزو ثابت این بیماری میدانند و بنابراین نوعی اضطراب زمان دارند: اینکه کی و چه زمانی روی ویلچر خواهند نشست؟ در کشور ما این اضطرابها شکلی وجودی از بیماری اماس است که خود بر شدت این بیماری میافزاید. به زبان «کی یر کگارد» ناامیدی عمیقی بهدلیل این اضطراب در بطن بیماری اماس وجود دارد و این ناامیدی ناشی از عدم سلامت است. اما چرا بیماری، ناامیدی بهوجود میآورد؟ «کی یر کگارد» منشأ ناامیدی را در نوعی انفصال از نفس میداند. انگار انسان از خودِ «خود» راضی نیست و میخواهد
آن را با چیزی دیگر جانشین کند. درحالیکه رهایی در پیوند با خود اصلیش است. در زبان بیماری، یک بیمار از تن رنجور خود ناراضی است، ولی در مواجهه با بیماری مزمنی همچون اماس رهایی از این تن ممکن نیست. این است که بیمار ناامید میشود. این انفصال از خود واقعی، از تن بیمار، عملا سبب میشود که بهقول «کی یر کگارد» بیمار «خود را تحلیل ببرد». راهحل ازبینبردن این اضطراب و ناامیدی ناشی از آن، پذیرفتن بیماری و تن بیمار است. مبتلایان به اماس باید پیش از هر اقدامی بیماری خود را بپذیرند. وقتی توصیف «کی یر کگارد» را از ناامیدی و منشأ آن میخواندم بیش از پیش به این نتیجه میرسیدم که توفق ذهنی بیماران بر بیماری خود یکی از مهمترین جنبههای درمان را شامل میشود. بیماری که مبتلا به اماس است بنا به دلایل گفتهشده از یک اضطراب عمیق و مستمر در رنج است. دعوت پزشک از بیمار برای پذیرفتن بیماری و سپس غلبه بر آن میتواند تاثیر بسیار عمیقی در نحوه برخورد بیماران با بیماری خود داشته باشد. *
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.