|

ریسمان سیاه و سفید

کریم ارغنده‌پور

«اعتماد» مهم‌ترین سرمایه یک فرد یا نهاد است. به سختی و مرارت در بلندمدت کسب می‌شود ولی در موقعیت‌های حساس ممکن است به‌سادگی آسیب جدی ببیند. درست مثل آبروی انسان است که طی سالیان طولانی و با رعایت ملاحظات بسیار کسب می‌شود ولی گفتار و رفتار نامناسب در زمانی کوتاه می‌تواند آن را به سختی مخدوش سازد. در هفته گذشته جنجال مربوط به «رالف هریس» در میان‌تیترهای اصلی همه رسانه‌های غربی بوده است. هریس 85 ساله طی دهه‌ها از مهم‌ترین هنرمندان و برنامه‌سازان تلویزیونی در بریتانیا و پاره‌ای از بزرگ‌ترین رسانه‌های انگلیسی‌زبان بوده و نشان‌ها و جوایز زیادی بر همین مبنا دریافت کرده است. او همچنین سردمدار بسیاری از حرکت‌های مدنی از جمله عدم آزار جنسی زنان و کودکان و لزوم رعایت حقوق آنها بوده و به‌دلیل نوع فعالیت‌ها و محتوای جذاب هنرها و اشعارش از محبوب‌ترین چهره‌های رسانه‌ای و غربی در بریتانیا و غرب بوده است. سه ماه پیش ناباورانه او به آزار جنسی یک زن متهم شد. پس از آن شاکیان متعددی اضافه شدند و با وجود تکذیب‌های مکرر و لبخندهای فریبنده، در روزهای گذشته جرایم او از سوی دادگاه ثابت و حالا او بازداشت شده است. مخاطبان گسترده‌اش حالا با یک شگفتی یأس‌آور مواجهند. رالف هریس که برای دهه‌ها نماد نوع‌دوستی و محبوب‌القلوب همگان بود حالا به یکباره نماد دروغ و فریب و مغضوب‌القلوب شده است. نه‌تنها اعتمادی به او وجود ندارد بلکه ماجرای او به اعتماد به رسانه‌ها و هنرمندان و حتی نهادهای مدنی نیکوکاری هم آسیب زده است. «اعتماد» مهم‌ترین سرمایه اجتماعی است که کسب آن سهل و ممتنع است. بدون اعتماد نمی‌توان زندگی جمعی مطلوبی داشت و با اعتماد هم امکان سوءاستفاده وجود دارد. مساله اصلی ایجاد زمینه‌ای است که اعتماد در آن افزون و امکان تخطی از هنجارها کاهش یافته باشد. آسیبی که امثال هریس به اعتماد اجتماعی وارد می‌کنند آشکارا بیش از یک مساله شخصی است. آنها بذر شکاکیت و بی‌اعتمادی را در جامعه‌ای وسیع و برای مدتی طولانی می‌کارند که امکان زندگی مطلوب و تسهیل‌شده را در جامعه کم می‌کند. با امثال هریس، جامعه گزیده‌شده از ریسمان سیاه و سفید هم می‌ترسد و ناچار باید محتاط‌تر عمل کند. همین افزایش احتیاط، ابتکار و آزادی عمل را از افراد جامعه سلب و فرسایش را جایگزین آن می‌کند. کسی نمی‌تواند از پیامدهای قهری جنجال مربوط به رسوایی هریس بکاهد اما اهمیت پرسش اصلی همچنان پابرجاست، اینکه: چگونه می‌توان با وجود چنین اخباری از سقوط یکباره درجه اعتماد و پیامدهای اجتناب‌ناپذیر آن کاست؟ فرض نکنیم که امثال هریس یک مساله خارجی است و ما مصون از آن هستیم. وقتی از اعتماد سخن می‌گوییم هر آنچه مخدوش‌کننده آن باشد می‌تواند به‌گونه‌ای دیگر در هر جامعه‌ای رخ دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.