|

چشم به راه «گودو»

جعفر مدرس صادقی

آن بازیگری که در نمایش «استاد» اوژن یونسکو در نقش خودِ استاد بازی می‌کرد و در هفته‌های گذشته ماجرای او را تعریف کردیم، چندسال پیش از آن نمایش، در نمایش «چشم به راه گودو»ی ساموئل بکت بازی کرده بود و آن هم نه در نقش خودِ گودو که تا آخر نمایش رو نشان نمی‌دهد، بل که در نقش آن پسربچه‌ای که دو بار می‌آید روی صحنه تا به استراگون و ولادیمیر بگوید که آقای گودو امشب نمی‌آید اما فردا حتمن پیداش می‌شود. پسربچه‌ای که می‌آمد روی صحنه فقط باید پیغام آقای گودو را به آن دو نفر می‌داد و می‌رفت، اما از آن دو نفر می‌ترسید و به تته‌پته می‌افتاد. یکی از آن دو نفر (استراگون) یقه‌اش را می‌گرفت و می‌خواست او را بزند. آن‌یکی (ولادیمیر) وساطت می‌کرد و می‌گفت بذار ببینیم چی می‌گه. پسربچه میان این دو هیولا معطل مانده بود. تته‌پته کردن، بُریده‌بُریده حرف زدن و معطل ماندنش، همه‌‌ی اینها مال این بود که ترسیده بود. واقعن ترسیده بود. اصلن لازم نبود بازی کند. هر پسربچه‌ی دیگری هم به جای او بود، از آن دوتا می‌ترسید، به تته‌پته می‌افتاد، بُریده‌بُریده حرف می‌زد... او بازی نمی‌کرد و اگر هم داشت بازی می‌کرد، در نقش خودش داشت بازی می‌کرد. بیشتر جواب‌هایی که باید به آن دوتا می‌داد، از حد یک «بله» یا «نه»ی خشک و خالی آن‌طرف‌تر نمی‌رفت. سخت‌ترین قسمت کارش این بود که در جواب این سؤال که برای آقای گودو چه‌کار می‌کنی، بگوید بُزهاش را می‌چرانم، و در جواب این سؤال که آقای گودو با تو میانه‌اش چه‌طور است، بگوید خوب است، و در جواب این سؤال که تو را کتک می‌زند یا نه، بگوید نه، اما برادرم را کتک می‌‌زند، و در جواب این سؤال که برادرت برای آقای گودو چه‌کار می‌کند، بگوید گوسفندهای او را می‌چراند، و در جواب این سؤال که شبها کجا می‌خوابی، بگوید توی اتاقک زیرشیروانی. حتا بار دومی که می‌رفت روی صحنه (اواخر پرده‌ی دوم) تا به آنها بگوید که آقای گودو سلام رساندند و گفتند که امشب هم نمی‌آیند اما فردا شب حتمن می‌آیند، ولادیمیر کار او را راحت می‌کرد و پیش از این که حرفی بزند، به او می‌گفت لابد آمده‌ای بگویی که آقای گودو امشب هم نمی‌آید؟ و پسربچه فقط باید جواب می‌داد بله. و بعد ولادیمیر می‌گفت و لابد آقای گودو گفته است که فردا شب حتمن می‌آید؟ و پسربچه فقط باید جواب می‌داد بله. و بعد می‌پرسید آقای گودو ریش هم دارد؟ و پسربچه فقط باید جواب می‌داد بله. و بعد می‌پرسید ریش او چه رنگی است؟ و پسربچه فقط باید جواب می‌داد سفید است. بعد از نمایش «استاد»، توی هیچ نمایشی بازی نکرد. نمایش دوست داشت و دوست داشت تماشا کند، اما نه از روبه‌رو و مثل یک تماشاچی، بل که از کنار صحنه و از پُشت صحنه. می‌رفت پُشت صحنه و قول می‌داد که توی دست و پا نباشد. فقط تماشا می‌کرد. می‌رفت سر تمرین و قول می‌داد که هیچ سر و صدایی نکند و هیچ اظهار وجودی نکند و فقط یک گوشه‌ای بایستد به تماشا. به این ترتیب، توی دل هر نمایشی بود و نمایش را از توی خودِ نمایش تماشا می‌کرد، نه از بیرون. از زاویه‌ی تماشاچی و از بیرون نمایش که تماشا می‌کردی، مثل این بود که نمایش را گذاشته باشند توی یک قاب. اما از توی نمایش و از کنار صحنه و پُشت صحنه، همه‌چی فرق می‌کرد. چند دقیقه‌ای مانده به آخر نمایش، ولادیمیر می‌رفت به طرف او تا او را بترساند. پسربچه می‌زد به چاک و از صحنه بیرون می‌رفت. هر پسربچه‌ی دیگری هم به جای او بود، همین کار را می‌کرد. اما ای کاش می‌توانست یک گوشه‌ای کنار صحنه بایستد و آن چند دقیقه‌ی آخر نمایش را از نزدیک تماشا کند: آنجا که استراگون و ولادیمیر تصمیم می‌گیرند خودشان را به شاخه‌ی درخت دار بزنند، اما طناب ندارند. استراگون کمربند خودش را باز می‌کند و می‌خواهند ببینند که به درد این کار می‌خورد یا نه. صدای حرف زدن آن دوتا را از پُشت صحنه می‌شنید، اما خودِ آن دوتا را نمی‌دید. این قسمت نمایش جذاب‌ترین و خنده‌دارترین قسمت نمایش بود. آنجا که یکی این‌طرف کمربند را می‌گرفت و ‌یکی آن‌طرف کمربند را می‌گرفت و از دو طرف می‌کشیدند و کمربند از وسط پاره می‌شد، و آنجا که ولادیمیر به استراگون می‌گفت شلوارتو بکش بالا!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.