|

دیپلماسی هنوز می‎تواند عراق را نجات دهد

ولی‌رضا نصر . مشاور پیشین باراک اوباما

خلاف کسانی که به تحولات عراق بدبین بوده و معتقدند داستان رفت‎وآمدهای «دولت اسلامی عراق و شام» (داعش) از سوریه به شمال عراق باید با تغییر مرزهای خاورمیانه تمام شود (من معتقدم که) این یک فاجعه خواهد بود و آمریکا باید هر کاری که می‎تواند برای جلوگیری از این مساله (تغییر مرزها) انجام دهد. ما می‎توانیم، اگر به جای تهاجم نظامی از دیپلماسی آمریکایی به عنوان ابزار کلیدی استفاده شود. بله، شاید آمریکا در نهایت مجبور شود برای کمک به دولت عراق مواضع داعش را بمباران کند اما (نباید فراموش کرد) آن چیزی که در نهایت می‎تواند عراق را از این شرایط خارج کند توافق تمامی طرف‎ها درباره تقسیم قدرت بر اساس یک قانون اساسی جدید است. این اتفاق نمی‎افتد مگر اینکه دیپلمات‎های آمریکایی میان رهبران گروه‎های مختلف میانجیگری کنند. در عراق امروز اختلافات میان شیعه و سنی به‌شدت بالا گرفته است. این صف‌بندی در میان همسایگان این کشور نیز دیده می‎شود. در این میان آمریکایی‎ها می‎توانند تمامی طرفین را دور یک میز کشانده و به این غایله پایان دهند. آمریکا پیش‌تر هم یک‌بار این نقش را بازی کرده است، نقشی که در حال حاضر نه‌تنها لازم و کارآمد که ضروری به‌نظر می‎رسد. از طرف دیگر در پیش گرفتن چنین رویکردی تماما منافع آمریکا را در برخواهد گرفت. داعش با امکاناتی که دارد و با استفاده از شرایط منطقه‎ای می‎تواند زمینه را برای رشد افراطی‎گرایی آماده ‎کند. این افراط‎گرایی می‎تواند به فراتر از مرزهای اردن و عربستان سعودی نیز کشیده شده و سپس تمام جهان اهل سنت از آفریقا تا شرق آسیا را تحت‌تاثیر قرار دهد. به همین دلیل حیاتی است که دولت‌های عراق و سوریه باید پابرجا مانده و کنترل مناطق سنی‎نشین خود را در دست داشته باشند. شرایط پیچیده و چالش‌های درهم گره‌خورده عراق و سوریه را در نظر بگیرید: دو کشور با جمعیتی از چند فرقه و گروه مذهبی. این کشورها اکنون توسط افراط‌گرایانی خشن محاصره شده‌اند، افراط‌گرایانی که از سوی همسایگان و متحدان منطقه‎ای هم حمایت می‎شوند. این مشکل بسیار بزرگ‌تر و عمیق‎تر از آن است که تنها با اقدام نظامی حل شود. در بلندمدت کلید صلح و ثبات در عراق و سوریه تمرکزگرایی کمتر و رعایت برابری و عدالت نسبت به تمامی طرفین است. این مهم تنها زمانی قابل دستیابی است که عراقی‌ها و سوری‎ها بر سر معامله تقسیم قدرت در کشورشان به توافق برسند. هدف مشخص باید پرهیز از فرقه‎گرایی و پایان دادن به درگیری‎های فرقه‎ای باشد. بر این اساس دیپلمات‏های داخلی و خارجی عراق باید سه هدف اساسی و دست‎یافتنی را دنبال کنند به افراطی‎ها اجازه ندهند قلمرویی برای کنترل داشته باشند؛ از تمامیت ارضی عراق حمایت کنند؛ و چانه‎زنی در حکومت‌داری را ترویج کرده و اجازه بدهند که تمامی طرفین با فرصت‎های برابر در صلح و آرامش زندگی کنند. تاکید بر این موارد باعث می‎شود میانجیگران آمریکایی دست بالا را داشته باشند. در شرایطی که هنوز عراقی‎های بسیاری به ایده یک کشور متحد وفادارند در بغداد سیاستمدارانی درگیر کشمکشی بی‌حاصل هستند که نتیجه‌اش دامن زدن به تمایلات فرقه‎گرایانه و تشدید بی‌اعتمادی میان گروه‎های مقابل است. علاوه بر این، منطقه کردستان عراق در شمال، دولت مرکزی را برای رسیدن به اهداف و نیات خود رها کرده است. آمریکایی‌ها هم از زمان خروج از عراق نفوذ نظامی‌شان را در عراق از دست داده‌اند. اکنون این اهرم‎های سیاسی و مالی هستند که برای نفوذ در سیاست عراق حرف اول را می‎زنند. در حال حاضر به‌نظر می‎رسد اکثریت شیعه عراق در برابر مشارکت سنی‎های افراطی مقاومت خواهند کرد. از طرف دیگر سنی‎ها تصور می‎کنند شرایط امروز عراق به‌نفع آنهاست و فکر می‎کنند که می‌توانند دوباره بر عراق حکومت کنند. بعید به‌نظر می‎رسد آنها به چیزی کمتر از مشارکت برابر در قدرت رضایت دهند. برای شکستن این نگرش احتمالا به دولت جدیدی در بغداد نیاز است و شاید هم قانون‌اساسی جدیدی که از تقسیم قدرت در عراق تعریف جدیدی داشته باشد. ترس از داعش عاملی است که سیاستمداران عراقی را ترغیب می‎کند تا هرچه سریع‌تر چاره‎ای بیندیشند. حتی رهبران سنی که اغلب از منتقدان جدی نوری‌المالکی، نخست‎وزیر شیعی عراق و از حامیان داعش در سوریه به شمار می‌روند، نگران هستند که پیروزی این گروه در عراق منافع خود آنان را نیز تهدید کند. به همین دلیل با وجود عصبانیت از نوری مالکی، تمایل کمی برای تجزیه عراق دارند. ایران نیز در همسایگی عراق خواستار حفظ مرزهای عراق و سوریه است. بنا براین آمریکا می‌تواند با ایجاد یک طرح دیپلماتیک بر اساس منافع مشترک، عراق را با همین مرزهای امروزش حفظ کند؛ کاری که باید از همین الان شروع شود.
منبع: نیویورک‌تایمز

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.