|

دشواری‌های گام آخر

یوسف مولایی . استاد حقوق بین‌الملل

پرونده هسته‌ای ایران همچنان به دلربایی خود از اهل فن (دیپلماسی) ادامه می‌دهد و همچون بچه بازیگوشی، با شیطنت‌های خود، نمک مذاکرات را تامین می‌کند. هیچ پرونده‌ای در تاریخ دیپلماسی مدرن به اندازه پرونده هسته‌ای خوش ندرخشیده است. راز‌و‌رمزهای پنهان و آشکار این پرونده، خواب آرام و روان مردان بزرگ سیاست را از آنها ربوده است. با این وجود جذابیت آن مثال‌زدنی است و با غمزه‌ای از گوشه چشم، هربار که اراده کند اهل سیاست را به سر میز زورآزمایی می‌کشاند.
همنشینی با این پرونده برای خیلی‌ها بسیار خوش‌یمن بوده است. آقای البرادعی از برکت این پرونده به جایزه نوبل دست پیدا کرد و خانم کاترین اشتون در حد هنرپیشه‌های هالیوود شهرت کسب کرده، رقیب جدی خانم آنجلینا جولی شده است. بازار سکه و دلار نیز شدیدا به این پرونده دل بسته است. با اخم این پرونده شدت التهاب و هیجان بالا می‌رود و با لبخند آن آرامش به بازار برمی‌گردد.
با اشک و لبخندهای این پرونده چمدان‌های زیادی باز و بسته می‌شود، هیچ پرونده‌ای به اندازه پرونده هسته‌ای نفسگیر و نفس‌بخش نبوده است. این موجود سرکش و چابک‌پا، با کمند تدبیر دولت اعتدال و امید، آرام‌آرام در مسیر عادی خود قرار می‌گیرد. شانس دستیابی به یک توافق جامع هیچ‌وقت به اندازه امروز بالا نبوده است. مسیری که مذاکرات هسته‌ای در یک‌سال اخیر طی کرده است، به‌قدری سخت و پرفرازونشیب بوده که طرفین مذاکره حاضر نیستند دیگر گامی به عقب بگذارند.
اراده جدی در طرفین مذاکره وجود دارد که باوجود همه مشکلات باید رو به جلو حرکت کرد و موانع را با تدبیر و انعطاف از سر راه برداشت. با توجه به اراده مصمم طرفین مذاکره امکان دستیابی به توافق جامع تا 29 تیرماه وجود دارد. طرفین مذاکره صداقت یکدیگر را راست‌آزمایی کرده و در روند مذاکرات بسیار نفسگیر و کاملا فنی، فضای احترام و اعتماد متقابل را ایجاد کرده‌اند. این فضای سازنده انباشته از ظرفیت‌ها و قابلیت‌هایی است که دستیابی به توافق جامع هسته‌ای را ممکن می‌کند.
سخنان وزرای امورخارجه ایران و ایالات‌متحده آمریکا که در چنین فضای امیدوارکننده‌ای منتشر شده است، خوشبینی‌های زیادی ایجاد کرده است. با این وجود این پرونده تحت‌تاثیر فضای سیاسی هریک از کشورهای ایران و ایالات‌متحده‌آمریکا می‌تواند باز مسیر خود را تغییر داده و بازیگوشی پیشه کند. تحولات سیاسی منطقه نیز به‌عنوان یک متغیر تاثیرگذار می‌تواند بر سرنوشت مذاکرات و نتیجه آن تاثیر بگذارد. حتی اختلاف بر سر ادبیات و تعیین دوره تضمین و راست‌آزمایی می‌تواند این پرونده حساس و ظریف را آسیب‌پذیر کند.
بعضی‌وقت‌ها یک اشتباه کوچک سرنوشت پرونده‌های بزرگ را تغییر می‌دهد و در این پرونده‌ها برداشتن گام آخر و نهایی بسیار سخت و سنگین است. در مقیاس این پرونده هرروز به اندازه یک عمر طولانی است. ممکن است مقدمات تا 29 تیر کاملا آماده باشد ولی اختلاف سیاسی بر سر مسایل فنی و زمانبندی و تضمین‌ها و نحوه اجرای تعهدات و همچنین محدوده آن، به‌خصوص در مورد ایران ضرورت تمدید چندماهه را به طرفین تحمیل کند. هرچه زمان این دوره کوتاه باشد شانس موفقیت اقدامات مشترک بیشتر خواهد شد.
چانه‌زنی بر سر مسایل سیاسی در درازمدت اختلافات را تشدید کرده و ممکن است تحت‌تاثیر شرایط بی‌ثبات منطقه پرونده هسته‌ای را وارد مرحله بحرانی کند. بنابراین در صورت نیاز به تمدید برپایه مسایل مورد اختلاف و باقیمانده‌ای که برای رفع و رجوع آن تمدید صورت می‌گیرد به‌صورت عینی و مشخص تعریف شده و در چارچوب تمدید مهلت، برنامه زمانی دقیقی برای رسیدن به توافق نهایی تدوین شود. تمدید مهلت به خودی‌خود، مشکلی را حل نخواهد کرد.
مگر اینکه طرفین به‌صورت اصولی و کلی روی مسایل مورد اختلاف توافق کرده و تمدید مهلت جدید نه برای مذاکره اصول و مبانی توافق جامع بلکه روی نحوه اجرایی‌شدن متمرکز شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.