|

چقدر خوبیم ما*

جواد ماه‌زاده

هفته پیش دوستی از من خواست تا راه رسیدن به نسخه‌ای از سریال «خانواده مدرن» (modern family) را به او بگویم. گفت که خانواده‌اش شیفته سریال «هفت‌سنگ» شده و حالا که سرنخ ماجرا دستشان آمده، برای دیدن اصل سریال بی‌تابی می‌کنند. پیگیری و جدیتی که در این خانواده سراغ دارم، به من می‌گوید که آن را گیر آورده و مثل یک مصرف‌کننده خوب تا آخر آن را می‌بینند. خوی مصرف‌کنندگی و انتظار برای تولیدهای بعدی و مصرف بیشتر، یکی از عادات رایج ما و حتی تولیدکنندگان ماست. انبوه آگهی‌های تلویزیونی که از روی دست خارجی‌ها کپی می‌شود و محصولات خوراک و پوشاک و بسته‌بندی و... که بعد از تولید در خارج از کشور، یک‌شبه به دست توانمند تولیدکنندگان، ایرانیزه می‌شود، سرعت و جدیت ما را در امر تقلید و عدم‌خلاقیت به‌خوبی نشان می‌دهد. یکی از محاسن سیستم‌های نفتی و مبتنی بر ثروت‌های زیرزمینی (بخوانید خدادادی، بادآورده یا...) همین است که در آن نیازی به تحرک و تفکر و تولید نیست. مثل وضعیت یک پسر حاجی پولدار که زحمت درس و کسب تجربه و... را به خودش ندهد و پشتش گرم باشد به منبعی موروثی. اینکه عقب‌ماندگی ما جهان‌سومی‌ها مولود استعمار است یا از دل زندگی و باورهای خودمان برآمده، در صحبت درباره شباهت این دو سریال ایرانی و امریکایی، به موضوعی ثانوی تبدیل می‌شود که هم از حوصله خواننده این ستون خارج است و هم از توانایی صاحب این قلم. این مقدمه‌بافی برای طرح این مساله است که سازندگان سریال‌ها و فیلم‌های ایرانی چقدر کتاب می‌خوانند، چقدر با داستان‌ها و ادبیات ایران آشنایند و چرا وقت، حوصله یا تمرکز لازم را برای نگارش یک متن جدید یا یک اقتباس خوب ندارند. صحبت این نیست که فیلمساز ما باید برای اقتباس، حتما به داستان‌های ایرانی رجوع کند و عادت به مطالعه ادبیات کشورمان داشته باشد. او می‌تواند خواننده ادبیات جهان باشد و قصه مطلوب خود را بر مبنای یک داستان خارجی تولید کند؛ اما به‌راستی بازتولید و بازآفرینی کند، نه تقلید. مثلی رایج در میان داستان‌نویسان می‌گوید هیچ داستان تازه‌ای برای گفتن نیست و همه نویسندگان از روی دست اسلافشان می‌نویسند. این از رو نوشتن، همان خواندن و خواندن است. منبع هر داستان، صدها کتاب و فیلم و نمایشی است که نویسنده آنها را خوانده یا دیده و آثار آنها در ذهنش مانده است. متاسفانه عادت به کسب منفعت کوتاه‌مدت، حسابی پخته‌خوارمان کرده است. در این میان حتی برخی بااستعدادها نیز ترجیح می‌دهند قید تشخص هنری را زده و به منافع دم‌دست چنگ بزنند. خیلی از مخاطبانی که به پخش «هفت‌سنگ» با لبخندی استهزاآمیز واکنش نشان داده‌اند، این روزها به یاد سریال‌های رضا عطاران در ماه رمضان افتاده‌اند. بعضی‌ها هم که احساس توهین می‌کنند، برخورد سبکسرانه تلویزیون را با مجموعه‌ای مثل «سرزمین کهن» مثال می‌زنند تا همه تقصیر را به گردن صداوسیما بیندازند. در این میان ما مانده‌ایم و لباسی که فکر می‌کردیم بهمان نمی‌آید ولی روزبه‌روز بیشتر به تنمان می‌نشیند و احتمالا به‌زودی ادعا می‌کنیم که از اول صاحبش بوده‌ایم.
عنوان یادداشت به یکی از گزارش‌های عادل فردوسی‌پور اشاره دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.