لزوم مشارکت فعالانه در کنفرانسهای علمی بینالمللی
ایدههای تازه و ناب را باید شکار کرد
محمد قدسی . استاد علوم کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف
1- یکی از نکات بدیهی فعالیتها و پژوهشهای علمی این است که هر پژوهشگر باید دستاورد تحقیقات خود را به دیگران عرضه کند تا محققان دیگر در جریان فعالیتهای او قرار گیرند و بتوانند درباره محتوا و ارزش کارهای او اظهارنظر کنند. از طرف دیگر، خود پژوهشگر نیز باید از دستاوردهای علمی همکاران خود در سراسر جهان باخبر باشد تا در جریان تحقیقات علمی روز جهان قرار گیرد. اما نکته مهم این است که انتشار دستاوردهای علمی به شکلهای مختلفی انجام میشود که انتشار در مجلههای علمی و ژورنالهای تخصصی و شرکت در کنفرانسهای علمی از مهمترین روشهای انتشار دستاوردهای علمی است. البته باید در نظر داشت شکل انتشار دستاوردهای پژوهشی به نوع رشته علمی نیز وابسته است. در برخی از رشتهها مانند علوم کامپیوتر، انتشار دستاوردهای علمی، عمدتا مبتنی بر حضور در کنفرانسهاست؛ یعنی پژوهشگر ابتدا دستاوردهای تحقیقاتی خود را در کنفرانسهای علمی معتبر عرضه میکند و پس از عرضه در کنفرانس و چاپ آن در کتاب خلاصه مقاله کنفرانس، نسخه نهایی آن را به شکل چاپی در ژورنالهای علمی عرضه میکند. (اینها که ذکر شد روال کلی انتشار نتایج پژوهشهای علمی است که در بسیاری
از موارد ممکن است در ایران رعایت نشود که یکی از دلایل آن هزینههای زیاد شرکت در کنفرانسهای علمی خارجی است.) 2- برخی از اعضای هیاتهای عامی دانشگاهها هرازچندگاهی مقالههایی را در ژورنالهای علمی چاپ میکنند که بیشتر حاصل فعالیتهای دانشجویان تحصیلات تکمیلی (فوقلیسانس و دکترا) است و به همین دلیل شاید استاد مربوطه تسلط تمام و کمال بر محتوای مقالهها نداشته باشد و در نتیجه نتواند محتوای آن را به شکل سخنرانی در کنفرانسها عرضه کند. هماکنون در ایران بخش زیادی از پژوهشها را دانشجویان تحصیلات تکمیلی انجام میدهند. در برخی از موارد استاد در جریان کار پژوهشی دانشجو نیست، در اینگونه موارد بهتر است استاد بهجای شرکت در کنفرانس، مقالهاش را برای چاپ به یک ژورنال علمی عرضه کند زیرا دیگر این امکان پیش نمیآید که ناچار شود با دیگر کارشناسان و استادان این رشته، تبادلنظر کند. البته باید دانست که همه اینها از جمله عوارض گسترش بیرویه دانشگاههاست. ازدیاد تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی باعث انتشار مقالههای زیادی شده است که ممکن است برخی از آنها از کیفیت بالایی برخوردار نباشد، ولی آن فرد از مزیتهای آن برخوردار
میشود، یعنی برای مثال دانشجو مدرکش را میگیرد و فارغالتحصیل میشود، استاد هم ارتقا میگیرد. (البته بگذریم از این نکته بسیار مهم که امروزه تعداد زیادی از موسسهها به شکل قارچگونه رشد کردهاند که کارشان تولید مقالههای علمی سفارشی در قبال دریافت مبلغ قابلتوجهی وجه نقد است. اما نکته جالبتر اینکه در برخی از موارد، این مقالههای سفارشی اصیل نیستند، یعنی مقالههای افراد دیگر را کپی میکنند.) 3- در جوامعی که از لحاظ علمی پیشرفته هستند، شرکت در کنفرانس و مراودات علمی با همکاران در سراسر جهان، یکی از ارکان ارتقاست. برای مثال در رشته علوم کامپیوتر اگر کسی بخواهد ارتقا بگیرد (یعنی به مرتبه دانشیاری یا استادی برسد)، یکی از مواردی که حتما بررسی میشود این است که این فرد در جوامع علمی چقدر شناختهشده است و چقدر مطالب جدید در حوزه کاری خود بیان کرده است؟ به بیان دیگر یکی از ملزومات ارتقا، شرکت در کنفرانسهای معتبر علمی است. یکی دیگر از مزیتهای حضور در کنفرانسها نسبت به چاپ مقاله در ژورنال این است که شخص در کنفرانس بهطور آنی، از بازتاب مقاله خود یا دیگر پژوهشگران باخبر میشود اما چندماه و حتی یکسال طول میکشد
تا فرد از تاثیرگذاری مقاله خود یا دیگران در مجامع علمی باخبر شود، بهویژه آنکه زمینه بسیاری از همکاریهای علمی بینالمللی در همین کنفرانسها فراهم میشود و اگر کسی در این سمینارها غایب باشد، از جریانهای علمی روز جهان دور میشود. متاسفانه ما امروزه تا حد زیادی از این مورد غفلت کردهایم و افرادی که حتی نمیتوانند در یک کنفرانس معتبر علمی، به زبان انگلیسی سخنرانی کنند، بهراحتی ارتقا میگیرند و دانشیار یا حتی استاد میشوند. هر فردی باید خودش، تواناییها و دستاوردهای خودش را در کنفرانسهای معتبر علمی عرضه کند و یکی از وظایف مهم دانشگاهها (و در نتیجه وزارت علوم) این است که با فراهمکردن بودجهها و منابع مالی، زمینه را برای شرکت افراد در کنفرانسهای بینالمللی آماده کند. 4- یکی از نکات مهم درباره حضور دانشمندان ایران در کنفرانسهای بینالمللی این است که برخی فکر میکنند حضور در این کنفرانسها، کاری تجملاتی و تشریفاتی است و بهتر این است که با لغو سفرهای علمی خارجی در هزینهها صرفهجویی کرد. اما باید دانست حضور در کنفرانسهای بینالمللی و مراوده با دانشمندان تراز اول جهان، باعث میشود پژوهشگر با ایدههای تازه
و نابی در زمینه کاری خود آشنا شود و در نتیجه فرد با پیگیری این حوزه پژوهشی به دستاوردهای علمی جدیدی برسد و سطح کار و فعالیتهای علمی خود را ارتقا دهد. به همین دلیل است که نمیتوان دستاوردهای حاصل از حضور در کنفرانسهای علمی را به روشهای دیگر کسب کرد. به بیان دیگر آنچه که به شکل خلاصه مقاله کنفرانسها ارایه میشود، بخش کوچکی از همه آن چیزهایی است که در کنفرانسها عرضه میشود. با لغو سفرهای علمی، خود را از این دستاوردها محروم نکنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.