|

راه دشوار مذاکره

سیاوش شهریور

می‌گویند: «‌هرچیزی گذشته‌ای دارد» این امر شاید به آن مفهوم باشد که هر موضوعی گذشته‌ای دارد که می‌توان آن را بازسازی کرد و به چیزهای دیگر پیوند زد- مذاکرات ایران و گروه 1+5 طی این سال‌ها بر پایه همین گزاره قابل ارزیابی است. آنگونه که روشن است مذاکرات مذکور در پایان دولت اصلاح‌طلب جناب آقای خاتمی به حصول نتیجه نزدیک بود که آمریکایی‌ها با تحلیل‌های اشتباه، نگاه ایدئولوژیک و زیاده‌خواهی و اصرار بر موضوعات غیراصولی و حاشیه‌ای همراه با نوعی ظلم و احتکار علمی و پژوهشی باعث شدند مذاکرات به شکست بینجامد و دولت اصلاح‌طلب نتواند نتیجه‌ای از آن مذاکرات به‌نفع منافع ملی کشور بگیرد. بارها جک استراو، وزیر خارجه پیشین انگلیس به اشتباه غربی‌ها به‌ویژه آمریکا در آن مقطع اعتراف و آن را اشتباه خوانده است. نباید شک کرد که ذهنیت آمریکایی‌ها و گفتمان آن در حوزه دیپلماتیک نمی‌تواند از گذشته تاریخی روابط ایران و غرب خالی باشد، خوب است دو برش تاریخی را در این باب بازخوانی کنیم: بـرش اول: در فاصله هجوم اول مغول به سرکردگی چنگیز و هجوم دوم به فرماندهی هولاگو به ایران، یعنی در سال 637/1238 رکن‌الدین‌خور شاه‌اسماعیلی، برای جلب کمک دول اروپایی بر ضدمغولان خونخوار، هیات سفارتی به اروپا فرستاد. ولی اروپا غافل‌تر و متعصب‌تر از آن بود که به این تقاضای خردمندانه پاسخ دهد. این هیات نیز توفیق نیافت، زیرا اسقف وینچستر، پس از شنیدن خبر ورود سفارت گفت بگذارید اینها یکدیگر را پاره کنند و نسل یکدیگر را براندازند. آن‌وقت ما روی ویرانه‌های شهرهای ایشان آیین کاتولیک را بنیان می‌نهیم. در این صورت دنیا یک شبان و یک گله بیشتر نخواهد داشت.* بـرش دوم: فرید ذکریا تحلیلگر شبکه خبری سی‌ان‌ان که از لحاظ فکری به اوباما هم نزدیک است، در بخشی از سخنان خود درباره وضعیت جاری در عراق و رویکرد آمریکا در این‌باره می‌گوید: ببینید، اگر از جنبه سیاست واقع‌گرایانه به این امر نگاه کنیم، می‌توان گفت شمار بسیاری «افراد بد» یکدیگر را می‌کشند و این موضوع برای ایالات‌متحده چندان بد نیست.** نگاهی به این دو برش تاریخی و موضع‌گیری دول اروپایی در آن زمان و تحلیلگران و واضعان سیاست در این زمان نشان از یک ذهنیت مشترک سیاسی و امنیتی است که بعد از قرن‌ها هنوز تغییر نکرده است. انگار روح لجوج جنگ‌های صلیبی و گفتمان دیپلماتیک قرون‌وسطی در روزگار ما حلول کرده است. تلاش دولت اصلاح‌طلب خاتمی هم در سنوات قبل نتوانست شبح این روح ویرانگر و لجوج را از سر مذاکرات بردارد و آمریکایی‌ها در مذاکرات هسته‌ای در آن سال‌ها بر مبانی‌ای انگشت گذاشتند که به‌جز زیادخواهی لجاجت و بی‌منطقی نمی‌توان نامی برای آن یافت. بسیاری از تحلیلگران داخلی و خارجی یکی از دلایل اصلی ناکامی اصلاح‌طلبان در ایران را مدیون تحریم، محاصره اقتصادی، بایکوت سیاسی- مخالفت و شیطنت غربی‌ها به‌ویژه آمریکایی‌ها می‌دانند که باعث شدند دولت اصلاح‌طلب آقای خاتمی نتواند به همه وعده‌های اقتصادی- اجتماعی خود جامه‌عمل بپوشاند. جدای از فرصت‌سوزی‌ها، خودخواهی‌ها و زیادخواهی‌های دول اروپایی و آمریکا در جریان مذاکرات هسته‌ای در دوران اصلاحات، بیانات نسنجیده و غیرکارشناسی هشت‌ساله دولت گذشته نیز بر حجم بی‌اعتمادی و تردید در هر دو اردوگاه افزوده است. دولت تدبیر و امید اکنون بر میراثی از یک تاریخ راه دشوار، مذاکره هسته‌ای را دوباره پس از یک دوره التهاب و لجاجت آغاز کرده است. به‌علاوه این بی‌اعتمادی ملی (چه اصلاح‌طلبان، چه اصولگرایان) به غرب که دارای پیشینیه و سابقه تاریخی نیز است باید بر یک نکته پای فشرد که تحول‌خواهان درایران به دور جدید مذاکرات ایران و غرب به دیده یک امتحان تاریخی برای راستی‌آزمایی غرب در حوزه اشتیاق به مدرنیزاسیون در ایران نگاه می‌کنند. آنان باید بـدانند نگاه تیزبین ملت ایران در رصد رویکرد جدید غرب به حمـایت از تـحولات اصـلاح‌طلبانه در همه حوزه‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی از دروازه اهتمام آنـان به ایجاد یک توافق جامع با دولت تـدبـیر و امید در این برهه حساس وابسته است. هر کارشکنی، زیاده‌خواهی، انحصارطلبی و بـاج‌خـواهـی می‌تواند شیـشه عمر ادعای آنان را در حمایت از اصلاح و اعتدال در ایران در چشم مردم ما بشکند. این‌بار اما آنان باید بدانند خاطره دشمنی و اجحاف و ظلم و اشتباه اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها بیشتر از تنفر از کودتای 28مرداد در اذهان ملت ما خواهد بود.
*(منبع: کتاب ایران و جهان- از مغول تا قاجاریه- نوشته، عبدالحسین نوایی- صفحه28)
**(منبع: سایت تابناک پنجم تیر1393)

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.