|

نوشتن از چپ به راست

«من جزو آن دسته از نویسندگان بد نیستم که می‌گویند فقط برای خودشان می‌نویسند. تنها چیزی که نویسندگان برای خودشان می‌نویسند سیاهه خرید است که کمک می‌کند یادشان بماند چه چیزهایی لازم دارند و بعد می‌توان آن را دور انداخت. باقی هرچه هست، از جمله بیجک سفارشات، پیغام‌هایی هستند که برای کسی دیگر نوشته شده‌اند. آنها تک‌گویی نیستند، گفت‌وگو هستند.» اومبرتو اکو این جملات را در بخشی از درسگفتارهایش درباره رمان‌نویسی آورده است. اگرچه «اعترافات رمان‌نویس جوان» شامل چهار درسگفتار اومبرتو اکو درباره ادبیات و رمان‌نویسی است که در یکی از دانشگاه‌های آمریکا ایراد شده، اما در این کتاب هم ویژگی‌های داستان‌نویسی اکو و خاصه طنز مخصوص او دیده می‌شود. اکو در این کتاب شیوه و سبک رمان‌نویسی‌اش را توضیح داده و به برخی نقدهایی که بر آثار او وارد شده هم پرداخته است. اکو نویسنده‌ای سخت‌نویس است و از ویژگی‌های رمان‌های او چندژانری‌بودن آنهاست که در آنها مدام به متن‌های دیگر ارجاع داده می‌شود. به گفته خودش در نقدهایی که درباره رمان اول او نوشته شد، «نام گل سرخ» مختص عده‌ای «قلیل و خوشبخت» معرفی شد، اما وقتی میلیون‌ها نسخه از رمان فروش رفت همان نقادان نام گل سرخ را اثری مردم‌پسند دانستند. با این حال و با وجود اینکه تاکنون چند رمان از اکو منتشر شده، اما او همچنان خود را نویسنده‌ای جوان با آینده‌ای پیش رو می‌داند و می‌نویسد: «این درسگفتارها، اعترافات رمان‌نویس جوان، نام گرفته و چون من کم‌کم پا به 77سالگی می‌گذارم، ممکن است برای عده‌ای این سوال پیش بیاید که چرا چنین عنوانی را برگزیده‌ام. ماجرا از این قرار است که من اولین رمانم، یعنی نام گل سرخ، را در سال 1980 منتشر کردم، پس کارم را در مقام رمان‌نویس 28سال نیست که شروع کرده‌ام. به این ترتیب خودم را رمان‌نویسی جوان و البته با آینده‌ای پیش‌رو به‌شمار می‌آورم، رمان‌نویسی که تاکنون پنج رمان منتشر کرده و طی 50سال آینده رمان‌های بسیار دیگری منتشر خواهد کرد.» اکو در این کتاب، تلقی خود از رمان به‌عنوان یک فرم را به‌روشنی توضیح داده و داستان‌سرایی را بیش از هرچیز «حادثه‌ای کیهان‌شناختی» دانسته و می‌گوید برای روایت کردن داستان باید مثل صانعی که جهانی را می‌آفریند دست به کار شوی، جهانی که تا جای ممکن باید دقیق باشد و بنابراین بتوانی در آن با اعتماد به نفس تمام بگردی. این قاعده‌ای است که اکو در تمام رمان‌هایش با دقت دنبال کرده و برای خلق جهان مورد اشاره، طرح همه‌چیز را از پیش آماده می‌کرده: «برای مثال وقتی در آونگ فوکو می‌گویم انتشاراتی‌های مانوتیوس و گاراموند دو ساختمان متصل به‌هم هستند که دالانی بین آنها ساخته شده، زمان درازی را صرف کشیدن طرح‌های مختلف کردم تا شکل‌و‌شمایل آن دالان را دربیاورم و فکر کردم باید برای جبران اختلاف ارتفاع دو ساختمان چند پله وجود داشته باشد. در رمان، اشاره کوتاهی به پله‌ها کردم و فکر می‌کنم خواننده، بدون آنکه چندان توجهی بکند، از آنها می‌گذرد. ولی این پله‌ها برای من حیاتی بود و انگار بدون تعبیه آنها قادر به ادامه داستان نبودم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.