|

افغان‌ها تشنه دوران جدیدی هستند

انتخابات زیر تیغ فضای مجازی

شیدا ملکی

«به من بگویید که چه می‌خواهید؟ من آماده شنیدن هستم.» اینها طنین صدای دکتر عبدالله عبدالله یکی از نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان بود که از طریق بلندگو‌ها وسط خیل عظیم جمعیت در میان نخل‌های پرپشت کوه‌های هندوکش می‌پیچید؛ صدایی که به گوش افغانستان تازه می‌آمد و تا آن زمان شبیه آن را زیاد نشنیده بود. مردم خواسته‌های زیادی داشتند اما تا قبل از آن کسی برای شنیدن آنها اعلام آمادگی نکرده بود. به‌گفته یکی از افغان‌ها یک زمانی جنگ برای دنیا فاجعه و برای افغانستان خاطره بود. حالا اما این دوران گذشته است و افغانستان تشنه آن است تا دوران جدیدی را امتحان کند؛ دورانی که نه مرحله به مرحله بلکه با سرعتی باورنکردنی وارد افغانستان جنگ‌زده شد و مردم مصیبت‌زده را امیدوار کرد تا شاید از دریچه این انتخابات بتوانند از راهی غیر از جنگ و کوچ اجباری در پناه خاک کشورشان به آرامش و صلح برسند. تغییرات بدون توقف چهره افغانستان دیگر آن چهره تکیده و جنگ‌زده قبل نیست. تغییرات این‌روزهای افغانستان دیگر نخواهد گذاشت تا سرنوشت برای مردم تصمیم بگیرد. مردمی که تا قبل از این معتقد بودند «یک رای من به تنهایی کجا را خواهد گرفت؟» حالا برای گرفتن کارت رای‌دهی از خواب و خوراک می‌زدند تا فرصت ‌دادن رای را از دست ندهند. حتی اگر نتایج انتخابات آن چیزی نباشد که پیش‌بینی می‌شد باز هم باید برای ایجاد حس باور حق تعیین سرنوشت برای مردم این کشور احترام قایل شد؛ احترامی که در مدت‌زمانی کوتاه توانست نگاه جهان را به خود جلب و تصورات غلط گذشته نسبت به خودش را تغییر دهد. در این میان باید جایگاه ویژه‌ای برای اینترنت و فعالیت کاندیدا‌های ریاست‌جمهوری در فضای مجازی قایل شد. همه‌چیز‌های تازه برای افغانستان پس از سقوط طالبان شروع شد. ورود اینترنت و استفاده از فضای مجازی در این کشور نیز از این قاعده مستثنا نبود. فراز و نشیب‌ها اما در این راه کم نبودند. با این حال سدی شکسته بود و جریانی افغانستان را فرا گرفت که حتی تفکر طالبانی هم در مقابل آن توان ایستادگی نداشت. بنا بر آمار اعلام‌شده از سوی وزارت مخابرات افغانستان در حال حاضر بیش از دومیلیون افغان در ۲۱ ولایت افغانستان به اینترنت دسترسی دارند. بیش از یک‌میلیون افغان در شبکه‌های مجازی همچون فیس‌بوک حساب کاربری دارند و از پتانسیل موجود در این فضا به‌خوبی استفاده می‌کنند. حضور ۶۰درصدی جوانان افغان در انتخابات و استفاده چشمگیر از اینترنت زمین حاصلخیزی بود که نامزدهای سومین دور ریاست‌جمهوری توانستند با پاشیدن تخم تبلیغات در این فضا از پرشورشدن فضای رای‌گیری حداکثر استفاده را کنند. جریان تداوم و تحول «اشرف‌غنی احمدزی» از تحصیلکردگان دانشگاه‌های غرب و از جمله کسانی است که تجربه کار در نهادهای بین‌المللی را دارد. او در این انتخابات از حمایت تکنوکرات‌های طرفدار غرب و افرادی چون «ژنرال عبدالرشید دوستم» برخوردار بود. مهم‌ترین و آخرین فعالیت احمدزی در صحنه سیاسی افغانستان اجرای برنامه «انتقال مسوولیت‌ها» از نیروهای خارجی به افغان‌های بومی برای مدت دو سال بوده است. در این میان و در زمانه تبلیغات ریاست‌جمهوری تسلط تیم «اشرف‌غنی احمدزی» بر فضای مجازی و استفاده از پتانسیل‌های موجود در آن درخور توجه است. وب‌سایت رسمی او (www.ashrafghani.com) برای انتخابات همانند یک خبرگزاری به روز و تمامی اخبار و مطالب در آن به سه زبان فارسی، دری و انگلیسی منتشر می‌شود. با وجود وب‌سایت رسمی تمرکز اصلی تیم تبلیغاتی احمدزی بر صفحه فیس‌بوک این نامزد با چیزی حدود ۳۵۰هزار لایک گذاشته شده است. پوستر‌های تبلیغاتی، عکس سفر‌ها و برنامه‌های این کاندیدای ریاست‌جمهوری مهم‌ترین محتوای پست‌های صفحه فیس‌بوک احمدزی را تشکیل می‌دهد. اکثر پست‌های این صفحه به‌طور متوسط ۳۰۰ بار توسط دیگر کاربران بازنشر داده شده است. همچنین صفحه طرفداران این نامزد در شبکه توییتر همزمان به سه زبان فارسی دری، پشتو و انگلیسی به‌روز می‌شود. علاوه بر اینها استفاده از کانال‌های تبلیغاتی شبکه فیلم و ویدیوی اینترنتی یوتیوب موجب شده تا حضور قوی و پررنگ اشرف‌غنی احمدزی به نسبت دیگر نامزدهای انتخابات قابل‌توجه باشد. تماشای متوسط ۸۰هزار مرتبه‌ای برخی از این ویدیو‌ها در سایت یوتیوب برای اولین‌بار حکم یک انقلاب در انتخابات افغانستان را پیدا کرده است. جریان اصلاحات و همگرایی «دکتر عبدالله عبدالله» چهره اصلی حزب اصلاحات و همگرایی است. مهره‌های اصلی و دست‌اندرکاران این جریان را تیم مجاهدینی تشکیل می‌دهد که از جریان‌های اصلی مقاومت در مقابل طالبان قلمداد می‌شدند. مقاومت در برابر طالبان و انتقاد از سیاست‌های حامد کرزای، رییس‌جمهور وقت افغانستان بارز‌ترین مشخصه جریان اصلاحات و همگرایی محسوب می‌شود. بزرگ‌ترین فعالیت عبدالله عبدالله در فضای مجازی ایجاد صفحاتی برای طرفداران در فضای فیس‌بوک است. در یک صفحه رسمی که حدود ۴۲۰هزارنفر آن را لایک کرده‌اند پست‌هایی نشر داده می‌شود که عموما پیرامون سفر‌ها، برنامه‌ها، عکس‌های تبلیغاتی و اظهارنظرهایی است که این نامزد ریاست‌جمهوری توانایی انعکاس آنها را در رسانه‌های رسمی ندارد. برخی از پست‌های این صفحه نزدیک به ۵۰بار بازنشر داده شده است. دومین صفحه غیررسمی او با نام مشخص یک ادمین ساخته شده که بیشتر جنبه تبلیغاتی صرف دارد و هیچ‌یک برنامه‌های رسمی عبدالله عبدالله را در بر نمی‌گیرد. همچنین راه‌اندازی وب‌سایت «ائتلاف ملی افغانستان» (www.nca.af) از دیگر فعالیت‌های رسمی این نامزد است که اخبار مرتبط با کمپین انتخاباتی او را علاوه بر زبان‌های دری و پشتو به زبان انگلیسی نیز منتشر می‌کند. سایت ائتلاف ملی افغانستان در به‌روزشدن همپای وب‌سایت رسمی اشرف‌غنی احمدزی حرکت می‌کند اما جامعیت اخبار در این وب‌سایت همانند وب‌سایت احمدزی نیست. جریان اعتدال و سازندگی این جریان به سرکردگی «زلمی رسول» وزیر خارجه پیشین دولت حامد کرزای به استفاده از ظرفیت شبکه‌های مجازی چون فیس‌بوک و توییتر بسنده کرده و هیچ وب‌سایت رسمی برای تبلیغ برنامه‌های خود راه‌اندازی نکرده است. دو صفحه فیس‌بوک طرفدار زلمی رسول روی‌هم‌رفته نزدیک به صدهزار لایک دارد. بارز‌ترین وجه مشخص صفحه توییتر زلمی رسول استفاده از عکس، شماره و نشان انتخاباتی این کاندیدای ریاست‌جمهوری است که بیش از ۸۰۰نفر دنبال‌کننده دارد. زلمی رسول دومین کاندیدایی است که از کانال یوتیوب برای انتشار فیلم‌های تبلیغاتی‌اش استفاده کرده است. دیگر نامزد‌های ریاست‌جمهوری افغانستان همچون «عبدالرحیم وردک» یا «قطب‌الدین هلال» همانند نامزد‌های پیشین آنچنان حضور درخور توجهی در فضای مجازی ندارند و حضور چمشگیر و قابل‌توجه نامزدهای سومین دور ریاست‌جمهوری افغانستان را تنها می‌توان در مورد این سه نامزد خلاصه و محدود کرد. میهمان تازه اما خوانده اینترنت در افغانستان پدیده‌ای نوپاست و برای گرفتن جایگاه تلویزیون و رسانه‌های دولتی راه درازی پیش‌رو دارد. با این حال سرعت فراگیری آن در میان مردم و خصوصا جوانان این امید را زنده نگه‌داشته که حتی اگر از هر صدنفر در این کشور تنها پنج‌نفر به فضای مجازی دسترسی داشته باشند باز هم آینده از آن کسانی است که این فضا را می‌شناسند و از آن استفاده می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.