|

نگاهی به کتاب «عدالت، عشق، زیبایی»

نگاهی به کتاب «عدالت، عشق، زیبایی»

کتاب «عدالت، عشق، زیبایی» مجموعه‌ای از سه سخنرانی ژاک لوک نانسی درباره عدالت، عشق و زیبایی است که در مرکز هنری مونتروی ایراد شده است. شکل این سخنرانی‌ها برگرفته از سخنرانی رادیویی والتر بنیامین تحت عنوان روشنگری برای کودکان و هدف آن آگاه‌کردن نوجوانان به مسایل مهم فلسفی است. هر یک از این سخنرانی‌ها جنبه‌های اساسی مربوط به مفهوم مورد بحث را بررسی می‌کند. از دیدگاه نانسی مفاهیم مطرح‌شده در اینجا عناصر سازنده تجربه‌های انسانی‌اند. اگرچه موضوعات متفاوتی در این سخنرانی‌ها طرح شده اما تمام آنها دلمشغولی نانسی را به درونمایه‌هایی چون بی‌حدو‌حصر بودن و غیرقابل محاسبه بودن نشان می‌دهند. روش‌های متفاوت رویکرد نانسی به این درونمایه‌ها روش ساختارشکنانه او را در کندوکاو درباره هستی انسانی آشکار می‌کند. این رویکردها همه نشانگر آن است که برای نانسی وظیفه تفکر پیداکردن راه‌هایی است برای ارتباط برقرارکردن با آنچه غیرقابل محاسبه است. نانسی در سخنرانی‌ای تحت عنوان «عدالت» می‌گوید: «قانون لزوما عادلانه نیست، اما این به آن معنی نیست که هر کدام از ما می‌تواند از قانون صرفا به خاطر اینکه فکر می‌کند عادلانه نیست سرپیچی کند. اطاعت کردن یا نکردن از قانون موضوع دیگری است که لازمه‌اش دانستن روند قانون‌گذاری است. ولی موضوع بحث ما چیز دیگری است: اگر ما می‌دانیم که قانون به خودی خود همیشه عادلانه نیست، باید به این علت باشد که ما می‌دانیم چه چیزی عادلانه است، یا اینکه چه چیزی عدالت ایده‌آل است و تفاوتش با عدالت نهادینه چیست. پس ما تصوری از عدالت ورای قانون، عدالتی که برایش قانونی وجود ندارد، عدالتی که مشمول قانون نیست، داریم». او آغاز عدالت را در این می‌داند که شخص بداند هیچ‌گاه به اندازه کافی عادل نیست: «کسی که ادعا می‌کند عدالت خود را اجرا می‌کند در واقع تصور خود را از عدالت دارد و من باید این را اضافه کنم که این اندیشه کاملا اشتباه نیست. این ادعا به آن تصوری برمی‌گردد که بر اساس آن هر شخصی جایگاه عدالت است، جایگاهی که عدالت درباره‌اش باید رعایت شود. عدالت عملا در رابطه با دیگران شکل می‌گیرد. من دیگری هستم در رابطه با تو، همانطور که تو دیگری هستی در رابطه با من. تا آن‌جایی که من فقط من هستم، در امکاناتم برای فکرکردن، برای فهمیدن و برای آگاهی از اینکه حق دیگران چیست، یا حق تو چیست، محدودیت دارم. من به تنهایی قادر به تصمیم‌گیری درباره اینکه چه چیزی برای تو و برای دیگران عادلانه است، نیستم.» در سخنرانی دیگری تحت عنوان «زیبایی» می‌گوید: «موضوع بحث در اینجا نفس زیبایی است نه چیز زیبا یا زیبارو آن‌طور که بعضی اوقات مرد یا زن زیبایی را یک زیبایی می‌نامیم. وقتی می‌گوییم یک زیبایی وجود دارد، به یک زیبایی خاص اشاره می‌کنیم که شاید ربطی به نفس زیبایی نیز داشته باشد اما هنوز از خود زیبایی صحبت نکرده‌ایم. در زیبایی همیشه چیزی نگران‌کننده وجود دارد. اگر زیبایی فقط به سادگی لذت‌بخش نبوده، بلکه لذت‌بخش بودنش به صورت یک ندا که ورای لذت می‌رود ظاهر می‌شود، این به این خاطر است که زیبایی ما را نگران می‌کند.» این سخنرانی‌ها که در آنها از موضوعات به ظاهر ناهمگونی صحبت می‌شود- از افلاطون تا شوارتزنگر، از کانت تا کاراواجو، از بارت تا هری پاتر- همه شاهدی بر تعهد نانسی نه تنها به فلسفه بلکه به فرهنگ در معنی عام آن است. خواننده این کتاب می‌آموزد که چگونه یک متفکر بزرگ، بدون استفاده از زبان فنی و بدون اشاره به پیش‌فرض‌های مشترک، مباحث مهمی چون عدالت و عشق را بررسی می‌کند بدون آنکه انسجام و موشکافی را قربانی روشنی بیان کند. با کنار گذاشتن ارجاعات فنی و مرعوب‌کننده به فیلسوفان پیشین، نانسی قادر به تمرکز کردن روی آن چیزی است که واقعا مهم است: تفکر. نانسی در این سخنرانی‌ها از مخاطب خود می‌خواهد آنچه را که به زبان نمی‌آید تفکر کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.