فلسفه در خدمت زندگی

«تجربه و هنر زندگی» مجموعه‌ای است که توسط نشر گمان و به سرپرستی و سرویراستاری خشایار دیهیمی تاکنون شش شماره از آن وارد بازار نشر شده است. در بخشی از مقدمه‌‌ای که دیهیمی بر این مجموعه نوشته آمده است: «فلسفه فقط رشته‌ای دانشگاهی نیست که در دانشگاه خوانده شود. فلسفه به همه تعلق دارد و همه ما از کودکی سوالاتی طرح می‌کنیم که جنبه فلسفی آشکاری دارند. این سوال‌ها و پاسخ‌های آنها «راه زندگی» هرکس را معین می‌کنند. این مجموعه به مسایلی فلسفی از همین دست می‌پردازد که همه ما به‌نوعی در زندگی با آن مواجهیم، از سوال‌های کلی گرفته تا «معنای زندگی» و «خوشبختی» تا مسایل جزیی‌‌تر نظیر درد، بیماری، ترس، ملال، زندگی روزمره، حسد، عشق، مرگ، بخشودن و... متاسفانه در کشور ما نظر اغلب نویسندگان و مترجمان فلسفه معطوف به کتاب‌های نظری سیستماتیک است، ‌کتاب‌هایی که خوانندگان احساس می‌کنند که نویسنده‌اش اصلا تلاشی نمی‌کند تا زندگی را با همه آشوب‌هایش، ‌پوچی‌هایش، دردهایش، خوشی‌هایش، سرخوردگی‌هایش، ‌اضطراب‌هایش و خلاصه فراز و نشیب‌هایش درک کند، ‌درگیرشان شود و ما را نیز همراه با خودش درگیرشان کند. ما لبه پرتگاهی دوسویه کشانده شده‌ایم. یک‌سویش یا وانهادن فلسفه یا صرفا تبدیل این کتاب‌ها به کتاب‌های بالای تاقچه‌ای برای قمپز در کردن است و سوی دیگرش روی‌آوردن به کتاب‌های به اصطلاح «زرد» به قلم افرادی است که پاسخ‌هایی دم‌دستی به این سوال‌ها می‌دهند. زبان کتاب‌های این مجموعه فنی نیست و همگان می‌توانند آنها را بخوانند.» کمونیسم رفت، ما ماندیم و حتی خندیدیم «کمونیسم رفت، ما ماندیم و حتی خندیدیم» عنوان جلد یکم از مجموعه «تجربه و هنر زندگی» اثر «اسلاونکا دراکولیچ» است که با ترجمه رویا رضوانی منتشر شده است. «قهوه را که نمی‌شود تنهایی خورد»، «پیتزا در ورشو، کیک در پراگ»، «آرایش و دگر مسایل حیاتی»، «یاد اولریکه، در این شب زمستان»، «و اما رخت‌شویی»، «عروسکی که پیر شد»، «عقبگرد، پیش به سوی گذشته»، «رودررو با مامور سانسور» و «استعداد غریب تقسیم سلولی آپارتمان‌های ما» از بخش‌های این کتاب به شمار می‌آید. «کمونیسم رفت، ما ماندیم و حتی خندیدیم» با مقدمه‌ای به نام «امر سیاسی یعنی امر پیش‌پا‌افتاده» به موضوعاتی مانند کمونیسم در اروپای شرقی با تمرکز بر سرگذشت زنان یوگسلاوی در دوران سیاست و حکومت کمونیسم در این بخش از اروپا می‌پردازد. «اسلاونکا دراکولیچ» روزنامه‌نگاری کروات است. در بخشی از این کتاب می‌خوانیم: «زندگی زنان به هیچ‌وجه زندگی هیجان‌انگیزی نیست و در واقع خیلی هم معمولی و ملال‌آور است؛ اما می‌تواند به همان اندازه تحلیل‌های تئوریک سیاسی پایان‌ناپذیر، وضعیت سیاسی یک مملکت را توضیح دهد. من با زنان در آشپزخانه‌هایشان نشستم و به داستان زندگی‌شان گوش دادم و آنها از زندگی‌شان، ‌از بچه‌هاشان و از مردان‌شان برایم حرف زدند و من دیدم طرح کلی زندگی‌هامان تقریبا عین هم است». بخشودن دومین جلد از مجموعه «هنر و تجربه زندگی» در نشر گمان، به انتشار کتابی تحت عنوان «بخشودن» به قلم ایوگارارد و دیوید مک ناتون اختصاص یافته که با ترجمه و ویراستاری خشایار دیهیمی به چاپ رسیده است. مباحث حقوقی و اجتماعی مربوط به پدیده بخشش به خصوص در مواردی که انسانی کشته شده است و فواید و ضررهای چنین رویکردی در این کتاب بررسی شده است. در توضیح آن می‌خوانید: «در این کتاب ما نخست به دنبال رسیدن به فهمی روشن‌تر از این هستیم که بخشودن و گذشت چیست و البته در ضمن، فهمیدن اینکه بخشیدن چه چیزی نیست و بعد می‌خواهیم وارسیم که چه هنگام بخشودن روا و موجه نیست و چه هنگام بخشودن روا و موجه و حتی شاید بر ما فرض و واجب است. سعی ما این است که دلایلمان برای بخشودن و نبخشودن تا جایی که ممکن است واضح و روشن باشد و سوال‌هایی را پیش کشیم که هرکس در حقش بدی و ظلمی شده است از خودش می‌پرسد و می‌اندیشد که چه واکنشی باید نشان دهد. این سوال‌ها بی‌تردید شامل حال همه ما می‌شود.» جهان عقلانی چهارمین جلد از این مجموعه کتابی تحت عنوان «بنیانی علمی برای جهان عقلانی» است. نویسنده این کتاب پل دیویس است و توسط محمدابراهیم محجوب ترجمه شده است. این کتاب 9 فصل دارد که عبارتند از «عقل و عقیده»، «آیا جهان می‌تواند خود را بیافریند؟»، «قواعد طبیعت چیستند؟ »، «ریاضیات و واقعیت»، «جهان‌های واقعی و جهان‌های مجازی»، «راز ریاضی»، «چرا جهان چنین است که هست؟ »، «جهان صانع» و «رمز و راز در ژرفنای جهان». در معرفی کتاب آمده است: «آن مضمون محوری که من در این کتاب کاویده‌ام این است که از رهگذر علم، ما انسان‌ها می‌توانیم دست‌کم بخشی از راز دهر را دریابیم. ما بخشی از رمز کیهانی را گشوده‌ایم. اینکه چرا باید چنین باشد، اینکه چرا نوع بشر باید حامل آن نور عقلانی باشد که کلید جهان را فراهم می‌آورد، معمایی است ژرف. با این همه، ما فرزندان کائنات، ما ذراتِ زنده‌وار غبارهای کیهانی، می‌توانیم درباره سرشت همان کائنات بیندیشیم، حتی تا آنجا که بتوانیم سرکی به قواعدی بکشیم که کائنات بر اساس آنها می‌چرخد. اینکه ما چگونه به این بعد کیهان پیوند خورده‌ایم، راز درونِ پرده است. در عین حال این پیوند قابل انکار نیست.» فلسفه ترس پنجمین مجلد این مجموعه، کتاب «فلسفه ترس» نوشته «لارس اسوندسن» و ترجمه و ویراستاری خشایار دیهیمی است. این کتاب هفت‌فصل دارد که عناوین آنها، خود گویای مباحث منتشرشده در آن است: «فرهنگ ترس»، «ترس چیست؟»، «ترس و خطر؛ ریسک»، «جذابیت ترس»، «ترس و اعتماد»، «سیاست ترس» و «فراسوی ترس». در این کتاب اسوندسن به بررسی جنبه‌های مختلف احساس ترس و تاثیرات اجتماعی آن پرداخته، آنچنان‌که در بخشی از این کتاب می‌خوانیم: «ترس یکی از مهم‌ترین عوامل قدرت است، و کسی که بتواند در جامعه سمت و سوی ترس را معین کند، قدرت زیادی بر آن جامعه پیدا می‌کند. شاید بتوان همصدا با آگامبن گفت که ما امروزه همیشه در یک حالت اضطرار زندگی می‌کنیم که در آن یادآوری خطرهای جدی تقریبا نقش ورق حکم یا برگ برنده را دارد و این ورق چیزی را که می‌برد، حقوق دموکراتیکِ به رسمیت شناخته شده است.» مرگ «مرگ» ششمین مجلد از مجموعه فوق است که «تاد می» آن را به رشته تحریر درآورده و توسط رضا علیزاده ترجمه شده است. متن این کتاب به مسایل مربوط به تاثیر مرگ بر ذهن و روح بشر پرداخته و سرفصل‌های «کنار آمدن با مرگ»، «مرگ و نامیرایی»، «زیستن با مرگ» و در پایان مطالبی برای بررسی بیشتر را مطرح کرده است. در بخشی از توضیح کتاب آمده است: «ساده‌ترین و معمولی‌ترین راه خلاص شدن از کابوس مرگ، فکر نکردن به آن است. شبیه آن غژغژ ضعیفی است که گاهی از ماشین‌مان می‌شنویم... اما مرگ را نه می‌توان علاج کرد و نه کنترل. خیره‌شدن به پرده نمایش در آن بالا، مانع از افتادنش نمی‌شود. فکرکردنِ مدام به مرگ، به امیدِ دفع خطر آن، مثل کار آدم‌های وسواسی است که دایما دست‌های‌شان را می‌شویند. آنها همیشه احساس می‌کنند کثیف و ناپاکند و امیدوارند که شستن و آب‌کشیدنِ کافی تهدید آلودگی را برطرف کند. اما میکروب هم مانند مرگ، همیشه با ماست. هیچ مناسک و آدابی نیست که تهدیدِ آنها را رفع کند، یا چیزی که به ما اطمینان بدهد فاصله‌ای میان ما و آنها وجود دارد.»