|

فلسطين، بخش هضم‌ناشدني جهان ماست

سهند ستاری

«اگر آیشمن فکر می‌کرد دست به جنایت نمی‌زد» هانا آرنت، آیشمن در اورشلیم «چرا بار دیگر در غزه کشتار به‌راه افتاده است؟» عجله نکنید؛ راه برای در هاله ابهام پیچیدن حقیقت بسیار است. خصوصا در «جهان کنترل‌شده»ای که تمام ساکنانش همواره در یک وضعیت استثنایی به‌سر می‌برند. چراکه در این جهان پرسش از کشتار و مناسبات آن با تفکر همواره می‌تواند به امری مبتذل بدل شود: «ابتذال تراژدی کشتار.» همان چیزی که این ‌روزها با منطق حقیقی تکرار بار دیگر در غزه اتفاق می‌افتد. می‌پرسید ریشه این ابتذال کجاست؟ بازهم عجله نکنید؛ ریشه این ابتذال را می‌توانید در گریزگاه‌های شرم‌آورتری دنبال کنید اما عجالتا از بلاهت و بداهت این پرسش بپرسید؛ از زمانی که کشتار رو می‌آید تا به «منطق حقیقی تکرار» گره بخورد. برای وجدان‌های معذب، پاسخ این پرسش همانقدر بدیهی و روشن است که از آنها بپرسیم چرا اسراییل باید وجود داشته باشد؟ یا حتی چرا باید به شمار ملت‌های جهان یکی دیگر اضافه می‌شد؟ از 1948 تا امروز، حملات متناوب و وحشیانه اسراییل به نوار غزه و اراضی فلسطینی که هربار با توسل‌به‌زور و سرمایه و به میانجی کوفتن بر طبل پوشالی «سیاست ملی-نژادی» شکل می‌گیرد، خود را در عنان‌گسیختگی پدیده تکرار گرفتار کرده است. این‌بار نیز مانند جنایات پیشین و به لطف وساطت بنگاه‌ها، آژانس‌ها و دیده‌بان‌های حقوق بشری، تنها اجازه داده شده تمام جنازه‌ها عادلانه شمرده شوند هرچند همین مردگان تا زمانی که زنده بودند با حکم تقسیم‌بندی زمان و مکان هیچ‌گاه شمرده نشده بودند. تصور اینکه جنگ و کشتار در غزه همچون جنایات دیگر در این منطقه صرفا امری دلخراش است بسان شانه‌خالی‌کردن از پرسش‌های امر اخلاقی در قبال مساله شر است. با اینکه «انباشت اجساد» فلسطینی‌ها می‌تواند منطق متناقض مرز را تا انتها پیش ببرد، اما نمی‌تواند همان مرزها را به درون خود کشیده و از آن خود کند. آن سوی مرز برای دیگری است و «جنایت»، خود را در حدفاصل این «خط» بروز می‌دهد. اما به رغم تلنبار شکست‌ها برای نسلی که شاهد یک اتفاق تکراری است، کشتار متناوب در غزه، یکی از ضرورت جهان سرمایه را رو آورده و پیوند ناگسستنی آن با دولت را آشکار کرده؛ رابطه‌ای دوسویه میان ضرورت و جنایت. رابطه‌ای که امروز در غزه بدیهی به نظر می‌رسد و از فرط دیده‌شدن دیگر دیده نمی‌شود. با این حال نگران نباشید؛ این‌بار نیز پس از چند روزی که آمار کشته‌ها بالا گرفت، آتش‌بس اعلام خواهد شد تا همچنان ضرورت تکرار این واقعه برای «منطق تکرار مسلط» به قوت خود باقی بماند. برای از اعتبار‌انداختن مقاومت مردم فلسطین نیز به حکم تکرار یک واقعه، چند موشک برای چندین روز رد و بدل می‌شود و در حالی‌که همچنان صورت‌های پوشیده‌شده با پرچم و چفیه، سنگ را تنها سلاح مقابله و مبارزه می‌دانند بنگاه‌های حقوق‌بشری شروع به بازاریابی رسانه‌ای کرده و آتش‌بس اعلام می‌شود و مثل همیشه پس از شمارش جنازه‌ها و با خفه‌کردن سکوت مادران غزه، خبر آتش‌بس سرساعت به مصرف رسانه‌ها می‌رسد و بار دیگر نشان می‌دهند کشتار مردم در غزه امری تکراری است. اما این روایت تکراری، نمی‌تواند سیاست واقعی در فلسطین را نفی کند: سیاست واقعی در فلسطین مبارزه و مقاومت در برابر اشغال است. شاید در نگاه اول چنین به نظر برسد که حتی احتمال رخ‌دادن یک اتفاق تکراری، آن چیز را به امری تکراری بدل می‌کند، چه رسد به تکرار متناوب آن واقعه. اما به‌هیچ‌عنوان نمی‌توان اتفاقی را که چندروز به طول می‌انجامد و در ظاهر نمونه تکراری کشتار و جنایت‌های قبلی در غزه است به‌مثابه اتفاقی تکراری تلقی کرد؛ چراکه در واقعیت، با عنان‌گسیختگی تکرار یا به عبارتی بهتر با تکرار کشتار روبه‌روییم که همانا سویه پارادوکسیکال منطق تکرار در غزه است. از این حیث، جهان استوار بر تجربه امر تکراری جهانی دوزخی است. آنچه در غزه رخ می‌دهد شاید در نگاه اول امری تکراری باشد و تمام تلاش اسراییل برای ثبت امر تکرارپذیر است اما در حقیقت تکرار و تفاوت برجای‌مانده میان دو تکرار برای تحقق‌بخشیدن به امری متفاوت است. آنچه در هر تکرار اتفاق می‌افتد متضمن تفاوتی است که شکاف امر یکسان را فاش می‌کند و کل توپر وضعیت را متلاشی می‌کند. فراموش نکنید برخلاف ادعاهای خنده‌دار بی‌طرفانه و به میانجی «منطق تکرار»، غزه صرفا در گورستان آرشیو رسانه‌ها چال نشده و نخواهد شد و همچون حقیقتی راستین و خونین بر جای خواهد ماند؛ چراکه اتفاقات غزه به‌هیچ‌روی امری تکراری نیست و باید از فروکاستن مساله کشتار فلسطینی‌ها به یک امر اخلاقی توخالی و بی‌طرفانه و همچنین از بدل‌شدن‌اش به هیاهوهای گنگ و بی‌تاثیر و البته سودجویانه حقوق‌بشری جلوگیری کرد. آنها از 1948 تا امروز در تکراری متناوب فلسطینی‌ها را می‌کشند تا کار این سرزمین را تمام کنند؛ اما فلسطین ادامه دارد. آنها «تفنگ شهیدان به خاک افتاده را» برمی‌دارند تا سرزمین انقلاب و اشغال را به رخ ملتی بکشند که با قهوه و آرامشی زشت، کشتار غزه را تماشا می‌کنند و کیف می‌برند و نابودی فلسطین را انتظار می‌کشند. فاشیست‌های یهودی، قهوه‌به‌دست «راه‌حل نهایی» می‌دهند تا شاید این تکرار را در تاریخ به قاعده بدل کنند. اسراییل با تمام دم‌ودستگاه ایدئولوژیک‌اش سعی دارد امکان تکرارناپذیربودن وضعیت را به تعویق بیندازد. آنها با کمک رسانه، تمام زور خود را می‌زنند وضعیت را تکراری جلوه دهند تا مبادا «سیاست» ظهور کند؛ چراکه سیاست اعلام‌کننده نوعی امکان تکرارناپذیر است و این با منطق تکرار کشتار و اشغال در غزه سازگار نیست. از این‌رو، دعوا بر سر ایجاد وقفه و گسست در تکرار است؛ چه تکرار کشتار، چه تکرار غصب و اشغال. از این‌رو، اگر با نگاهی کژ به آنچه در غزه اتفاق می‌افتد، بنگریم -فارغ از حمایت دولت‌ها از هر سوی مرز- «غزه» در تقابل با «تکرار مسلط» از نوعی تکرار از آن خودکننده سخن می‌گوید. فلسطینی‌ها با همین منطق می‌کوشند حقیقت‌شان را نه در قالب کلیتی توپر بلکه با «عمل به‌یادآوردن» زور کنند. مساله ایجاد توقف و گسست در این تکرار است نه حلواحلواکردن این تکرار با هر منطقی. خواه‌ناخواه، این‌بار نیز همچون گذشته پس از چند روز با اخباری جدید، این اتفاق فراموش می‌شود، اما تاریخ می‌ماند و سکوت مادران. مادرانی که همچون وطن و سرزمین‌شان زاینده‌اند و شباهت میان آنها در جایگاه قربانی منفعلی است که امید را همواره برای اعلان جنگ در چنته دارند. اعلان جنگ برای آنها همانا به سان مقاومتی است که پژواکی از صدای صلح، اعتراض و حقشان است. چرا که حضور آنها مفهوم اسراییل را لو می‌دهد و به ما می‌گوید درست حدس زدید؛ شر همین جاست و این همان قوم برگزیده‌ای است که مسیح را از شورش انداخت. با این‌حال، از هرجا که بگذریم باز به فلسطین می‌رسیم. فلسطین همان بخش هضم‌ناشدنی جهان و وضعیت ماست!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.