|

محمدجواد حق‌شناس در گفت‌وگو با «شرق»:

مدیریت بحران «کهریزک»، به‌درستی انجام نشد

حسین سخندان: پیشگیری بهتر از درمان است. حال اگر بیماری رخ داد، تشخیص درست و مدیریت بیماری است که سبب بهبودی می‌شود. این چکیده کلام مدیرکل سیاسی وزارت کشور دولت اصلاحات است. محمدجواد حق‌شناس، به‌واسطه عضویت در شورای مرکزی حزب اعتماد ملی و مدیرمسوولی ارگان این حزب، چهره‌ای سیاسی- رسانه‌ای به‌شمار می‌آید. وی در گفت‌وگو با «شرق»، از زاویه‌ای دیگر به ماجرای «کهریزک» پرداخت که در ادامه می‌آید. ‌به‌عنوان یک کارشناس سیاسی و فردی که در مقطع رخداد «کهریزک»، مدیرمسوول روزنامه بودید، توقع آن رخداد را داشتید؟ نه. اتفاق ناگواری بود. به‌هرحال رویه معمول این است که در شرایطی که یک اعتراض در آن سطح رخ می‌دهد، مسوولان مربوطه نهایت دقت را برای مواجهه با آن صورت می‌دهند. به‌ویژه در زمینه برخورد با افرادی که بازداشت می‌شوند به‌دلیل اینکه عمدتا دارای گرایش و عقاید سیاسی یا صنفی بوده و از اقشار خاص جامعه به‌شمار می‌روند. ‌به‌هرحال دستور انتقال به بازداشتگاهی با شرایط «کهریزک»داده شده است. یکی از مشکلاتی که در آن سال داشتیم این بود که مدیران مربوطه آمادگی مدیریت بحران را نداشتند. در کشورهای دیگر اگر وقایعی رخ دهد که مقیاس آن حتی از سطح عادی هم کوچک‌تر است، برای مواجهه با آن کمیته‌های تخصصی شکل می‌گیرد. اما چه به‌لحاظ حجم و چه غیرمترقبه‌بودن، اگر شرایط بحران به خود بگیرد مجموعه‌های ملی مدیریت بحران در زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی تشکیل می‌شود تا با حداقل هزینه، آن واقعه مدیریت شود چراکه اعتراض در همه کشورها می‌تواند رخ دهد و موضوع عجیبی نیست. اتفاقات از این دست از لحاظ منشا حادثه به دو نوع تقسیم می‌شوند؛ حوادث طبیعی و دیگری حوادث اجتماعی که شکل متفاوتی به خود می‌گیرند. می‌توانید از این حوادث طبیعی مانند زلزله، گردباد، آتشفشان و سونامی یاد کرد. سونامی ژاپن رخ داد و تخریبی که در نیروگاه هسته‌ای ایجاد کرد، تبدیل به بحران اتمی شد که پس از چرنوبیل، نظیری نداشت و با مدیریت بحران این کشور، حداقل آسیب را در پی داشت. یا ایالات‌متحده که با گردبادها و توفان‌های متعدد مواجه می‌شود، با تشکیل سریع ستاد بحران در پی کاهش صدمات به مردم است. زلزله رودبار و بم و موارد اینچنین هم در ایران زلزله‌خیز، سبب تشکیل ستادهایی شده که معمولا با هماهنگی‌های بین دستگاهی در اینگونه موارد، واکنش لازم را صورت می‌دهند. به‌هرحال مواجهه با این بحران‌ها برعهده وزارت کشور است اما در حوزه مسایل اجتماعی، گاهی باید دستگاه‌های دیگر هم وارد شوند. موضوع تصادف جاده‌ای اگر در یک حجم و گستره بالا فرضا در یک بزرگراه پرتردد کشور رخ دهد مانند حادثه اتوبان قم یا حادثه سقوط هواپیما یا مثلا حادثه راه‌آهن نیشابور که ابعاد آن به طرح سوال نماینده مجلس از وزیر یا استیضاح هم منجر می‌شود، حوادثی است که جنبه غیرمترقبه دارد اما می‌تواند دامنه اجتماعی هم پیدا کند. برخی بحران‌های اجتماعی، پتانسیل تبدیل به فاز سیاسی و سپس به فاز امنیتی را دارد. وقایع سال 88 مجموعه‌ای از حوادث اجتماعی، سیاسی و امنیتی و این شرایط خاص را پدید آورد. شاید در بررسی وقایعی که معلول بودند تا علت، کمتر به این وجه از ماجرا توجه شده باشد. بسیار خب! واقعه «کهریزک» رخ داده اما مجموعه عوامل بسترساز این مساله چه بوده است؟ مدیریت بحران در نظام مدیریتی کشور، چندان مورد توجه قرار نگرفته بود و در آن مقطع خاص، بعضا تصمیماتی دیدیم که کارآمدی لازم را نداشت. ‌در کشورهای دیگر، واکنش به چنین اتفاقاتی چگونه است؟ اخیرا در کره، کشتی دانش‌آموزان در آن حادثه غرق شد و تا استعفای نخست‌وزیر پیش رفت این حادثه بزرگ است و آثار آن کل جامعه را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و حتی دنیا به آن حساس می‌شود. برای پیشگیری از تبعات اجتماعی، بررسی شد که کوتاهی صورت گرفته یا نه و چه میزان آن قابل پیش‌بینی بوده است. وقتی مشخص شد مدیریت مناسبی صورت نگرفته است، عده‌ای احساس مسوولیت می‌کنند و چون نمی‌توانند افکار عمومی را قانع کنند استعفا می‌دهند. مسوولان کشتی هم از کاپیتان و ملوانان محاکمه شده و مسوولانی که غیرمستقیم درگیر بودند استعفا می‌دهند. اما در حوادث 88 با وجود آنکه یک مساله اجتماعی رخ داد، وزارت کشور به‌عنوان یکی از بخش‌های اصلی کنترل‌کننده این حوادث، کجای کار بود؟ یا خود رییس‌جمهور که مسوول امنیت کشور است آیا به سمت مهار و مدیریت بحران رفت؟ فارغ از اینکه او یک کاندیدا بود اما در همان مقطع، رییس‌جمهور هم بود و باید بین این دو سمت، تفکیک قایل می‌شد. سخنان علی مطهری در مورد نوع مواجهه‌ای که تندروهای موسوم به دلواپس در رابطه با مسایل 88 دارند که قایل به بررسی مسوولیت احمدی‌نژاد در آن مقطع است، ناظر بر همین مسوولیت است. اما در سوی مقابل، آقای هاشمی به‌عنوان یکی از نیروهای سرد و گرم‌چشیده سیاسی در آخرین خطبه نماز جمعه خود، تلاش می‌کند راه‌حلی بینابین ارایه کند تا بتوان فضا را کنترل کرد و از آسیب بیشتر پیشگیری کرد. ‌گویا قبل از مداخله و دستور رهبری برای تعطیلی «کهریزک»، قرار بر تعطیلی این بازداشتگاه بوده است. یادم می‌آید در همان مقطع برای پرونده‌ای می‌رفتم دادسرای تهران و شنیدم آوایی، رییس کل دادگستری از قبل نامه داده بود به مرتضوی که «کهریزک»، شرایط استاندارد ندارد و بابد پلمب شود اما موقعیت مرتضوی به‌گونه‌ای بود که تمکین نمی‌کرد. نظارت‌ناپذیری و عدم رعایت قانون، متاسفانه چنین حادثه تلخی را پدید آورد. به‌هرحال اگر رهبری دستور تعطیلی صادر نکرده بودند، برخوردی هم صورت نمی‌گرفت. دلیل ندارد در تمام مباحث اینچنین، بالاترین مقام نظام وارد شود. خود سیستم‌های ذیربط با ابزارهای لازم می‌توانند برخورد صورت دهند. ‌اما مرتضوی به‌هرحال محاکمه شد. من فکر می‌کنم در این بخش باید مجلس جدی‌تر برخورد می‌کرد و مانع رفتن مرتضوی به تامین اجتماعی می‌شد که منجر به تقابل دولت و مجلس شد. فکر نمی‌کنم به سمتی برویم که روی مساله مرتضوی چشم ببندیم. او با وجود آنکه تعلیق شده بود و متهم ردیف اول «کهریزک» بود، رییس تامین اجتماعی شد و این باور را ایجاد کرد که چهره‌ای غیرقابل دسترسی است. به‌هرحال دادگاه حکم داده و با اعتراض خانواده جانباختگان، پرونده به دیوانعالی کشور رفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.