نسل جدید سوختهای زیستی در راهند
جلبکها و مقولهای بهنام انرژی
عبدالله مصطفایی . کارشناس پژوهش، پژوهشگاه نیرو
سوخت زیستی جلبکی یا اصطلاحا سوخت جلبکی، یکی از جایگزینهای سوخت فسیلی است که از ماده طبیعی جلبک به دست میآید. تاکنون شرکتها و دولتهای زیادی بر این سوخت متمرکز شدهاند تا هزینههای سرمایهگذاری و عملیاتی تولید را تا آن حد کاهش دهند که تولید این سوخت قابل رقابت با سوختهای فسیلی باشد. در اصل، سوخت جلبکی و دیگر سوختهای زیستی هنگام احتراق کربن دیاکسید آزاد میکنند و از این لحاظ، شبیه سوختهای فسیلی هستند، ولی این تفاوت را دارند که این کربن دیاکسید را قبلا خودشان هنگام عملیات فتوسنتز یا رشد گیاه، از اتمسفر جذب کردهاند و این یک مزیت است. بحرانهای انرژی و غذا، دو محرک اصلی به حساب میآیند که دانشمندان را به سوی تحقیقات روی جلبکها سوق دادهاند. یکی از نکات جالب آن است که جلبک هنگام رشد، کمترین تاثیر منفی را بر منابع آب دارد و میتوان آنها را در آبهای شور و حتی فاضلاب نیز عملآوری کرد و دیگر آنکه این سوخت جلبکی قابل تجزیه بیولوژیکی در طبیعت است و انتشار ناخواسته آن دارای کمترین اثرات مخرب بر اکوسیستم است. وزارت انرژی آمریکا برآورد کرده است که اگر در آمریکا سوخت جلبکی با تمامی سوختهای نفتی جایگزین شود،
به حدود 39هزار کیلومترمربع زمین نیاز است که این حدود 4/0درصد از مساحت آمریکا را به خود اختصاص خواهد داد. این مساحت حدود یکهفتم زمینهای زیر کشت ذرت در آمریکا خواهد بود. طبق برآوردها، انتظار میرود که در سال 2018 قیمت سوختهای جلبکی با دیگر سوختهای فسیلی برابری کند و از این رو شرکتهای نفتی شدیدا به این موضوع علاقهمند شدهاند و به انحای مختلف سعی در ورود به این عرصه از تحقیقات دارند. ایده اولیه استفاده از جلبکها به سال 1942 بازمیگردد که دانشمندان از امکان استفاده از لیپید موجود در جلبک، بهعنوان غذا یا سوخت سخن راندند. بعد از جنگ جهانی دوم، کشورهای آمریکا، آلمان، ژاپن، انگلستان و اسراییل تحقیقاتی را در زمینه روشهای رشد انواع جلبکها، بهخصوص گونه کلرلا انجام دادند. بحرانهای نفتی دهه 1970 باعث شد که به این مقوله نگاهی جدید و عمیق شود و آمریکا برنامهای را در 1978 برای این موضوع آغاز کرد که طی 18 سال، حدود 25میلیوندلار را به خود اختصاص داد تا سوختی مشابه سوختهای فسیلی حاصل شود. برای این برنامه حدود سههزار گونه جلبک از اقصی نقاط کشور جمعآوری و مشخصات آنها ثبت شد. در گزارش نهایی این برنامه ذکر شده
است که میتوان با مهندسی ژنتیک، بر بسیاری از محدودیتها فایق آمد. قیمت برآوردشده برای هر بشکه سوخت جلبکی، بین 186-59 دلار بود که نمیتوانست با قیمت 20دلاری نفت در آن سالها مقابله کند و از این رو برنامه متوقف شد. ژاپنیها در دهه 1990 بهدنبال این بودند که از جلبک برای تثبیت کربن دیاکسید موجود در دود نیروگاهها استفاده کنند. بعضی از کشورها نیز بهدنبال تولید هیدروژن، متان یا حتی متانول از جلبک بودهاند و برخی نیز تولید داروها و کرمهای آرایشی را در دستور کار خود دارند. البته هرچند آن برنامه به کنار نهاده شد، ولی سازمانها و شرکتهای دولتی و خصوصی زیادی در آمریکا، هنوز در این زمینه فعالیت دارند. در همین راستا با بالارفتن قیمت نفت، تحقیقات در استرالیا، اروپا، زلاندنو و حتی خاورمیانه نیز روی جوانب مختلف این ماده انجام میپذیرد. باید توجه داشت که جلبک نسبت به دیگر گیاهان، رشد بسیار سریعتری دارد و طی یک دوره یک تا 10 روزه میتواند رشد کند و این رشد را میتواند حتی در مناطق بیابانی نیز انجام دهد و اصطلاحا در تقابل با محصولات کشاورزی نیست. همانگونه که ذکر شد شرکتهای زیادی در سطح بینالمللی به پژوهش در زمینه
سوختهای جلبکی مشغولند که در مقاله «پالایشگاه جلبکهای شیرین» روزنامه «شرق» مورخ 11/11/90 تعدادی از این فعالیتها بیان شده است. در کشورمان نیز فعالیتهای متنوعی در مراکز مختلف انجام پذیرفته است. یکی از این امور، راهاندازی پروژه ملی میکروجلبکها در مقیاس صنعتی در دهکده دانایی خلیجفارس است. چندی پیش رییس پارک فناوری خلیجفارس درباره مکانیسم تولید سوخت زیستی از ریزجلبکها در خبرها گفته بود که در هر استخری که این ریزجلبکها کشت داده میشوند کربن دیاکسید و مواد مغذی وجود دارد. در این استخرها برای آنکه مواد تهنشین نشود، نوعی چرخش دایمی آب وجود دارد. سپس این توده زنده به روشهای خاصی برداشت و به واحد عصارهگیری منتقل میشود. در واحد عصارهگیری تحت فشار از این توده سلولی آبگیری و پس از آن، روغن ریزجلبکها استخراج میشود. میزان چربی این ریزجلبکها بیش از ۵۰درصد وزن هر گونه است که پس از مرحله جداسازی، ابتدا میزان چربی تثبیت و از اکسیدشدن آن جلوگیری شده و درنهایت روغن بهدستآمده به سوخت زیستی تبدیل میشود. بنا بهگفته وی از هر ۲۸۰ تن سوخت زیستی که از هر هکتار از این ریزجلبکها به دست میآید، ۱۴۰هزار لیتر
بیودیزل و از نشاسته سلولی آنها که همان لاشه جلبکهاست، ۲۵۶هزار لیتر بیواتانول تولید میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.