|

ضرورت تولید سوخت‌های زیستی مایع در ایران

پیش از اجبار، آغاز کنیم

برات قبادیان . رییس مرکز تحقیقات بیوانرژی دانشگاه تربیت‌مدرس

اگر بخواهیم به استفاده از «MTBE» و گوگرد برای بهسوزی بنزین و گازوییل ادامه دهیم، وضعیت سرطان، آسم و آلرژی در کشور روند افزایشی خواهد داشت؛ بنابراین ناچار هستیم در سوخت مصرفی کشور، بیواتانول و بیودیزل را جایگزین «MTBE»و گوگرد کنیم که این کار فقط با عزم ملی امکان‌پذیر است، البته بهتر است پیش از اینکه مجبور شویم، به این سمت حرکت کنیم. در صورت بهره‌برداری از سوخت‌های فسیلی با روند کنونی، زغال‌سنگ تا 200سال آینده، گاز تا 55سال و نفت در عرض کمتر از 50سال دیگر تمام می‌شود. از مشکلات دیگر تکیه به سوخت‌های فسیلی، می‌توان به پایان‌پذیری سوخت‌های فسیلی، نوسان قیمت در بازار و عدم توزیع یکنواخت سوخت‌های فسیلی در دنیا اشاره کرد. این مشکلات موجب شده است که کشورها به سمت منابع جایگزین سوخت‌های فسیلی حرکت کنند. استخراج، انتقال و مصرف زغال‌سنگ به‌عنوان شکل جامد سوخت، آلودگی بسیاری ایجاد می‌کند و برای استفاده از سوخت‌های گازی نیز مجبور به صرف هزینه‌های زیاد برای زیرساخت‌های توزیع، انتقال و تبدیل آن هستیم؛ همچنین از یک میلیارد خودرویی که در دنیا وجود دارد فقط 12میلیون آنها گازسوز هستند. با یادآوری اینکه تشکل‌های غیردولتی در دنیا به صورت فعالانه درصدد چاره‌جویی برای حل مشکلات ناشی از سوخت‌های فسیلی هستند، انتظار می‌رود محققان و دانشگاهیان در یک سطح و دولت‌ها در سطحی کلان، به دنبال جایگزین‌کردن سوخت‌های فسیلی باشند. جایگزینی بنزین وارداتی با مشتقات بنزینی تولید پتروشیمی داخل کشور طی هشت سال اخیر، موجب افزایش آلودگی‌های زیست‌محیطی شده است. در حدود 2/1لیتر انرژی مصرف می‌کنیم تا یک لیتر بنزین تولید کنیم. در ایران برای افزایش عدد اکتان بنزین به منظور بهسوزی آن در گذشته به بنزین «تترااتیل سرب» اضافه می‌کردند و امروز از «MTBE» (متیل ترشیاری بوتیل اتر) استفاده می‌شود که به دلیل سرطان‌زایی، استفاده از آن در بسیاری از کشورها منسوخ‌شده است. گازوییل تولید داخل، گوگرد بسیار زیادی دارد. طبق استاندارد یورو5، میزان گوگرد در گازوییل، باید کمتر از PPM15 (یا 15میلیگرم در یک کیلوگرم) باشد، ولی آزمایش‌ها نشان می‌دهد که به‌طور میانگین هشت‌هزار PPM است. وجود گوگرد در سوخت گازوییل از یک‌سو موجب روانکاری قطعات موتور و در نتیجه افزایش طول عمر آن شده و از سوی دیگر، باران‌های اسیدی تولید می‌کند. بنابراین اگر میزان آن را کاهش دهیم، عمر موتورها کاهش پیدا می‌کند. این در حالی است که با دودرصد بیودیزل می‌توان این میزان بالای گوگرد را از نظر روانکاری جبران کرد. همچنین با استفاده از پنج‌درصد بیواتانول به جای «MTBE» در بنزین، می‌توان ضمن کاهش قابل‌توجه آلاینده‌ها، عدد اکتان بنزین را افزایش داد. برزیل کشوری پیشرو در حوزه تحقیق و توسعه و به‌کارگیری سوخت‌‌های زیستی است.20درصد از خودروهای برزیل بیواتانول 85درصد و بقیه خودروها در این کشور از بیواتانول بالای 15درصد استفاده می‌کنند. بیواتانول، مشخصاتی شبیه بنزین دارد و حاوی 34درصد وزنی اکسیژن است، پاک می‌سوزد و آلاینده‌های بسیار کمتری نسبت به بنزین تولید می‌کند. برای تولید بیودیزل و بیواتانول به جای پالایشگاه، به بیوپالایشگاه نیاز داریم. علاوه بر این برای توزیع و انتقال آن نیازی به تغییر زیرساخت‌های موجود کشور وجود ندارد. بیودیزل از چربی‌های گیاهی و جانوری تولید می‌شود و با استفاده از گیاهان شوری‌پسند، قابل تولید هستند. چهاردسته از موادی که می‌توانند به بیودیزل تبدیل شوند، به ترتیب عبارتند از دانه‌های روغنی غذایی، گیاهان روغنی غیرخوراکی و خوراک دام، محصولات انرژی‌زا مانند جلبک و جلبک‌های تغییر ژنتیکی داده شده. در کشورمان در حوزه تولید بیودیزل فرصت‌سوزی بسیاری می‌شود، به گونه‌ای که سالانه یک‌میلیاردلیتر روغن خوراکی پسماند در ایران دورریز می‌شود، در حالی‌که امروزه در دنیا از جلبک‌ها برای تولید بیودیزل استفاده می‌شود که بازده خیلی زیادی هم دارند. در ایران هم دوهزارگونه جلبک شوری‌پسند وجود دارد، بنابراین ظرفیت بالایی برای تولید بیودیزل داریم. در کشور مالزی 13بیوپالایشگاه فعالیت دارند، به‌گونه‌ای که درآمد مالزی و اندونزی از بیودیزل، بیشتر از درآمد فروش نفت ایران است. در آفریقا، بیودیزل از جاتروفا تولید می‌شود که گیاهی شوری‌پسند است. در آلمان نیز بیودیزل از کلزای غیرخوراکی تولید می‌شود. باوجود اینکه در سال‏های اخیر پیشرفت‏های چشمگیری علمی و فناوری در زمینه توسعه تولید و کاربرد بیوگاز، بیودیزل و بیو‏اتانول به‌عنوان جایگزین سوخت‏های فسیلی آلاینده حاصل شده‏‌اند، اما در حوزه اجرا، تجاری‏‌سازی و اقتصاد، پیشرفت چندانی نداشته‌‏ایم. فقدان زیرساخت‏های حقوقی برای ملزم کردن دستگاه‌های مرتبط و مسوول به همکاری در این حوزه از مهم‏ترین مواردی است که قانونگذار باید به شکل ویژه به آن توجه کند. با وجود اینکه در بسیاری از زمینه‌ها تحقیقات به سطح پایلوت رسیده است، اما مراکز تحقیقاتی و پژوهشی به لحاظ محدودیت‏های قانونی نمی‌توانند پا را فراتر بگذارند. امیدواریم تصمیم‌سازان، سیاستگذاران و تصمیم‌گیران کشور برای حرکت در مسیر تولید بیوسوخت، اقدام فعالانه‌ای انجام دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.