|

نگاهی به دکترین سیاست خارجی آمریکا درباره عراق

بی‌رغبتی «اوباما» برای جنگ با «داعش»

بهاره محبی

مناقشه در عراق را می‎توان جدی‌ترین آزمون دکترین سیاست خارجی باراک «اوباما»، رییس‌جمهوری آمریکا به شمار آورد؛ دکترینی مبتنی بر کاهش شمار نیروهای نظامی در مناطقی که منافع واشنگتن آشکارا در تهدید است یا آمریکا و متحدانش در خطر هستند و در مقابل تاکید و میدان‎دهی بیشتر به متحدان یا دولت‎های خارجی. باراک «اوباما» بر اساس این دکترین بود که جلو اعزام نیروهای نظامی آمریکایی را به عراق گرفت و در مقابل اعلام کرد 300مشاور نظامی را برای کمک به دولت عراق به این کشور اعزام می‎کند. همچنین 200 نیروی نظامی را برای حفاظت از مراکز حساس و استراتژیکی چون فرودگاه بغداد به این کشور اعزام کرد. با این حال به اعتقاد منتقدان رییس‎جمهوری آمریکا، تصمیمات و اقدامات باراک «اوباما» از پیچیدگی لازم برای مقابله با تهدیدهایی که هرج‌ومرج عراق برای منافع ملی آمریکا ایجاد می‎کند، برخوردار نیست. جان بونر، سخنگوی مجلس نمایندگان و یکی از منتقدان جدی سیاست‎ خارجی «اوباما» در این‌باره می‌گوید: «به اعتقاد من عقب‎نشینی از صحنه جهانی یک گزینه نیست. این کار فقط متحدان آمریکا را تضعیف می‎کند و منجر به هرج‌ومرج بیشتر در صحنه بین‎الملل می‎شود؛ روندی که در نهایت آمریکایی‎ها را در معرض خطر قرار می‎دهد.» بری پاول، مشاور باراک «اوباما» و مدیر مرکز امنیت بین‎الملل در شورای آتلانتیک نیز هشدار می‎دهد عدم تمایل «اوباما» برای اقدام جدی (از جمله در عراق و سوریه) باعث شده تا این تصور در میان متحدان ایالات متحده ایجاد شود که آمریکا دیگر برای دفاع از منافع خاص خود تمایلی ندارد. روزنامه تلگراف به نقل از جیمز گلدگیر، رییس دانشکده خدمات بین‌‎المللی دانشگاه آمریکایی در واشنگتن، در این‌باره می‎نویسد: «گام نخست باراک «اوباما» چندان غیرمعمول نبود. آمریکا در حال حاضر بیشتر از 70 کشور جهان مشاور نظامی دارد اما مشاوره نظامی‌دادن به رییس‌جمهوری که نسبت به استفاده از ارتش بسیار محتاط است، کار راحتی نیست. اعزام مشاور به عراق کار بزرگی نبود. این اقدام یک اقدام بسیار حداقلی بود که به اعتقاد من نمی‎تواند تاثیر چندانی بر سرنوشت این کشور در آینده داشته باشد.» ناظران بسیاری می‎گویند اگرچه دولت آمریکا هرگز استفاده از گزینه حمله هوایی به مواضع «داعش» را رد نکرد، اما بسیار متعجب می‎شدند اگر «اوباما» اجازه این حمله را می‎داد. یک مقام ارشد دولت آمریکا که نخواسته نامش فاش شود به روزنامه «تلگراف» گفته حمله هوایی وقتی انجام می‎شود که «اوباما» اطلاعات دقیق و بهتری از شرایط امروز عراق داشته باشد. این در حالی است که به گفته برخی مقام‎های دولتی آمریکا، واشنگتن هنوز اطلاعات لازم برای انجام این حمله و هدف قراردادن مواضع «داعش» را ندارد. «اوباما» سال گذشته تصمیم گرفت برای خاتمه‌دادن به جنگ داخلی در سوریه دستور حمله هوایی به این کشور را صادر کند اما در مقابل از طرح روسیه برای نابودکردن تسلیحات شیمیایی حمایت کند. او هفته گذشته برای نخستین‌بار از کنگره خواست تا کمک 500میلیون‌دلاری به مخالفان میانه‎رو را تایید کنند. به اعتقاد «گلدگیر»، هدف رویکرد «اوباما» این است که نشان دهد تلاشش در جهت کمک به دولت عراق برای مقابله با شورشیان جهادی سنی است. از طرفی می‎خواهد به آمریکایی‎ها اطمینان دهد که نمی‎خواهد وارد جنگی دیگر شود. به‌ویژه اینکه خود روزگاری از منتقدان جدی جنگ آمریکا در عراق بود. این کارشناس آمریکایی می‌گوید: ««اوباما» می‎خواهد مطمئن شود که وقتی کاخ‌سفید را ترک می‎کند پرونده هر دو جنگ عراق و افغانستان برای آمریکا بسته شده است. به همین دلیل او هیچ تمایلی ندارد که بخواهد این کشور را وارد جنگی دیگر کند.» با این حال یک استثنا در دکترین باراک اوباما به چشم می‌خورد؛ مداخله نظامی در لیبی در سال 2011 میلادی. البته در این مورد نیز آمریکا در گام نخست تلاش کرد تا متحدان خود را برای سرنگونی معمر قذافی ترغیب کند و هیچ نیروی آمریکایی برای جنگ زمینی به این کشور اعزام نشد. اگرچه «اوباما» از عملکرد دولت خود در جنگ لیبی دفاع کرده و آن را یک پیروزی خوانده اما شرایط لیبی سه‌سال پس از سقوط قذافی هنوز آشفته و بی‌ثبات است. این هرج‌ومرج در سال 2012 میلادی منجر به قتل سفیر آمریکا در بنغازی و سه آمریکایی دیگر شد. ریک برنان، کارشناس علوم سیاسی دراین‌باره می‎گوید: «عدم تمایل «اوباما» به تکرار جنگ عراق و افغانستان نوعی رویکرد فلسفی در حوزه امنیت بین‎الملل است و از یک باور فلسفی نشات می‌گیرد. رویکرد «اوباما» استفاده نکردن از نیروی نظامی نیست بلکه ارایه کمک‌ از مسیرهای غیرنظامی و مجبورکردن دیگران به مشارکت بیشتر برای یافتن راه‎حل‎ است.» آنتونی کوردسمن، کارشناس مرکز مطالعات استراتژیک بین‌المللی در واشنگتن می‎گوید: «دکترین «اوباما» محدودیت‎هایی دارد زیرا وقتی همه‌چیز به‌شدت به‌هم‌ریخته و آشفته است نمی‎توان آن را اجرا کرد. اقدام «اوباما» (در اعزام مشاوران نظامی) اولین گام بود. اما مشکل از جایی شروع می‎شود که قرار است گام‌های دوم، سوم و چهارم را بردارید. به نظر می‌رسد در دکترین «اوباما» برای گام‎های بعدی چاره‎ای اندیشیده نشده است. چه اتفاقی می‎افتاد اگر قرار باشد که شما نیاز به اقدامی قاطع داشته باشید.» نشریه دیلی‎بیست در این‌باره می‎نویسد: «این روزها کارشناسان سیاست خارجی و ناظران سیاسی مرتبا این سوال را مطرح می‎کنند که بازنده عراق چه کسی است. این پرسش بسیار خوبی است چراکه چندین دهه از مطرح‌شدن پرسش‎هایی نظیر اینکه چه کسی در «جنگ ویتنام بازنده شد»، می‎گذرد. اکنون باید به این پرسش پاسخ دهیم که آیا جنگ داخلی در عراق و پیشروی بنیادگرایان تندرو در این کشور شکستی برای سیاست خارجی آمریکا به حساب می‎آید یا خیر.» -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- «توازن ضعف»، هدف «کاخ سفید» مهدی مطهرنیا .کارشناس مسایل خاورمیانه شرایط امروز عراق در چارچوب فضای گفتمانی ناشی از تفسیر ایدئولوژیک از دین در دهه‎های اخیر قرار دارد؛ در چنین فضای گفتمانی است که غرب به‌ویژه ایالات‌متحده آمریکا و بالاخص سیستم‌های امنیتی و اطلاعاتی آن، می‌کوشند برای کنترل تهران؛ جنگ مذهب علیه مذهب را در قالب تفاسیر ایدئولوژیک از دین مدیریت کنند. بنابراین می‎بینیم که گروه جهادی «داعش» به‌عنوان دولت اسلامی عراق و شام به میان می‎آید و تفسیری بس رادیکال از دین دارد و در چارچوب بهره‌برداری‎های امنیتی- اطلاعاتی در منطقه عراق؛ در حال ایجاد یک «شبه اسراییل» کنار مرزهای ایران و فیمابین عراق و سوریه است. از یک سو آمریکا در چارچوب اراده سیستم‎های امنیتی و‎ اطلاعاتی‌اش‌ «داعش» را فرصتی گرانسنگ می‌بیند و از طرفی دیگر بر آن است که با ایجاد یک فضای کنترل‎‌کننده از تبدیل این فرصت به یک تهدید جلوگیری کند. دولت آمریکا وجه تهدیدگونه «داعش» را کنترل می‌کند اما سیستم‎های امنیتی اطلاعاتی برآنند که از این فضا به‌عنوان یک فرصت استفاده کنند. آمریکا قاعده «منزله بین المنزلتین» را در ارتباط با «داعش» دنبال می‎کند تا بتواند از وجوه فرصت‎گونه آن در جهت ایجاد «توازن ضعف» از طریق جنگ مذهب علیه مذهب استفاده کند و هم از طرف دیگر در همکاری با دولت حاکم بر عراق و همسویی با کشورهایی مانند ایران مشروعیت حضور خود را در منطقه کلید بزند. این در حالی است که در نهایت؛ این تاکتیک می‎تواند قدرت‎های منطقه‎ای را نه در چارچوب توازن قدرت که در چارچوب توازن ضعف قرار دهد که این به نفع قدرت‌های بزرگ جهانی در آستانه شکل دادن به نظم نوین جهانی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.