نگاهی به دکترین سیاست خارجی آمریکا درباره عراق
بیرغبتی «اوباما» برای جنگ با «داعش»
بهاره محبی
مناقشه در عراق را میتوان جدیترین آزمون دکترین سیاست خارجی باراک «اوباما»، رییسجمهوری آمریکا به شمار آورد؛ دکترینی مبتنی بر کاهش شمار نیروهای نظامی در مناطقی که منافع واشنگتن آشکارا در تهدید است یا آمریکا و متحدانش در خطر هستند و در مقابل تاکید و میداندهی بیشتر به متحدان یا دولتهای خارجی. باراک «اوباما» بر اساس این دکترین بود که جلو اعزام نیروهای نظامی آمریکایی را به عراق گرفت و در مقابل اعلام کرد 300مشاور نظامی را برای کمک به دولت عراق به این کشور اعزام میکند. همچنین 200 نیروی نظامی را برای حفاظت از مراکز حساس و استراتژیکی چون فرودگاه بغداد به این کشور اعزام کرد. با این حال به اعتقاد منتقدان رییسجمهوری آمریکا، تصمیمات و اقدامات باراک «اوباما» از پیچیدگی لازم برای مقابله با تهدیدهایی که هرجومرج عراق برای منافع ملی آمریکا ایجاد میکند، برخوردار نیست. جان بونر، سخنگوی مجلس نمایندگان و یکی از منتقدان جدی سیاست خارجی «اوباما» در اینباره میگوید: «به اعتقاد من عقبنشینی از صحنه جهانی یک گزینه نیست. این کار فقط متحدان آمریکا را تضعیف میکند و منجر به هرجومرج بیشتر در صحنه بینالملل میشود؛ روندی که
در نهایت آمریکاییها را در معرض خطر قرار میدهد.» بری پاول، مشاور باراک «اوباما» و مدیر مرکز امنیت بینالملل در شورای آتلانتیک نیز هشدار میدهد عدم تمایل «اوباما» برای اقدام جدی (از جمله در عراق و سوریه) باعث شده تا این تصور در میان متحدان ایالات متحده ایجاد شود که آمریکا دیگر برای دفاع از منافع خاص خود تمایلی ندارد. روزنامه تلگراف به نقل از جیمز گلدگیر، رییس دانشکده خدمات بینالمللی دانشگاه آمریکایی در واشنگتن، در اینباره مینویسد: «گام نخست باراک «اوباما» چندان غیرمعمول نبود. آمریکا در حال حاضر بیشتر از 70 کشور جهان مشاور نظامی دارد اما مشاوره نظامیدادن به رییسجمهوری که نسبت به استفاده از ارتش بسیار محتاط است، کار راحتی نیست. اعزام مشاور به عراق کار بزرگی نبود. این اقدام یک اقدام بسیار حداقلی بود که به اعتقاد من نمیتواند تاثیر چندانی بر سرنوشت این کشور در آینده داشته باشد.» ناظران بسیاری میگویند اگرچه دولت آمریکا هرگز استفاده از گزینه حمله هوایی به مواضع «داعش» را رد نکرد، اما بسیار متعجب میشدند اگر «اوباما» اجازه این حمله را میداد. یک مقام ارشد دولت آمریکا که نخواسته نامش فاش شود به روزنامه
«تلگراف» گفته حمله هوایی وقتی انجام میشود که «اوباما» اطلاعات دقیق و بهتری از شرایط امروز عراق داشته باشد. این در حالی است که به گفته برخی مقامهای دولتی آمریکا، واشنگتن هنوز اطلاعات لازم برای انجام این حمله و هدف قراردادن مواضع «داعش» را ندارد. «اوباما» سال گذشته تصمیم گرفت برای خاتمهدادن به جنگ داخلی در سوریه دستور حمله هوایی به این کشور را صادر کند اما در مقابل از طرح روسیه برای نابودکردن تسلیحات شیمیایی حمایت کند. او هفته گذشته برای نخستینبار از کنگره خواست تا کمک 500میلیوندلاری به مخالفان میانهرو را تایید کنند. به اعتقاد «گلدگیر»، هدف رویکرد «اوباما» این است که نشان دهد تلاشش در جهت کمک به دولت عراق برای مقابله با شورشیان جهادی سنی است. از طرفی میخواهد به آمریکاییها اطمینان دهد که نمیخواهد وارد جنگی دیگر شود. بهویژه اینکه خود روزگاری از منتقدان جدی جنگ آمریکا در عراق بود. این کارشناس آمریکایی میگوید: ««اوباما» میخواهد مطمئن شود که وقتی کاخسفید را ترک میکند پرونده هر دو جنگ عراق و افغانستان برای آمریکا بسته شده است. به همین دلیل او هیچ تمایلی ندارد که بخواهد این کشور را وارد جنگی دیگر
کند.» با این حال یک استثنا در دکترین باراک اوباما به چشم میخورد؛ مداخله نظامی در لیبی در سال 2011 میلادی. البته در این مورد نیز آمریکا در گام نخست تلاش کرد تا متحدان خود را برای سرنگونی معمر قذافی ترغیب کند و هیچ نیروی آمریکایی برای جنگ زمینی به این کشور اعزام نشد. اگرچه «اوباما» از عملکرد دولت خود در جنگ لیبی دفاع کرده و آن را یک پیروزی خوانده اما شرایط لیبی سهسال پس از سقوط قذافی هنوز آشفته و بیثبات است. این هرجومرج در سال 2012 میلادی منجر به قتل سفیر آمریکا در بنغازی و سه آمریکایی دیگر شد. ریک برنان، کارشناس علوم سیاسی دراینباره میگوید: «عدم تمایل «اوباما» به تکرار جنگ عراق و افغانستان نوعی رویکرد فلسفی در حوزه امنیت بینالملل است و از یک باور فلسفی نشات میگیرد. رویکرد «اوباما» استفاده نکردن از نیروی نظامی نیست بلکه ارایه کمک از مسیرهای غیرنظامی و مجبورکردن دیگران به مشارکت بیشتر برای یافتن راهحل است.» آنتونی کوردسمن، کارشناس مرکز مطالعات استراتژیک بینالمللی در واشنگتن میگوید: «دکترین «اوباما» محدودیتهایی دارد زیرا وقتی همهچیز بهشدت بههمریخته و آشفته است نمیتوان آن را اجرا کرد. اقدام
«اوباما» (در اعزام مشاوران نظامی) اولین گام بود. اما مشکل از جایی شروع میشود که قرار است گامهای دوم، سوم و چهارم را بردارید. به نظر میرسد در دکترین «اوباما» برای گامهای بعدی چارهای اندیشیده نشده است. چه اتفاقی میافتاد اگر قرار باشد که شما نیاز به اقدامی قاطع داشته باشید.» نشریه دیلیبیست در اینباره مینویسد: «این روزها کارشناسان سیاست خارجی و ناظران سیاسی مرتبا این سوال را مطرح میکنند که بازنده عراق چه کسی است. این پرسش بسیار خوبی است چراکه چندین دهه از مطرحشدن پرسشهایی نظیر اینکه چه کسی در «جنگ ویتنام بازنده شد»، میگذرد. اکنون باید به این پرسش پاسخ دهیم که آیا جنگ داخلی در عراق و پیشروی بنیادگرایان تندرو در این کشور شکستی برای سیاست خارجی آمریکا به حساب میآید یا خیر.» -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- «توازن ضعف»، هدف «کاخ سفید» مهدی مطهرنیا .کارشناس مسایل خاورمیانه شرایط امروز عراق در چارچوب فضای گفتمانی ناشی از تفسیر
ایدئولوژیک از دین در دهههای اخیر قرار دارد؛ در چنین فضای گفتمانی است که غرب بهویژه ایالاتمتحده آمریکا و بالاخص سیستمهای امنیتی و اطلاعاتی آن، میکوشند برای کنترل تهران؛ جنگ مذهب علیه مذهب را در قالب تفاسیر ایدئولوژیک از دین مدیریت کنند. بنابراین میبینیم که گروه جهادی «داعش» بهعنوان دولت اسلامی عراق و شام به میان میآید و تفسیری بس رادیکال از دین دارد و در چارچوب بهرهبرداریهای امنیتی- اطلاعاتی در منطقه عراق؛ در حال ایجاد یک «شبه اسراییل» کنار مرزهای ایران و فیمابین عراق و سوریه است. از یک سو آمریکا در چارچوب اراده سیستمهای امنیتی و اطلاعاتیاش «داعش» را فرصتی گرانسنگ میبیند و از طرفی دیگر بر آن است که با ایجاد یک فضای کنترلکننده از تبدیل این فرصت به یک تهدید جلوگیری کند. دولت آمریکا وجه تهدیدگونه «داعش» را کنترل میکند اما سیستمهای امنیتی اطلاعاتی برآنند که از این فضا بهعنوان یک فرصت استفاده کنند. آمریکا قاعده «منزله بین المنزلتین» را در ارتباط با «داعش» دنبال میکند تا بتواند از وجوه فرصتگونه آن در جهت ایجاد «توازن ضعف» از طریق جنگ مذهب علیه مذهب استفاده کند و هم از طرف دیگر در همکاری با
دولت حاکم بر عراق و همسویی با کشورهایی مانند ایران مشروعیت حضور خود را در منطقه کلید بزند. این در حالی است که در نهایت؛ این تاکتیک میتواند قدرتهای منطقهای را نه در چارچوب توازن قدرت که در چارچوب توازن ضعف قرار دهد که این به نفع قدرتهای بزرگ جهانی در آستانه شکل دادن به نظم نوین جهانی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.