نگاهی به کتاب «خانه کاغذی» نوشته «کارلوس ماریا دومینگوئز»
خوردن کارامازوف
الکساندر مک کال اسمیت . ترجمه شقایق قندهاری
هر فرد کتاب دوست و کتابجمعکن از خطرات آن هم خبر دارد. گردآوری کتاب اگرچه کار بسیار خوبی است، اما به هرحال این عشق وعلاقه وافر پیامدهای خاص خودش را هم دارد. کتابها را باید نگهداری کرد، اما بهطور معمول بیشتر افراد کتاب دوستی که اهل گردآوری کتاب هم هستند قفسه کتاب کافی در اختیار ندارند. کتابها همینطور همهجا را میگیرند. آنها کل فضای روی میز تحریر، کف زمین و حتی سایر فضاها را هم اشغال میکنند. هر فرد کمابیش به این نتیجه میرسد که بالاخره یک کاری انجام میدهد. یک روزی سرو سامانی به قفسههای کتابش میدهد و آثار بیخود را میریزد بیرون. اما ما هرگز چنین نمیکنیم. نویسنده آرژانتینی، کارلوس ماریا دومینگوئز در کتاب «خانه کاغذی» قصه حیرتانگیزی را حکایت میکند درباره اینکه کتابها چطور بر زندگی فردی که به جمعآوری کتاب خو گرفته است، غلبه کرده و بر احوال زندگیاش مسلط میشود. «خانه کاغذی» خود کتاب کوچکی است که در کنار متن داستانی زیبایش با تصویرگری سحرانگیز پیتر سیس همراه شده است. امکان دارد شما آن را بخرید؛ بیآنکه نگران جای آن روی قفسه کتابهای کتابخانه خود باشید. من خودم چنین جایی را پیدا کردهام؛ بین یکی
از رمانهای ایتالو کالوینو و مجموعهای از داستانهای دینو بوزاتی. این کتاب باید آنجا راضی و خرسند باشد؛ آن هم در کنار فک و فامیلهای ایتالیاییاش. خانه کاغذی بین این دو کتاب مانند نگینی وسوسهبرانگیز است که از هر دو طرف مورد حمایت نویسندگانی است با سابقه و سنتی مشابه خود. روایت داستانی با سادگی فریبندهای آغاز میشود. زنی به اسم بلوما لنون کتاب دست دومی از اشعار امیلی دیکینسون را از یک کتابفروشی در لندن میخرد و همانطور که راه میرود و وارد خیابان میشود، اتومبیلی او را زیر میگیرد و باعث کشته شدن وی میشود. همین موضوع انگیزهای میشود تا دومینگوئز به نکتهای اشاره کند؛ که کتابها میتوانند سرنوشت فرد را عوض کنند و در واقع میتوانند کاملا خطرناک باشند. او در ادامه مثالهای مالیخولیایی میزند؛ یکی از اساتید آشنا پس از اینکه پنج جلد از دایرهالمعارف بریتانیکا روی سرش میافتد، به طور جدی آسیب میبیند. خواندن «ببر مالزی» الهامبخش عدهای شد تا در نقاط دورافتاده دررشته ادبیات استاد دانشگاه شوند. تازه یک سگ شیلی بر اثر بلعیدن صفحات کتاب «برادران کارامازوف» دچار سوءهاضمه شد و مرد؛ آن هم زمانی که دچار خشم و غضبی
شدید شده بود. همه اینها در همان دو صفحه اول کتاب اتفاق میافتد؛ که خود مشخص میکند با چه نوع اثری روبهرو هستیم و چه در انتظارمان است. داستان در حین جلو رفتن به یک مکاشفه تبدیل میشود. راوی که در دانشگاه کمبریج درس میدهد، از همکاران خواننده مرحوم اشعار دیکینسون است. او کتابی را دریافت میکند که برای همکار مرحومش ارسال شده است؛ و بعد میبیند داخل کتاب یادداشتی برای فردی به اسم کارلوس گذاشته شده است. به علاوه روی کتاب را لایهای سیمانی پوشانده است. او پس از اینکه کمی کارآگاهبازی درمیآورد، سرانجام راهی بوینوسآیرس و سپس اروگوئه میشود؛ تا رد و نشانی از کارلوس بروئر بیاید؛ فردی پررمز و راز که بعد معلوم میشود برای خود خانهای از جنس کاغذ ساخته است؛ با کتابهایی که نقش آجر را داشتهاند. لطف و شور «خانه کاغذی» بیش از آنکه به داستان پرکشف و رمزآلود آن برگردد، به سبک و سیاق شاعرانه بازگویی آن و تعابیر غریب و شگرف دومینگوئز در باب کتابخوانی و عشق و علاقه به کتاب مربوط میشود. بهعنوان نمونه به ما گفته میشود گوش دادن به موسیقی در حین مطالعه کاربسیار مناسبی است؛ ضمن اینکه انتخاب آهنگ و ترکیب موسیقیایی خوب سطح
نثر را بالا میبرد. از آن شگفتانگیزتر، بحثی است درخصوص ماهیت ریتم در نثر و اینکه چطور این ویژگی خود را در قالب نقش و نگار واژههای روی صفحه نشان میدهد. حروفچینها همواره درخصوص طرحهایی که بینهایت فشرده یا حتی نامحسوس هستند هشدار دادهاند. آیا این موضوع صرفا اعتراضی است به ظاهر صفحه یا اینکه حرفی هم درباره ریتم زبان نویسنده دارد؟ «خانه کاغذی» یکی از آن کتابهای جمع و جور و کوچکی است که حتی مدتها پس از اینکه خوانندهاش آن را کنار گذاشت، او را تسخیر و درگیر خود میکند. داستان جایی در حوزه خیال ریشه دارد که دوردست است و رویاگون. علاوه بر اینکه ثابت میکند همیشه چیزهای خوب، قالبی گرد و جمع دارند.
خانه کاغذی، کارلوس ماریا دومینگوئز، ترجمه شقایق قندهاری، نشر آموت، بهار 1393
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.