در هتل «کوبورگ» چه میگذرد
محمد حاجیمحمدی
رسانههای جهان این روزها با علاقه توام با اضطراب مذاکرات هستهای ایران و 1+5 را پیگیری میکنند. اطلاعرسانی «قطرهچکانی» در مورد بحثهای مطرحشده و روند این مذاکرات سبب شده که هریک از تحلیلگران از نگاه خود به گمانهزنی در مورد آنچه در اتاقهای دربسته هتل «کوبورگ» میگذرد بپردازند. عقربهها با شتاب در حرکتند و 20 جولای (29 تیر) نزدیک و نزدیکتر میشود... . ضد حمله «ظریف» مثل «نیمار» واقعیت این است که همه میدانند رسیدن به توافق بر سر برنامه هستهای ایران کار آسانی نیست. کسی انتظار ندارد که ایران و شش قدرت جهانی در این مرحله با سرعتی ثابت و همچون عقربههای ساعت دقیق و به صورت قابل پیشبینیای بر اختلافها فایق آیند. بر همگان آشکار است که انتخابهای سخت تا آخرین لحظات ادامه مییابد. از اینرو، اختلافهای اساسی بین ایران و قدرتهای جهانی تا آخرین لحظات ضربالاجل 20جولای باقی خواهد ماند و تا آنزمان لفاظیها طرف مقابل را نشانه میرود. با توجه به این نکته عاقلانه نیست که تنها با توجه به رویدادهای هفته گذشته، نتیجهگیری کنیم یا اینکه هر اتفاقی را باور کنیم و قید توافق احتمالی را بزنیم. با این
وجود، آنچه در چندروز گذشته اتفاق افتاد، درخور توجه است. اول، وزیر امور خارجه آمریکا، جان کری، در صفحات «واشنگتنپست» به تهران هشدار داد که اکنون زمان آن است که ایران جدی باشد و به پیمان خود عمل کند. ایران باید به جامعه بینالملل نشان دهد که برنامه هستهایاش صلحآمیز است و صلحآمیز باقی خواهد ماند. کری میگوید که تمدید توافق اولیه تضمینشده نیست و باید پیشرفتهای محسوسی تا 20جولای از طرف ایران مشاهده شود تا اگر ایران به دیپلماسی علاقهمند است، توافق اولیه تمدید شود. اینها کموبیش همان چیزهایی است که مقامات غربی بهصورت خصوصی در مقابل شنوندگانی همچون کنگره آمریکا که به گفتوگو با ایران مشکوک است، ابراز میکنند. اما رویکرد آقای کری قبلا و در جریان مذاکرات مورد ارزیابی قرار گرفته است. برخی میگویند که گاهی اشتیاق او برای رسیدن به توافق بیش از اندازه است. بنابراین، مطمئنا جان کری درست قبل از شروع مرحله حساس جدید اینچنین بر طبل مخالفت نخواهد کوبید. دوم، همچون ضدحمله «نیمار» برزیلی، چهارشنبه وزیر امور خارجه ایران با لحنی مشابه پاسخ جان کری را داد. محمدجواد ظریف در آخرین پیام ویدیویی «یوتیوب» رسمی خود، به
آمریکا و دیگر قدرت های همکار خود- انگلیس، فرانسه، چین، روسیه و آلمان- هشدار داد که سیاست «چیکن گیم» (هر کی زودتر کم بیاره) را در گفتوگوهای هستهای دنبال نکنند. آنها امیدوار نباشند که با اعمال فشار، ایران را مجبور خواهند کرد تا در آخرین لحظات از خطوط قرمز خود کوتاه بیاید. مقامات ایرانی خواستار دههاهزار «سانتریفیوژ» اضافی هستند تا بتوانند سوخت مورد نیاز آینده خود را تامین کنند. البته تعداد سانتریفیوژها نمیتواند تعیینکننده مقدار غنیسازی باشد. ایران میتواند تعداد زیادی از آنها را بهصورت غیرفعال برای سالها در اختیار داشته باشد. مذاکرات دوروز گذشته، آنقدر خوب نبوده که انتظار میرفت اما هنوز 16روز باقی است. غربیها و تحریمها نسبت به دوره پرتلاطم محمود احمدینژاد، از زمان ریاستجمهوری حسن روحانی صداهای بسیار مثبتتری از طرف ایران خطاب به غرب به گوش میرسد. مذاکرهکنندگان ایرانی نشان دادهاند که بازرسیهای بیشتر و تعدیل غنیسازی اورانیوم را قبول خواهند کرد؛ اما در مقابل از قدرتهای جهانی میخواهند تا تحریمهای فلجکننده علیه اقتصاد ایران را لغو کنند. قدرتهای جهانی نهتنها خواستار آن
هستند تا در توافق نهایی، بازرسیها و محدودیتهای بیشتری علیه برنامه هستهای ایران اعمال شود، بلکه میخواهند ایران برخی از تاسیسات خود را غیرفعال کند و هزاران سانتریفیوژ را از بین ببرد. با همه این احوالات آنها میخواهند تا برخی از تحریمها همچنان باقی بماند. بالستیکهای بلاتکلیف پایان مشاجره ایران با قدرتهای جهانی که یک دهه به طول انجامیده، میتواند خنثیکننده تنشها و بازدارنده جنگ جدید خاورمیانه باشد. سانتریفیوژها تنها مشکل مذاکرات نیست. یکی از مباحث مهمتر، برنامه موشکهای بالستیک ایران است. آمریکا اصرار ورزیده است تا مساله و قابلیت موشکهای بالستیک ایران در توافق بالقوه هستهای پیشرو گنجانده شود. اما تهران و تیم مذاکرهکننده حتی حاضر نیستند این موضوعات را مورد مذاکره قرار دهند. 5 یا 10 سال؛ مساله این است مساله اصلی ایران و شش قدرت جهانی که اکنون در حال مذاکره هستند، مدت زمان توافق است. آنها در مورد این مساله اختلاف زیادی با هم دارند. ایران خواستار آن است که توافق جامع تنها برای پنجسال ادامه داشته باشد. در حالیکه ایالاتمتحده و متحدانش میخواهند که توافق برای دو
دهه یا مدت زمان بیشتری به طول بینجامد. مذاکرهکنندگان ایرانی، آمریکایی و روسی اظهار کردند که هرچند مدت زمان توافق نهایی سخت خواهد بود اما توافق تنها برای دوره محدودی ادامه خواهد داشت و بعد از آن ایران آزاد خواهد بود تا خواستههای هستهای خود را ادامه دهد؛ همچون دیگر کشورهایی که معاهده منع گسترش سلاح هستهای را بهعنوان یک استاندارد قابلقبول امضا کردهاند. ایران و شش قدرت جهانی در جستوجوی توافقی هستند که تحریمها علیه اقتصاد ایران را لغو کنند. البته مشروط بر اینکه ایران بپذیرد تا فعالیتهای هستهای خود را برای تضمین اینکه قابلیت ساخت بمب اتم ندارد، محدود کند. اگر ایرانیها بتوانند عبارت مورد نظر خود را در توافق بگنجانند (درباره مدت زمان پنجساله مورد نظر ایران) مقامات ایرانی قادر خواهند بود تا به عموم بگویند که دو امتیاز ویژه دریافت کردهاند؛ اتمام محدودیتها علیه پیشرفتهای هستهای ایران و لغو تحریمهای بینالمللی که به اقتصاد ایران ضربه زده است. مصالحه بر سر مدت زمان توافق نهایی سخت است چرا که متحدان بانفوذ آمریکا، اسراییل و عربستانسعودی اصرار دارند که توافق حداقل یکدهه بهطول بینجامد. تهران
در مسیر مبارزه با تحریم «روبرت آین هورن» مشاور سابق مخصوص وزارت خارجه آمریکا در مساله منع گسترش سلاح هستهای میگوید فکر میکنم که تمدید توافق اولیه اجتنابناپذیر است، اما حتی در صورت تمدید، در انتهای دوره تمدیدشده نیز رسیدن به توافق بسیار سخت خواهد بود. تمدید توافق اولیه بیشتر به سود آمریکا است تا ایران؛ چراکه محدودیتها بر برنامه هستهای ایران ادامه خواهد یافت یعنی برنامه معلق خواهد ماند. اگر ایران موافقت کند برای مدتزمان معینی از توانایی هستهای خود بکاهد، تحریمها لغو خواهند شد، تولید نفت افزایش خواهد یافت و به احتمال زیاد تعداد زیادی از کمپانیهای بینالمللی با ایران قراردادهای سرمایهگذاری امضا خواهند کرد. اما در صورتیکه توافق نهایی تا 20جولای حاصل نشود، ایران آنچنانکه قبلتر گفته است بههر طریقی شده تولید نفت خود را افزایش خواهد داد که این تلویحا به معنای مبارزه با تحریمهاست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.