|

اوکراین؛ همپایگی نظامی مسکو با واشنگتن

محمدرضا امینی

تحولات اوکراین، پس از گذشت بیش از دو دهه رهبران سابق دو بلوک را مقابل یکدیگر قرار داد. اما این‌بار، صف‌بندی‌ها وزنه چندان سنگینی به‌نفع روسیه ندارد. در شرایط کنونی مسکو باید بدون هم‌پیمانانی جدی و به‌تنهایی در مقابل همان بلوک غرب که البته وزین‌تر نیز شده است، بایستد. پس از فروپاشی شوروی، اعضای اتحاد جماهیر شوروی آرام آرام وارد جرگه غرب به رهبری ایالات‌متحده شدند تا آنجا که جز فنلاند، سوئد، اوکراین و بلاروس بقیه کشورهای شرق اروپا عضو ناتو شدند. در این شرایط روسیه کماکان تلاش می‌کند همپایگی خود را در مقابل آمریکا حفظ کند. این در حالی است که حتی اقتصاد وابسته به صادرات انرژی مسکو نیز اجازه چنین مانور عظیمی را به روسیه نمی‌دهد. با وجود این، کرملین خود را در بُعد نظامی ابرقدرتی در حد و اندازه آمریکا می‌بیند. درست به همین جهت پس از شروع تنش‌ها در اوکراین، رویکرد نظامی در دستور کار پوتین قرار گرفت. استقرار 40هزار سرباز در مرز با اوکراین، تسخیر کریمه، برگزاری مانور نظامی به مناسبت پیروزی سربازان شوروی بر نازی‌ها در شبه‌جزیره کریمه، تقویت ناوگان دریای سیاه و در نهایت برپایی رزمایشی برابر با مانور غرب در دریای بالتیک، اولویت میلیتاریسم در رویارویی غیرمستقیم مسکو و واشنگتن را نشان می‌دهد؛ ابزاری که کرملین به‌خوبی می‌تواند روی آن حساب کند. مانور روسیه در کالینگراد که همزمان با اجرای رزمایش ناتو BALTOPS 2014 در دریای بالتیک و Saber Strike 2014 در کشورهای حوزه بالتیک صورت گرفت، درواقع نوعی زورآزمایی در مقابل ناتو و آمریکا بود؛ زیرا تعداد پرسنل حاضر در مانور روسیه و تجهیزات به کار گرفته‌شده در آن با رزمایش ناتو در کشورهای بالتیک برابر بود. این مساله این پیام کرملین را به کاخ‌سفید رساند که روسیه حاضر است در بُعد نظامی همپای این کشور دست به مقابله بزند. تقابل نظامی‌گری دو ابرقدرت سابق در قرن 21 از سویی حامل پیامی به سایر بازیگران نظام بین‌الملل است که اگرچه جهان به سمت وابستگی متقابل به‌خصوص در بُعد اقتصاد و تجارت پیش می‌رود، اما سرمایه‌گذاری در بخش نظامی نیز می‌تواند اهداف کشورها را در دهکده جهانی پیش ببرد. تاریخ نشان داده است در دوران جنگ سرد نیز حضور هواپیمای جاسوسی ایالات‌متحده بر فراز خاک شوروی از دید تحلیلگران بیانگر همپایگی استراتژیک شوروی با ایالات‌متحده بود. امروزه نیز لشکرکشی مسکو در مرزهای اوکراین، دریای سیاه و مرزهای شمال شرقی اروپایی روسیه در برابر ناتو و آمریکا، موید همان تحلیل است. واشنگتن می‌داند روسیه کشوری زخم‌خورده با اندیشه‌های بزرگ است که در صورت یافتن فضایی برای تحرک، همان استراتژی و سیاست‌های شوروی را در پیش خواهد گرفت. به نحوی که اگر چین تنها درصدد قدرت‌یابی و اثبات ادعاهای تاریخی خود در دریای اطراف خود است، مسکو در فکر سیطره بر جمهوری‌های مستقل جداشده از شوروی برای تاسیس مجدد امپراتوری روسیه است. بر این اساس ایالات‌متحده باید بتواند با قدرت میلیتاریستی روسیه و توان اقتصادی چین مبارزه کند. در این راستا آمریکا با گسترش حوزه ناتو به شرق اروپا و آسیای مرکزی و قفقاز مانع پیوستن آتی این کشورها به روسیه می‌شود. همین‌طور با سیاست‌های این کشور در سوریه نیز دست به مقابله زد تا اجازه ندهد هیچ پایگاهی در خاورمیانه برای نفوذ داشته باشد. در واقع واشنگتن با راه‌اندازی مانورهای ناتو، رزمایش‌های دوجانبه با کشورهای اروپایی، استقرار ناوشکن در بنادر اسپانیا، اجرای طرح سپر دفاعی موشکی و حضور نظامی در کشورهای آسیای مرکزی همسایه روسیه اظهار می‌دارد روسیه همچنان در حوزه نظامی ابرقدرت محسوب می‌شود و باید در مرزهایش محصور شود. در عین حال آمریکا به‌خوبی نیز می‌داند توان اقتصادی روسیه اجازه ماجراجویی بیشتر را به این کشور نخواهد داد. اقتصاد روسیه همچون یک کشور جهان‌سومی به صادرات نفت و گاز وابسته است و این مساله پاشنه‌آشیل مسکو محسوب می‌شود. بر این اساس قدرت یک‌بُعدی روسیه تنها نوعی هراس در میان کشورهای کوچک اطراف مرزهای این بازیگر به وجود می‌آورد. تقویت همکاری‌های دفاعی و پذیرش عمومی ملت‌های شرق اروپا برای حضور نظامی آمریکا در کشورشان نیز به‌دلیل خاطره تاریخی جنگ‌های قرون هجدهم و نوزدهم و همچنین جنگ‌جهانی‌اول و دوم است که به واسطه ناتوانی در ایستادگی نظامی، در هر بازه زمانی میان کشورهای مهاجم تقسیم می‌شدند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.