|

چانه‌زنی تا سوت پایان

اردشیر زارعی‌قنواتی

مذاکرات هسته‌ای جاری میان ایران و گروه 1+5 از آن جهت حایزاهمیت است که پایان مهلت شش‌ماهه را در پی دارد و بنا بر شواهد موجود روند مذاکرات در مهلت احتمالی تمدید به‌مراتب سخت‌تر خواهد شد. ورود بازیگران دخیل در این پرونده به راه‌حل سیاسی و حوزه دیپلماسی برای حل چالشی 22ساله در عرصه ملی و بین‌المللی، جدا از اصرار بعضی از طرفین مناقشه به‌خصوص دولت پاریس و تا حدودی طیفی از رهبران تندرو و محافظه‌کار آمریکایی برای به بن‌بست‌کشاندن مذاکرات، می‌تواند نشانه یک عزم بین‌المللی جهت مصالحه تلقی شود. برای طرف ایرانی خروج از بن‌بست پرونده هسته‌ای می‌تواند دستان آنان را برای رشد و توسعه اقتصادی و همچنین تغییر در مناسبات قدرت در محیط پیرامونی بازتر از پیش کند. از طرف دیگر به‌دلیل آنارشی حاکم بر منطقه خاورمیانه به‌خصوص بحران سوریه و هم‌اینک خطر وخامت وضعیت سیاسی- امنیتی در عراق که پیوند ناگسستنی با تروریسم بنیادگرای سنی دارد، هرگونه کاهش تنش و روند ثبات‌بخشی در این منطقه برای ایران، جامعه جهانی و به‌خصوص جناح میانه‌روی حاکم بر واشنگتن از اهمیت زیادی برخوردار است. از آنجا که پرونده هسته‌ای ایران و چگونگی حل‌وفصل آن در کانون این تحولات قرار گرفته و در آینده در صورت توافق برای مصالحه می‌تواند کلید برون‌رفت برای بسیاری از این مناقشات منطقه تلقی شود، بخش بزرگی از سیاستمداران ارشد در غرب و جامعه بین‌المللی نیز برای عبور از بن‌بست موجود تمایل خواهند داشت. عدم مصالحه و توافق در طول مذاکرات پنج‌ماه گذشته بیش از هر چیز ارتباط مستقیمی به عدم اعتماد متقابل طرفین و کسب منافع تاکتیکی هر کدام از بازیگران داشته است و به همین دلیل در وهله اول اعتمادسازی حول این پرونده و اهداف نهایی می‌تواند بزرگ‌ترین گام برای موفقیت به حساب‌ آید. رسیدن یا حداقل در روند اعتمادسازی قرارگرفتن تا حدود زیادی منوط به عبور از اهداف «حداکثری» است که طرفین دعوی باید به این منطق سیاسی در حوزه حل‌وفصل دیپلماتیک پرونده تمکین کرده و به یک توازن در حیطه «دادوستد» امتیاز برای کسب نتیجه گردن بگذارند. دیپلمات‌های ایرانی این امکان را دارند تا با تمرکز بر موقعیت پرونده هسته‌ای و تاثیر آن بر چالش‌های اساسی منطقه که روابط نزدیکی با برهم‌خوردن ثبات، تروریسم بین‌المللی و منازعات فرقه‌گرایانه دارد، طرف‌های غربی خود در مذاکرات پیش‌رو را متوجه یک برنامه سودمندگرایانه متقابل کنند. تلاش برای جلب‌اعتماد متقابل از سوی مذاکره‌کنندگان ایرانی در صورت ارایه پیشنهادات جامع و همزمان حول پرونده هسته‌ای و موقعیت منطقه در یک مسیر سازنده و به‌خصوص در جریان مذاکرات دوجانبه بین هیات‌های ایرانی و اروپایی- آمریکایی، وزن دیپلماسی طرف ایرانی را در مذاکرات سنگین‌تر می‌کند. طبق گفته‌های «عباس عراقچی»، معاون وزیر امور خارجه و مذاکره‌کننده ارشد ایرانی اعم اختلافات موجود، حول میزان غنی‌سازی و نوع و تعداد سانتریفیوژها، کارخانه آب سنگین اراک، حدود و کیفیت تحقیقات هسته‌ای و شیوه و زمان لغو تحریم‌ها بوده است. همچنین سخنگوی وزارت امور خارجه قبلا گفته است در صورت توافق می‌توان امکان پذیرش پروتکل الحاقی از سوی ایران را مدنظر قرار داد. با توجه به اهداف و نیات اعلان‌شده از سوی مقامات ارشد نظام در مورد استفاده صلح‌آمیز از تکنولوژی هسته‌ای و عدم‌تمایل ایران برای رفتن به مسیر ساخت سلاح هسته‌ای می‌توان با ارایه یک برنامه مدون بسیاری از بهانه‌های غرب را برای پیچیده‌کردن این پرونده خنثی کرد. هر چند چانه‌زنی تا آخرین دقایق مذاکرات برای هر دو طرف یک امر معمول برای کسب امتیاز بیشتر تلقی می‌شود، اما یک دیپلماسی فعال و منسجم باید برآیند نهایی برنامه خود را از پیش تدوین کرده و به‌عنوان کارت آخر بازی در اختیار داشته باشد. به همین دلیل می‌توان نسبت به کاهش نسبی تعداد سانتریفیوژها در مقابل گام‌های بلندتر لغو تحریم‌ها و کاهش فرجه زمانی جهت حل‌وفصل پرونده، در پروسه یک معادله مرضی‌الطرفین دست به یک معامله سودمندگرایانه زد. به دلیل توافق ضمنی ایران برای تغییر کاربری یا کاهش سطح پلوتونیوم از پسماندهای کارخانه آب‌سنگین اراک، مذاکره‌کنندگان هسته‌ای ایران می‌توانند از این کارت برای توافق، استفاده حداکثری کنند. از آنجا که در صورت توافق حول سند جامع هسته‌ای لاجرم امضای پروتکل الحاقی یکی از شروط بدون نقض گروه 1+5 خواهد بود بسیار مناسب‌تر است که از همان ابتدا طرف ایرانی از این کارت به صورت شفاف به‌عنوان یک برگ‌برنده در جریان مذاکرات استفاده کند. در این مذاکرات طرف ایرانی با توجه به اهداف کلان خود و تمایل تمامی کشورهای مسلمان منطقه خاورمیانه می‌تواند با تمرکز و ارایه پیشنهاد «خاورمیانه عاری از سلاح هسته‌ای» با مکانیسم‌های شفاف کنترل بین‌المللی در جریان مذاکرات حول پرونده هسته‌ای، به‌طور همزمان به یک هدف راهبردی خود نزدیک شده و هم اینکه هرگونه بهانه یا عدم‌اعتماد نسبت به صلح‌آمیزبودن برنامه هسته‌ای خود در چارچوب این پرونده را سلب کند. تیم‌های مذاکره‌کننده ایرانی و گروه 1+5 در وین لازم است بر این موضوع اشراف داشته باشند که گام در مسیری گذاشته‌اند که شکست آن جدا از مقصریابی، می‌تواند روند پرونده کنونی را پیچیده‌تر و منازعه حول آن را شدیدتر کند که به همین دلیل تمامی طرفین درگیر در مذاکرات باید از فرصت ایجادشده برای دیپلماسی جهت حل‌و‌فصل چالش‌های بزرگ بین‌المللی (آن هم در منطقه به‌هم‌ریخته خاورمیانه که امنیت بین‌المللی و ثبات ملی کشورهای منطقه را تهدید می‌کند) مسوولانه‌تر از پیش استفاده کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.